II SA/Łd 188/16

Dnia 17 maja 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B.G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 188/16 Uzasadnienie B.G. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i 13-letnią córką. Rodzina mieszka w 100 metrowym domu i utrzymuje się z ponad 13-hektarowego gospodarstwa rolnego, z którego skarżąca zadeklarowała 8330 zł dochodu, oraz wynagrodzenia za pracę męża skarżącej w wysokości 1360,69 zł. Skarżąca wskazała, że gospodarstwo składa się z 6 budynków, 12 sztuk urządzeń do produkcji (3 ciągników o łącznej wartości 250 000 zł, 2 agregatów rolniczych o wartości 50 000 zł, kosiarki – 6000 zł, siewki do nawozów – 7000 zł, pługa skibowego – 17 000 zł, 2 sztuk mieszalników – 12 000 zł, przyczepy - 56 000 zł i beczki ascenizacyjnej – 10 000 zł.). Do tego skarżąca prowadzi hodowlę 30 sztuk bydła opasowego i 100 sztuk trzody chlewnej. Wskazała, że maszyny rolnicze kupili z mężem na kredyt: rata za ciągniki wynosi 2200 zł miesięcznie, rata pożyczki na gospodarstwo – 1050 zł miesięcznie. Pozostałe koszty to: energia – 4800 zł rocznie, woda – 1200 zł rocznie, opał – 5000 zł rocznie, media – 1000 zł rocznie, koszty leczenia – 1000 zł rocznie, ubezpieczenie majątku – 3000 zł rocznie, paliwo do maszyn – 200 zł miesięcznie, wyżywienie, ubrania, środki czystości – 2000 zł miesięcznie, koszty dojazdów – 300 zł miesięcznie, konserwacja i naprawa maszyn i urządzeń rolniczych – 200 zł miesięcznie. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że skarżący uzyskali dopłaty do produkcji rolnej na rok 2015 - wypłata nastąpiła w dniu 2 lutego 2016 r. w wysokości 14 398,57 zł, oraz w dniu 26 lutego 2016 r. w wysokości 1353,24 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że osiągane przez skarżącą i jej rodzinę dochody są, w ocenie referendarza sądowego, w zupełności wystarczające do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Świadczą o tym nie tylko informacje wskazane na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także analiza złożonych na wezwanie referendarza wyciągów z konta skarżącej. Skarżąca osiąga systematyczne wpływy ze sprzedaży trzody chlewnej (27 stycznia 2016 r. – 4683,20 zł, 17 lutego 2016 r. – 4718,52 zł, 1 marca 2016 r. – 4145,58 zł, 25 marca 2016 r. – 4984,38 zł, 5 kwietnia 5051,45 zł). W dniu 2 lutego 2016 r. skarżąca otrzymała kwotę 14 398,57 zł z tytułu dopłat do produkcji rolnej, a w dniu 12 lutego 2016 r. osiągnęła przychód w wysokości 38 121,84 zł ze sprzedaży zwierząt hodowlanych. Warto przy tym wskazać, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego w wysokości 200 zł, złożyli w dniu 25 marca 2016 r. (a sama skarga złożona została w dniu 7 lutego 2016 r.). Nie można więc w żaden sposób uznać, że skarżąca nie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, skoro zaledwie 5 dni przed wniesieniem skargi otrzymała z ARiMR kwotę ponad 14000 zł, a po kolejnych 5 dniach - kwotę ponad 38 000 zł. Także w dacie złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych saldo na rachunku skarżącej wynosiło ponad 12 000 zł. Niewątpliwie zatem skarżąca zarówno w dacie wniesienia skargi do Sądu, jak i w dacie złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, posiadali zasoby pieniężne w kwocie znacznie przewyższającej wysokość zarówno wpisu od skargi (200 zł), jak i innych przyszłych i ewentualnych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 100 zł). Przyjąć zatem należy, że skarżąca posiada wolne środki finansowe, niewykorzystywane na bieżące utrzymanie. Posiadanie takich środków w kwocie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, ze strona posiada wolne środki finansowe oraz stały dochód, uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być również fakt spłaty pożyczek i kredytów, w tym na maszyny rolnicze. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżącej. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącą kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych kredytu hipotecznego nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf