II SA/Łd 1721/03

Dnia 28 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska,, Asesor WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant Asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 roku sprawy ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę 3 II SA/Łd 1721/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł., działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.) zwolnił A.B. ze służby celnej z dniem [...] oraz na podstawie art. 108 k.p.a. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej, funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Podał, iż wobec tego, że przeciwko A.B., Prokuratura Okręgowa w Ł. skierowała do Sądu Rejonowego w S. II Wydziału Karnego, akt oskarżenia o czyn z art. 228 § 3 kk. w związku z art. 271 § 3 kk. w związku z art. 11 § 2 kk. w związku z art. 12 kk., spełnione zostały przesłanki z art. 25 ust 1 pkt 8a powołanej wyżej ustawy do orzeczenia o zwolnieniu ze służby. Uznając, iż zarzucany czyn narusza ważny interes społeczny w postaci ochrony służby publicznej przed zachowaniami korupcyjnymi, organ nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.B. zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji i podniosła, że decyzja ta sprzeczna jest z obowiązującym obecnie prawem o służbie celnej, a przede wszystkim z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r., zmieniającej ustawę o Służbie Celnej, który stanowi, iż postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy, podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Wskazała, iż wobec powyższego do jej osoby nadal mają zastosowanie przepisy art. 25 ust 1 ppkt 3 w brzmieniu "starej" ustawy, w myśl którego do chwili prawomocnego skazującego wyroku nie można zwolnić funkcjonariusza ze służby celnej. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł., na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z dyspozycją art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, Dyrektor Izby Celnej zobowiązany jest do zwolnienia ze służby każdego funkcjonariusza, który znalazł się w opisanej w tym artykule sytuacji. Dodał, iż przepis ten nie pozostawia przy tym Dyrektorowi Izby Celnej żadnej dowolności czy możliwości swobodnego uznania w decyzji. Zdaniem organu, powoływany przez odwołującą się przepis art. 3 ust 1 ustawy o zmianie ustawy Kodeks celny i ustawy o Służbie Celnej nie znajduje zastosowania w jej sprawie, gdyż w przedmiocie zwolnienia skarżącej ze służby nie było uprzednio wszczęte i prowadzone żadne postępowanie administracyjne. Ponadto, w ocenie organu nieracjonalne i bezzasadne byłoby różnicowanie sytuacji prawnej funkcjonariuszy, przeciwko, którym wniesiono akt oskarżenia, z uwagi na czas (moment), w jakim ten akt został przekazany przez organy ścigania do sądu. Organ podniósł, iż ustanawiając nową przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby normodawca nie wskazał przy tym żadnych wyłączeń i ograniczeń czasowych dla skuteczności zastosowania tego przepisu. Dyrektor Izby Celnej podniósł również, iż w pełni uzasadnionym było zastosowanie w niniejszej sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności, gdyż bezspornym jest, że w interesie społecznym leży odsunięcie od wykonywania zadań funkcjonariuszy, na których ciąży zarzut przyjęcia korzyści majątkowej w związku z pełnieniem funkcji publicznej (art. 228 kk.) oraz poświadczenia nieprawdy w dokumentach w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 271 kk.). Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie złożyła A.B. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Powyższej decyzji zarzuciła obrazę przepisów art. 3 ust 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. zmieniającej ustawę o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) przez błędną jego interpretacje ze strony Izby Celnej w Ł. Skarżąca podniosła, iż zgodnie z art. 3 ust 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r., nowelizującej ustawę o Służbie Celnej, postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy, podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Zdaniem skarżącej, swoją decyzją Izba Celna łamie wiele konstytucyjnych zasad takich jak: nie działanie prawa wstecz i uznanie, że do czasu nie udowodnienia winy powinna być uważana za niewinną. Podniosła, iż do chwili obecnej nie zostało jej udowodnione, iż przyjmowała korzyści majątkowe, a na pewno fakt przyjmowania takich korzyści nie miał miejsca. Skarżąca wskazała również, iż w skutek zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności jej interes nie jest chroniony w żaden sposób i w rezultacie ponosi takie konsekwencje, jakby była skazana prawomocnym wyrokiem, a w przypadku uniewinnienia ma małe szanse odzyskania poniesionych strat. