II SA/Łd 1805/01

Dnia 29 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant ref. staż. Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi I. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień dla wdów po kombatantach oddala skargę. - I. S. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu uprawnień przysługujących wdowie emerytce/rencistce pozostałej po kombatancie i innej osobie uprawnionej, wydaną na podstawie art. 138 § l pkt l w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 5 ust.2 pkt l lit. "a" w związku z art. 21 ust 2 pkt 4 lit. "a" i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek I. S.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że I. S. złożyła wniosek z dnia 17.10.2000 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Kierownik Urzędu rozpatrując ponownie sprawę ustalił, że zmarły E. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 15.02.1945 r. do 11.05.1945 r. podczas służby w Wojsku Polskim. Ponadto ustalono, że od 15.02.1945 r. do 25.03.1947 r. był oficerem Informacji Wojskowej. Wobec powyższego Kierownik Urzędu ustalił, że uprawnień kombatanckich męża skarżącej dotyczy przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" cyt. wyżej ustawy, który stanowi, że nie przysługują uprawnienia kombatanckie osobie, która pełniła służbę w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego i Informacji Wojskowej. W tym stanie rzeczy nie przysługują uprawnienia osobom wskazanym w art. 20 ust.3 cyt. ustawy tj. wdowom i wdowcom pozostałym po kombatantach (Uchwała SN z dnia 25.01.1996 r. sygn.akt III AZP 32/95). Organ orzekający stwierdził ponadto, że postępowanie weryfikacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a zaskarżona decyzja wydana zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 24.01. 1991 r. o kombatantach... . W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wymienioną decyzję z dnia [...], skarżąca I. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o "przywrócenie utraconych uprawnień" na skutek zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wniesioną skargę, I. S. podniosła, że jej zmarły mąż pełnił służbę wojskową od dnia 15.02.1945 r. do 25.03.1947 r. Jednostka, w której służył, brała udział w wojnie od 16.01.1945 r. do 11.05.1945 r. Na okres jego służby przypadały: - służba w stopniu szeregowca i podoficera (2 m-ce) - służba w stopniu oficera (1 rok i 11 m-cy), co wynika z legitymacji Oficera Rezerwy Seria [...] Nr [...]. Nie mógł być więc, jak błędnie ustalił Kierownik Urzędu od dnia 15.02.1945 r. oficerem Informacji Wojskowej, co zarzuciła skarżąca. Okres działań wojennych, w których brał udział jej mąż, przypada właśnie na okres służby zwykłego żołnierza (od dnia 15.02. do 15.04.1945 roku). Skarżąca stwierdziła. że wydana decyzja nr j.w. narusza art. 1 pkt 1 oraz pkt 2 ppkt 1 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., przy czym "rozciąganie okresu służby mojego męża jako oficera Informacji Wojskowej (okresu tego dokładnie Kierownik Urzędu nie potrafi ustalić) na cały okres służby, a zwłaszcza na okres walki zbrojnej z najeźdźcą niemieckim, jest zwykłym niedopełnieniem starań o wyjaśnienie" sprawy skarżącej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. Organ wyjaśnił, że S. I. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kierownika Urzędu z dn. [...] Nr [...], w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji z dn. [...] Nr [...] o pozbawieniu jej uprawnień, przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie. Strona uprawnienia nabyła w b.ZBOWiD w [...] na podstawie odpisu zaświadczenia [...] z dn. [...] Nr [...] (mąż z uwagi na zgon w 1976 r. formalnie nie był członkiem ZBOWiD), potwierdzającego udział jej zmarłego męża w wojnie i utrwalaniu władzy ludowej podczas służby w LWP od 15.02.1945 do 25.03.1947 r. W trakcie postępowania weryfikacyjnego ustalono również, że zmarły w cyt. okresie pełnił służbę w Informacji Wojskowej. Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt l lit.a w związku z art. 21 ust.2 pkt 4 lit.a ustawy z dn. 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn.zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturze UB, SB i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich, związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Tym samym, w świetle art. 20 ust. 3 cyt. ustawy uprawnienia te nie przysługują również wdowom po takich kombatantach. Nie są to bowiem uprawnienia pierwotne, lecz pochodne, a więc zależne od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Trzeba zatem uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne. W tym stanie podniesione przez zainteresowaną okoliczności w skardze nie mają wpływu na wynik sprawy, zdaniem organu orzekającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), Sąd administracyjny kontroluje akty zaskarżone do tego Sądu, pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi może nastąpić tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. Nr 153, poz. 1270); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Rozpatrując pod tym kątem przedmiotową sprawę, Sąd administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa procesowego lub materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji zaskarżonej i powołanej, poprzedzającej ją decyzji. Zgodnie z przepisem art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) kombatantom i innym osobom uprawnionym - emerytom, rencistom i inwalidom, przysługują uprawnienia przewidziane tym przepisem. Uprawnienia te przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych (art. 20 ust. 3 tej ustawy), a skarżąca posiadała na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów takie uprawnienia. O spełnieniu warunków z art. 21 cytowanej ustawy i o przyznaniu uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji Stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. W takim trybie wydawane są też zaświadczenia potwierdzające uprawnienia wdów po zmarłych kombatantach, z tym, że w przypadku, gdy zmarły małżonek posiadał potwierdzone uprawnienia, rekomendacja nie jest wymagana. Bezspornym jest zatem, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależne od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pochodnych. Zwrócił na to uwagę już poprzednio Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r., III AZP 32/95 (OSNIAPiUS 1996, z.l5, poz. 206). Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez istnienia uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne, byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki nie tylko do odmowy przyznania uprawnień pochodnych, ale nawet, jak przyjął Sąd Najwyższy, do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne. Stanowisko to zostało potwierdzone w wyroku Sądy Najwyższego z dnia 22 lutego 2001 roku, III RN 72/00 (OSNIAPiUS 2001, z.19, poz. 575). Tego rodzaju sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej. Tym samym przepis art. 25 ust. 2 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych, należy rozumieć nie tylko wprost, to znaczy tylko w ten sposób, że stanowi on podstawę pozbawienia uprawnień samego kombatanta, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje prawa wyłącznie z istnienia jego uprawnień. Istnienie zaś stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień ze względu na to, iż wyłączną podstawą ich nabycia byłoby (m.in.) "uczestniczenie w walkach o utrwalenie władzy ludowej", daje więc także podstawę do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako korzystającej z prawa pochodnego. W sprawie niniejszej jest bezsporne, że skarżąca I. S. uzyskała, na podstawie dotychczasowych przepisów, uprawnienia wdowy "po uczestniku walk zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej", co potwierdza dokumentacja dołączona do akt administracyjnych sprawy niniejszej. Akta te zawierają, co prawda informację o pełnieniu służby wojskowej przez męża skarżącej, E. S., w jednostce wojskowej, która brała udział w wojnie w okresie od 16 stycznia do 11 maja 1945 roku, jednakże do akt tych dołączono również bezsporne dowody, świadczące o pełnieniu przez E. S., służby w Informacji Wojskowej. Dowody zebrane w przedmiocie przebiegu służby wojskowej E. S., wskazują, że: od 15 lutego do 15 kwietnia 1945 roku, został przeszkolony w "Szkole Oficerów Informacji", a następnie w wymienionych jednostkach wojskowych, pełnił służbę zastępcy oficera informacji oraz oficera informacji, aż do demobilizacji z dniem 25 marca 1947 roku. Stosownie zaś do art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a powołanej ustawy o kombatantach..., osobom pełniącym służbę w latach 1944-1956 (m.in.)w Informacji Wojskowej, nie przysługują uprawnienia określone w tej ustawie. Jest to także przesłanka ustawowa do pozbawienia uprawnień kombatanckich, uzyskanych na podstawie dotychczasowych przepisów (art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a cyt. ustawy). Także w wyroku z dnia 6 lutego 2002 roku, III RN 208/00 (OSNIAPiUS 2002, z.11, poz. 257) Sąd Najwyższy wskazał, że postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich, przeprowadzone na podstawie art. 25 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku oraz przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr 116, poz. 745), może być prowadzone także po śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich postępowanie dotyczy. W takim zaś przypadku, wyjaśnił Sąd Najwyższy, stroną postępowania weryfikacyjnego jest współmałżonek, który uzyskał, po zmarłej osobie uprawnienia kombatanckie lub złożył wniosek o ich przyznanie (art. 25 ust. 4-6 ustawy o kombatantach...). W sprawie rozpoznawanej nie ulega zatem wątpliwości, że postępowanie wyjaśniające, niewadliwie w sprawie przeprowadzone, wykazało występowanie przesłanek ustawowych, niezbędnych do pozbawienia męża skarżącej, uprawnień kombatanckich, przysługujących na podstawie dotychczasowych przepisów (art. 25 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy "kombatanckiej"). Z tych wszystkich względów zaskarżonej decyzji nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa. Skutkuje to, na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), oddaleniem skargi.