II SA/Łd 1759/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA G. Szkudlarek, Sędziowie : Sędzia NSA W. Chróścielewski (spr.), Sędzia WSA J. Sekunda-Lenczewska, Protokolant asystent sędziego K. Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz D. G. D. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnie- nia się niniejszego wyroku. II SA/Łd 1759/02 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez D. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty [...] przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] nr [...] w sprawie ustalenia miesięcznej odpłatności w wysokości 500,80 zł za pobyt małoletniego M. D. w placówce opiekuńczo- wychowawczej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., oraz art. 33k ust. 4 i ust. 7 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. nr 64 poz. 414 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Sąd Rejonowy w P. w postanowieniu z dnia [...] sygn. akt [...] orzekł o umieszczeniu nieletniego M. D. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Na podstawie art. 33k ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 pkt 2 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia [...] nr [...] organ I instancji ustalił odpłatność za pobyt M. D. w placówce uznając, iż dochód rodziny D. D. pozwala na ponoszenie tej odpłatności. D. D. w swym odwołaniu podniosła, iż syn powinien być umieszczony w placówce resocjalizacyjnej a nie placówce otwartej, która nie zapewnia odpowiedniej opieki i tym samym naraża inne dzieci na demoralizację ze strony M. D. Ponadto odwołująca się wskazała, iż zobowiązuje się pokrywać faktyczne koszty utrzymania i pobytu syna w placówce, ale musi to być miejsce, w którym będzie miał odpowiednią opiekę, nie będzie miał możliwości demoralizowania swoim postępowaniem innych dzieci oraz nie będzie popełniał dalszych przestępstw. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż zgodnie z art. 33k ust. 4 i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości wydatków bieżących ponoszonych na ich utrzymanie, rodzice dziecka a także opiekunowie prawni, w przypadku, gdy dysponują dochodami dziecka, z tym, że opłata ponoszona przez opiekunów prawnych "nie może być niższa niż 50% kwoty stanowiącej dochód dziecka". Przepis ten stosuje się także do rodziców pozbawionych całkowicie lub częściowo władzy rodzicielskiej. Kolegium wyjaśniło również, iż w myśl art. 33k ust. 7 ustawy o pomocy społecznej Rada Powiatu określa w drodze uchwały zasady częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat, o których mowa w ust. 4. Uchwała nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] określa zasady częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych Powiatu [...]. Zgodnie z § 4 powołanej uchwały decyzje o zwolnieniu rodziców z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej uzależnia się od wysokości posiadanych dochodów. Z obowiązku ponoszenia opłat całkowicie zwolnieni są rodzice, których dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego, określonego w art. 4 ustawy o pomocy społecznej (§ 4 pkt 1 uchwały). Dla rodziców lub opiekunów, których dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe miesięczna odpłatność za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ustala się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy faktycznym dochodem rodziny a kryterium dochodowym. Organ I instancji ustalił, iż zgodnie z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 2002 r. (M.P. nr 19, poz. 338) ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny D. D. wynosi 628 zł tj. na pierwszą osobę w rodzinie 418 plus na osobę poniżej 15 lat -210 zł. Faktyczny dochód rodziny wynosi 1880,13 zł, zatem stosując postanowienia powołanej wyżej uchwały organ I instancji ustalił odpłatność za pobyt M. D. w wysokości 500,80 zł, co stanowi 40 % różnicy pomiędzy faktycznym dochodem a kryterium dochodowym. W świetle powołanych przepisów zdaniem Kolegium organ I instancji nie naruszył przepisów ustawy o pomocy społecznej i postanowień powołanej uchwały. Odnosząc się do zarzutów D. D., iż syn przebywa w niewłaściwej dla niego placówce, niezapewniającej fachowej opieki, co zdaniem odwołującej się skutkuje się zwolnieniem jej z obowiązku odpłatności za pobyt syna w takiej placówce, Kolegium wyraziło pogląd, iż ustawodawca w art. 33k ust. 4 nałożył obowiązek pokrywania kosztów pobytu dziecka w każdej placówce opiekuńczo-wychowawczej. Sąd Rejonowy w P. w postanowieniu orzekł o umieszczeniu M. D. w placówce opiekuńczo - wychowawczej precyzując jednocześnie, iż powinna to być placówka o charakterze resocjalizacyjnym, jeżeli jednak na dzień orzekania przez Sąd jak również na dzień orzekania przez organ I instancji nie było możliwe umieszczenie nieletniego w takiej placówce nie oznacza to, że D. D. jest zwolniona z ponoszenia opłat za pobyt syna. W aktach sprawy znajduje się szereg pism Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie adresowanych do różnych ośrodków pomocy społecznej w poszukiwaniu odpowiedniej placówki dla M. D. i z chwilą znalezienia właściwej placówki będzie w niej umieszczony. Powyższą decyzję zaskarżyła do Sądu D. D. W uzasadnieniu wskazała, iż jej syn przebywał w placówce opiekuńczo-wychowawczej bardzo krótko - miesiąc z przerwami, wobec powyższego skarżąca nie zgadza się na zapłatę należności za pobyt dziecka za cały miesiąc. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, powołując argumenty tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji. W dniu 2 czerwca 2004 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nadesłało pismo, w którym informuje, że w dniu 31 stycznia 2003 r. doszło do spotkania pomiędzy skarżąca a Dyrektorem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P., w trakcie którego ustalono, że skarżąca poniesie wyłącznie odpłatność za faktyczny pobyt syna w placówce to jest za 47 dni – w kwocie 748 zł. Kwota ta została przez skarżąca uiszczona. Ponadto poinformowano, że z dniem 28 stycznia 2003 r. M. D. został skreślony z listy wychowanków Domu dziecka w P. na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rolą Sądu jest badanie zgodności z prawem zaskarżonych do niego aktów i czynności według stany prawnego i faktycznego sprawy z dnia podjęcia aktu albo dokonania czynności. Jednak, stosownie do art. 149 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593, zm. nr 99, poz. 1001) z dniem wejścia tej ustawy w życie, a więc z dniem 1 maja 2004 r. wygasły decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 414 z późn. zm.). Z tym więc dniem wygasła także zaskarżona do Sądu decyzja. Wygaśnięcie tej decyzji należy rozumieć w ten sposób, iż przestała ona z tym dniem obowiązywać – wycofana została z obrotu prawnego. Powstaje w związku z tym pytanie czy Sąd może w tej sytuacji kontrolować legalność takiej decyzji, czy też zobligowany jest do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi na taką decyzję? Nie może jednocześnie ulegać wątpliwości, że w przypadku, gdyby Sąd stwierdził, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności takiej decyzji mógłby to uczynić, gdyż wtedy dotychczasowa decyzja zostałaby wycofana z obrotu prawnego z datą jej wydania – ex tunc. W przedmiotowej sprawie taka okoliczność nie ma jednak miejsca, ponieważ zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. Co prawda ocena czy zaskarżony do Sądu akt – w rozpoznawanej sprawie decyzja – dotknięta jest wadą nieważności powinna być dokonana po przeprowadzeniu pełnego postępowania rozpoznawczego w danej sprawie, ale art. 119 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), przewiduje rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie dotknięte są wadą nieważności albo zostały wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Skoro ocena dotycząca dotknięcia decyzji wymienionym naruszeniami prawa może być dokonana jeszcze przed rozpoznaniem sprawy, to oznacza, że także Sąd w sytuacji, która ma miejsce w rozpoznawanej sprawie takie oceny – eliminującej