II SA/Łd 180/15

Dnia 11 czerwca 2015 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 180/15 Uzasadnienie R.K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych informacji i dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której zadeklarowała średnio 3000 zł miesięcznego dochodu. Dodała jednak, że w 2014 r. przebywała 182 dni na zwolnieniu lekarskim, a w 2015 r. przebywa na zwolnieniu od dnia 16 lutego 2015 r. i otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości 1760 zł. Tym niemniej w 2014 r. osiągnęła, jak wynika z zeznania rocznego za 2014 r., przychód z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 116 142 zł, objęty 5,5% ryczałtem. Przychód w 2013 r. wyniósł 112 763 zł. Skarżąca mieszka w 54-metrowym mieszkaniu, posiada także udział 1/2 w 4,5-hektarowym gospodarstwie rolnym oraz taki sam udział we własności działki o powierzchni 1100 m2, oraz jest właścicielem działki o powierzchni 1757 m2. Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego skarżąca otrzymuje co roku około 4800 zł z tytułu dopłat do produkcji rolnej. Wysokość swoich stałych miesięcznych wydatków określiła na kwotę około 2300 zł. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że z uwagi na chorobę nie może podjąć swojej działalności. Tym niemniej w dniu 8 kwietnia 2015 r. uiściła wpis od skargi w wysokości 100 zł, zaksięgowany pod poz. 1595. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. W ocenie referendarza sądowego dochód skarżącej z prowadzenia działalności gospodarczej (opodatkowany 5,5% ryczałtem przychód w 2014 r. wyniósł ponad 116 000 zł, mimo przebywania w tym roku na zwolnieniu lekarskim przez 182 dni, w czasie których skarżąca otrzymywała przecież zasiłek chorobowy) jest w zupełności wystarczający na uiszczenie kosztów sądowych. Tym bardziej, że skarżąca uiściła już wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł (należy zatem uznać, ze posiadała na to środki), a ewentualne i przyszłe inne koszty, o ile wystąpią, będą rozłożone w czasie, a ich wysokość (100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł) nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Oceny takiej nie zmienia również fakt, że skarżąca od połowy lutego bieżącego roku przebywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera jedynie zasiłek chorobowy. Warto bowiem podkreślić, że skarżąca posiada także spory majątek nieruchomy: przynoszące pożytki gospodarstwo rolne (w udziale 1/2) i dwie działki (jedną w udziale 1/2). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W tym kontekście trudno skarżąca uznać za osobę ubogą. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf