II SA/Łd 18/10

Dnia 16 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia WSA: Jolanta Rosińska Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2010 roku przy udziale --- sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 i 108 k.p.a., art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8, art. 39 ust. 1 – 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 3, 7 – 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. – Dz.U. z 2008r., nr 115, poz. 728 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950) oraz upoważnienia Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] dla Dyrektora oraz Zastępcy Dyrektora Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. do wydawania decyzji administracyjnych, Prezydent Miasta P. udzielił R. S. pomocy w postaci zasiłku celowego w wysokości 100 zł w miesiącu sierpniu 2009r., z przeznaczeniem na dofinansowanie do kosztów utrzymania. Wskazał, iż realizacja decyzji nastąpi od dnia 10 sierpnia 2009r. oraz nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ administracji podał, że dochód R. S. wynosi 245,50 zł, zaś kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej – 477,00 zł. Z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że nie posiada on wystarczających środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Spełnione zostały przesłanki do objęcia go pomocą społeczną w formie zasiłku celowego. Przyznając pomoc materialną organ administracji publicznej działa w granicach przyznanych środków finansowych. Zatem żądania osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione tylko w ramach możliwości finansowych Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej. Brak wystarczających funduszy na realizację zadań własnych w bieżącym roku powoduje, że Miejskie Centrum Pomocy Społecznej zmuszone jest do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami. Mając na uwadze potrzeby wszystkich osób ubiegających się o pomoc, konieczne jest ograniczanie wysokości wypłacanych świadczeń. Wobec ograniczonego budżetu, w stosunku do potrzeb klientów stosowana jest zasada zaspokajania potrzeb wszystkich, którzy spełniają w/w warunki, chociaż nie w pełnej wysokości. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku jest z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organu pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji R. S. podniósł, że po raz pierwszy o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku zwrócił się w dniu 4 maja 2006r. Organ kilkakrotnie odmawiał mu przyznania pomocy. W postanowieniu z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, iż jego sytuacja faktyczna oraz prawna kwalifikują go do objęcia pomocą społeczną przez Miejskie Centrum Pomocy Społecznej w P. Przyznana mu pomoc finansowa jest zbyt mała. Z uwagi na brak pomocy, aby przetrwać zmuszony był zaciągnąć pożyczki u osób prywatnych. Pożyczki te zobowiązany jest zwrócić i dlatego też oczekiwał przyznania mu pomocy w wysokości 800 zł, gdyż czterokrotnie zwracał się o pomoc, a w jego sytuacji powinien otrzymać przynajmniej 200 zł. Skoro zostało mu przyznane 100 zł i kwotę tę pobrał, to powinien jeszcze otrzymać 700 zł. Decyzją z dnia [...], [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8, art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. – Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 856 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Podzielając ustalenia faktyczne i stanowisko organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że zasiłek celowy jest przyznawany na konkretnie określony cel pomocy społecznej, np. zakup żywności, leków czy odzieży, opału na zimę. Jest to zasiłek o charakterze fakultatywnym (uznaniowym), o czym świadczy treści art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 4 tej ustawy zasiłek celowy musi mieścić się w możliwościach (w tym zwłaszcza finansowych) pomocy społecznej. Przyznanie świadczenia w wysokości przewyższającej kwotę 100 zł nie mieściłoby się w możliwościach finansowych organu pomocy społecznej, a w konsekwencji naruszałoby treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, albowiem ośrodki pomocy społecznej udzielają pomocy na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, ale tylko w takim zakresie w jakim mieści się ona w możliwościach finansowych ośrodka. Orzekając zatem o wysokości przyznanego zasiłku ośrodek pomocy społecznej musi brać pod uwagę swoją sytuację finansową, a nie tylko sytuację finansową osób uprawnionych do otrzymania pomocy. Jak wynika z informacji zawartych w piśmie z dnia 14 września 2009r. Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P., plan finansowy na realizację wypłat zasiłków celowych w formie pieniężnej wynosi 250.000,00 zł. Kwota ta została przeznaczona na realizację programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywiania", zasiłków na sprawianie pogrzebu i odpłatności gminy za pobyt w domu pomocy społecznej oraz usług opiekuńczych. Kwota wypłaconych zasiłków celowych od stycznia do sierpnia wynosiła 170.899,12 zł. Cała transza miesięczna w miesiącu sierpniu została wykorzystana na realizację świadczeń. Z uwagi na dużą liczbę osób składających wnioski o pomoc w formie zasiłków celowych i ograniczone środki finansowe przeznaczone na ten cel, wysokość zasiłków wahała się w granicach 50 – 100 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło także, iż w postanowieniu z dnia 7 lipca 2009r. stwierdziło jedynie, że miejscem zamieszkania R. S. są P., zatem przekazanie jego