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodał, iż stosownie do treści art. 61 ustawy o Służbie Celnej, w razie uniewinnienia prawomocnym wyrokiem, funkcjonariusza celnego przywraca się do służby na jego wniosek, a wobec tego, że przepis ten nie pozostawia w tym względzie żadnej dowolności, to w każdym przypadku Dyrektor Izby Celnej zobowiązany jest do uwzględnienia wniosku funkcjonariusza. Postanowieniem z dnia 14 października 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, iż Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej, gdyż zdaniem Rzecznika przepis ten jest niekonstytucyjny i powinien zostać wyeliminowany z obrotu prawnego. Sprawa ta zawisła przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygnaturą K 1/04 i nie została jeszcze rozpatrzona, a zdaniem Sądu, orzeczenie w powyższej sprawie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy niniejszej. Na rozprawie, w dniu 21 stycznia 2005r., Sąd postanowił podjąć zawieszone postępowanie, z uwagi na fakt, iż w dniu 19 października 2004r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt K 1/04 (Dz. U. z dnia 29 października 2004r. Nr 236, poz. 2371), w którym orzeczono, iż art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Należy zaznaczyć, iż stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym, że skarga A.B. wniesiona została w dniu 6 listopada 2003r. i do dnia 1 stycznia 2004r. postępowanie sądowe nie zostało zakończone, właściwym do rozpoznania tej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji naruszały przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić podstawę do ich uchylenia. Podstawę rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej w Ł. w przedmiocie zwolnienia skarżącej ze służby stanowił art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), zgodnie z którym funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Powyższa regulacja prawna weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2003r. na mocy ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122). Sąd w pełni podziela pogląd organu celnego, iż art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej obliguje Dyrektora Izby Celnej do zwolnienia ze służby funkcjonariusza, przeciwko któremu wniesiony został do sądu akt oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Przepis ten nie pozostawia organowi celnemu żadnej dowolności, czy też możliwości działania w ramach swobodnego uznania administracyjnego. Fakt, iż w omawianym przepisie ustawodawca użył sformułowania "funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby...", powoduje, że w rola Dyrektora Izby Celnej sprowadza się do konieczności wykazania zaistnienia okoliczności w tym przepisie wskazanej, a konsekwencje wiążące się z zaistnieniem tego faktu zostały podane w sposób kategoryczny przez ustawodawcę. Wniesienie przeciwko A.B. aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego pozostaje poza sporem, gdyż z włączonych do akt sprawy pism Prokuratury Okręgowej w Ł. z dnia 16 lipca 2003r. i 2 października 2003r. jednoznacznie wynika, iż w dniu [...] do Sądu Rejonowego w S. II Wydział Karny skierowany został przeciwko skarżącej akt oskarżenia, zawierający zarzut popełnienia przestępstwa wyczerpującego dyspozycję art. 228 § 3 i 5 kk. w związku z art. 271 § 3 kk. w zw. z art. 11 § 2 kk. w zw. z art. 12 kk. Ponadto, na rozprawie w dniu 30 września 2004r. skarżąca oświadczyła, iż sąd rejonowy wydał wyrok, w którym została uznana za winną zarzutom stawianym przez prokuraturę, lecz wyrok w tej sprawie nie jest prawomocny. Zarówno w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji, jak i w skardze do Sądu, A.B. zarzuciła organowi celnemu naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, w myśl którego postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ustępu 2. Podniosła, iż wobec tego, że postępowanie przeciwko niej zostało wszczęte w 2002r., to nie mogą do niego mieć zastosowania przepisy ustawy obowiązującej od sierpnia 2003r. Sąd w niniejszym składzie nie podzielił powyższego zarzutu. Wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej art. 25 ust. 1 pkt 8a stanowił nową przesłankę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby, a tym samym, art. 3 przywołanej ustawy, nie ma zastosowania do postępowań uruchamianych z uwagi na jej wprowadzenie. W prawie polskim funkcjonuje zasada stosowania ustawy obowiązującej w chwili zaistnienia określonego zdarzenia podlegającego ocenie prawnej. Ma ona zastosowanie w przypadku przepisów zaliczanych do kategorii norm materialnoprawnych. Zasada ta będzie miała również zastosowanie do nowelizacji ustawy o Służbie Celnej. Rozpatrzenia wymaga znaczenie normy nakazującej rozwiązanie stosunku służbowego w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Jak podniesiono to już we wcześniejszych rozważaniach, niewątpliwie intencją ustawodawcy było obligatoryjne rozwiązanie stosunku służbowego z powodu objęcia funkcjonariusza ściganiem karnym i wniesienia aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Celem takiego unormowania było założenie, iż funkcjonariusz celny, który staje się oskarżonym, nie może pozostawać w służbie. Dla określenia chwili, w jakiej następuje skutek obligatoryjnego rozwiązania stosunku służbowego posłużono się w ustawie zwrotem: "wniesienie aktu oskarżenia", który posiada na gruncie systemu prawa określone znaczenie prawne, opisane w kodeksie postępowania karnego. Jest rzeczą oczywistą, iż owo "wniesienie aktu oskarżenia", ma wyłącznie charakter wskazujący na moment (datę) wystąpienia przesłanki, którą należy nazwać jako "pozostawanie w stanie oskarżenia". Zważyć należy, iż wniesienie aktu oskarżenia ma charakter skoncentrowanej w czasie czynności procesowej, powodującej trwały skutek, polegający właśnie na "pozostawaniu w stanie oskarżenia". Przytoczone wyżej pojęcie nie jest definiowane w prawie karnym procesowym i zapewne dlatego ustawodawca posłużył się w ustawie o Służbie Celnej instytucją "wniesienia aktu oskarżenia", jako przesłanki rozwiązania stosunku służbowego. Bez znaczenia, zdaniem Sądu, pozostaje wobec tego fakt, iż w stosunku do skarżącej wniesienie aktu oskarżenia nastąpiło przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, skoro w dniu wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej skarżąca "pozostawała w stanie oskarżenia", spowodowało to zaistnienie obligatoryjnej przesłanki rozwiązania stosunku służbowego. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia powołaną wyżej nowelizacją ustawy o Służbie Celnej wielu konstytucyjnych zasad, takich jak zasady domniemania niewinności, należy uznać je za nieuzasadnione z uwagi orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004r. w sprawie o sygn. akt: K 1/04 (Dz. U. Nr 236, poz. 2371), uznające iż art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut bezpodstawnego zastosowania przez organ celny rygoru natychmiastowej wykonalności. Zdaniem Sądu, Dyrektor Izby Celnej w sposób należyty umotywował zastosowanie tego rygoru ze względu na ochronę interesu społecznego. Nie można zgodzić się również, ze stwierdzeniem skarżącej, iż w skutek zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności jej interes w żaden sposób nie jest chroniony, z uwagi na fakt, że nawet w przypadku uniewinnienia jej prawomocnym wyrokiem sądu, jej wniosek o przywrócenie do służby nie daje gwarancji powrotu do pracy. Z brzmienia art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej, wynika, iż w przypadku uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu, stosowny wniosek funkcjonariusza, obliguje Dyrektora Izby Celnej do przywrócenia takiego funkcjonariusza do służby. W tym stanie rzeczy, Sąd nie dopatrzył się ani w materiałach sprawy, ani we wskazanej wyżej argumentacji skarżącej podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), oddalił skargę jako nieuzasadnioną.