wystąpienie wady nieważności w zaskarżonej decyzji - dokonać miał prawo. Konstatacja ta nie udziela jednak odpowiedzi na podstawową wątpliwość – czy można orzekać, a ewentualnie uchylać zaskarżony akt, gdy utracił on swoją moc – wygasł. Skład orzekający w niniejszej sprawie reprezentuje pogląd, iż ratio legis przepisu art. 149 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej było wygaśnięcie tych decyzji administracyjnych, których okres obowiązywania wykraczał poza datę 1 maja 2004 r. – np. dotyczących zasiłku okresowego czy zasiłku wyrównawczego. Wygaśnięcie takich decyzji należy rozumieć w ten sposób, iż mimo, że przewidywały one np. wypłatę świadczeń także w następnych miesiącach roku 2004 – czerwiec i kolejne miesiące, wypłata tych świadczeń trwała wyłącznie do 1 maja 2004 r. Trzeba więc przyjąć, iż wygaśnięcie decyzji na mocy powołanego przepisu oznaczało, iż wraz ze wskazanym dniem wygasają skutki wywołane wydaniem takiej decyzji. Pogląd ten ugruntowuje zresztą obecne brzmienie ust. 2 tego samego art. 149, zgodnie z którym wymienione w tym przepisie decyzje przyznające świadczenia realizuje się według przepisów dotychczasowych. Prowadzić musi to do wniosku, że art. 149 powołanej ustawy nie czyni bezprzedmiotowym orzekania przez Sąd o zgodności z prawem zaskarżonych decyzji. Przyjęcie innego stanowiska pozbawiałoby skarżących możliwości ewentualnego dochodzenia odszkodowań za szkody związane z wydaniem decyzji z wadą określoną w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. Ponadto nie należy zapominać o tym, iż w doktrynie przyjmuje się, że decyzji ostatecznej przysługuje domniemanie legalności i prawidłowości trwające tak długo, dopóki nie zostanie ona uchylona lub zmieniona we właściwym trybie określonym w k.p.a. lub przepisach szczególnych. Jeżeliby przyjąć, że wszystkie decyzje wydane na podstawie ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej za wyjątkiem enumeratywnie wyliczonych w art. 149 ustawy z 12 marca 2004 r. wygasły z dniem 1 maja 2004 r. w tym znaczeniu, że zostały wycofane z obrotu prawnego - nastąpiłoby tym samym pozbawienie skarżących konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu, a ponadto stworzyłoby niedopuszczalną w państwie prawnym sytuację, że trzeba by uznać, że wygasły one w aurze wspomnianego wyżej, a przysługującego im domniemania legalności i prawidłowości. W konsekwencji przedstawionych wyżej poglądów skład orzekający w niniejszej sprawie nie widzi podstaw do umorzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) – dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". W odwołaniu od decyzji organu I instancji, a także w skardze skarżąca podnosi, że jej syn już w dniu wydawania decyzji organu I instancji nie przebywał w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Przepis zaś art. 33k ust. 4 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej wyraźnie stanowił, że rodzice dziecka ponoszą opłatę "za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej". W tej sytuacji uznać trzeba, iż organy administracji wydając zaskarżoną decyzję nie przeprowadziły w tym względzie w sposób należyty postępowania wyjaśniającego wymaganego przez przepisy k.p.a., a jednocześnie naruszyły przepis art. 33k ust. 4 ustawy z 29 listopada 1990 r. Utwierdza zresztą o tym nadesłane przez organ II instancji pismo z 2 czerwca 2004 r. potwierdzające, że syn skarżącej przebywał we wspomnianej placówce jedynie przez 47 dni. Na marginesie trzeba zwrócić uwagę organom administracji, że zmiany decyzji administracyjnej nie można dokonać w trybie ustaleń w trakcie spotkania pomiędzy przedstawicielem organu administracji a stroną, a jedynie w trybach określonych w k.p.a. i przepisach szczególnych – wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji, czy też, co w sprawie, jak się wydaje powinno mieć miejsce – zmiany lub uchylenia decyzji (art. 154 i 155 k.p.a.). Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art 97 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.