wniosku o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego przez Miejskie Centrum Pomocy Społecznej w P. do Ośrodka Pomocy Społecznej w C., gdzie wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, nie było z punktu widzenia przepisów prawa zasadne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie orzekało natomiast o tym, czy zasadne jest objęcie R. S. pomocą społeczną w formie zasiłku celowego oraz jaka powinna być wysokość tej pomocy. W skardze na powyższą decyzję R. S. podniósł, iż wiadomym mu jest, że organ udzielał pomocy osobom znajdującym się w lepszej niż on sytuacji materialnej w wyższej wysokości i częściej. Oświadczenie złożone przez organ I instancji, iż wysokość przyznawanych zasiłków wynosiła około 100 zł i mniej nie jest, jego zdaniem, prawdziwe. Dla celów dowodowych powinny zostać złożone w Samorządowym Kolegium Odwoławczym księgowe wykazy przyznanych zasiłków, przynajmniej za cały 2009r. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 10.02.2010r. skarżący poinformował, że zwrócił się do Najwyższej Izy Kontroli o przeprowadzenie kontroli w MCPS w P., zakwestionował tez uznaniowość zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływaną jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje przede wszystkim orzekanie w sprawach skarg na rozstrzygnięcia, akty, czynności i bezczynność określone w art. 3 § 2 w/w ustawy. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji sąd uznał, iż skarga nie jest uzasadniona. Skarżący kwestionuje wysokość świadczenia i podnosi zarzut, że zbyt rzadko otrzymuje świadczenia od organów pomocowych w stosunku do swoich potrzeb. Należy podkreślić, że sąd rozpoznaje skargę w granicach danej sprawy, którą wyznacza wniosek o przyznanie pomocy (art. 135 p.p.s.a.). Nie jest zatem możliwe w niniejszym postępowaniu rozstrzyganie o wcześniejszych wnioskach skarżącego, nie może więc odnieść skutku zarzut, że gdyby organ rozstrzygał wcześniejsze wnioski zgodnie z prawem, od trzech lat otrzymywałby on świadczenia. Niewątpliwie postępowanie w sprawie wniosku zakończonego zaskarżoną decyzją toczyło się zbyt długo, nawet zważywszy trudności związane z ustaleniem miejsca zamieszkania i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podkreślenia jednak wymaga, że wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym, niezbędnym środkiem dowodowym w sprawach z zakresu pomocy społecznej, stąd organ zobowiązany był wyjaśnić w sposób bezsporny miejsce pobytu wnioskodawcy, dla ustalenia jego realnych warunków bytowych. Jak wynika z akt administracyjnych, ta okoliczność faktyczna - wyjaśnienie miejsca pobytu skarżącego i ustalenie centrum zaspokajania potrzeb życiowych - była jedną z przyczyn przedłużającego się postępowania Tym niemniej, mimo tych uchybień, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), zwanej dalej ustawą, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 4 i art. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Skarżący wystąpił o zasiłek celowy na zakup leków, żywności, opłacenie czynszu. Zgodnie z dyspozycją art. 39 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Brzmienie przepisu "...może być przyznany" bezspornie wskazuje, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Poza sporem jest, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, od którego zależne jest przyznanie pomocy. Nie oznacza to jednak, że automatycznie kwalifikuje się do przyznania pomocy fakultatywnej, jaka jest bez wątpienia zasiłek celowy. Z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Pomoc pochodząca ze środków publicznych ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogą niewątpliwie, co wynika z treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, determinować treść rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy naprawił braki uzasadnienia decyzji organu I instancji i wskazał, że ten pierwszy dysponował środkami na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych wysokości 250.000 zł, że do sierpnia wypłacono już 170.899,12 zł, że wysokość przyznawanych świadczeń w formie zasiłków celowych wynosiła od 50. do 100. zł. Wykazano w ten sposób, iż świadczenie przyznane skarżącemu mieściło się górnej granicy przyznawanej pomocy. Jest wiedzą powszechną, że środki finansowe na pokrycie potrzeb świadczeniobiorców pomocy społecznej od lat są niewystarczające. Rozstrzygnięcie organów mieści się w granicach uznania administracyjnego, aczkolwiek uzasadnione zostało przez organ I instancji niewystarczająco, zaś przez organ odwoławczy nader lakonicznie. Skarżący kwestionuje dane powołane w uzasadnieniu SKO, a zawarte w zaświadczeniu MCPS w P., nie wskazując jednak żadnych argumentów uzasadniających ten zarzut. Nie jest takim zarzutem twierdzenie, że inni świadczeniobiorcy otrzymywali pomoc częściej pomimo lepszej sytuacji materialnej. Nie może on odnieść skutku, gdyż kryterium materialne jest wprawdzie zasadniczym kryterium przesądzającym o prawie do pomocy, ale nie jedynym. Organy bowiem biorą pod uwagę również sytuację życiowa, zdrowotną, rodzinną zainteresowanych. Dopiero rozważenie wszystkich okoliczność przesądza o przyznaniu bądź odmowie przyznania pomocy, przy czym nadal organom pozostawiona jest pewna swoboda rozstrzygnięć w ramach uznania administracyjnego. Reasumując stwierdzić trzeba, że organ, przyznając zasiłek w wysokości 100 zł nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z uwagi na powyższe, nie znajdując uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. A.D.