II SA/Łd 1930/03

Dnia 24 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. T., utrzymało w mocy decyzję Kierownika Filii Ł. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Jak podano w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, B. T. została ustanowiona rodziną zastępczą dla M. O. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 2 maja 1988 r., co stanowiło podstawę do udzielania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Proces usamodzielniania M. O. został rozpoczęty w 2001 r. tj. w roku, w którym osiągnął on pełnoletność, a zakończony w sierpniu 2002 r. W październiku 2002 r. rozpoczął on naukę w Wyższej Szkole Informatyki. Powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r. (sygn. akt K 1/01), organ wyjaśnił, iż pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, umieszczonego w rodzinie zastępczej powinna być wypłacana do czasu ukończenia przez dziecko szkoły, w której osiągnęło pełnoletność. Organ stwierdził, iż skoro M. O. uzyskał pełnoletność w 2001 r. i w tym czasie był uczniem liceum, które ukończył w 2002 r. to nie jest możliwe przyznanie wnioskowanej pomocy. Obecnie bowiem kontynuuje on naukę w innej szkole, niż ta w której rozpoczął naukę przed osiągnięciem pełnoletności. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła B. T. podnosząc, iż wydana decyzja jest sprzeczna z regulacją ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem odwołującej się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2003 r. zlikwidował różnice jakie istniały w sytuacji wychowanków rodzin zastępczych w stosunku do wychowanków innych form opieki zastępczej. Wyprowadziła stąd przekonanie, iż przysługuje jej pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, ponieważ M. O. ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki, którą ona sprawuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. Jak podano w motywach rozstrzygnięcia, zgodnie z treścią art. 33g ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, póz. 414 ze zm.), rodzinie zastępczej udzielana jest pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w tej rodzinie dziecka w wysokości 40% kwoty, o której mowa w ust. 4 pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50% dochodu tego dziecka, nie mniej jednak, niż 10% kwoty, o której mowa w ust. 4. Ponadto ustawodawca w art. 33k ust. 3 ustawy zawarł normę prawną zgodnie, z którą dziecko umieszczone w placówce opiekuńczo - wychowawczej zapewniającej całodobową opiekę może w niej przebywać do uzyskania pełnoletności lub po uzyskaniu pełnoletności, do czasu ukończenia szkoły, w której się uczy. Istotne znaczenie w ustaleniu prawa do pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej ma treść przepisu art. 33c ust. 5 ustawy, po myśli którego pełnienie funkcji rodziny zastępczej z mocy prawa ustaje z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Skutkiem przyjęcia takiego uregulowania jest wstrzymanie dotychczas przysługującej pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie art. 33g ustawy. Po uzyskaniu pełnoletności wychowanek rodziny zastępczej, jeśli nadal się uczy, może jedynie korzystać z pomocy na kontynuowanie nauki przysługującej na podstawie art. 33p ust. l ustawy. Taka regulacja prawna prowadziła do zróżnicowania sytuacji dzieci wychowywanych w rodzinach zastępczych i w placówkach opiekuńczo - wychowawczych. Dzieci z placówek mogły kontynuować naukę w szkole, w której się uczyły w chwili osiągnięcia pełnoletności mając nadal zapewnione utrzymanie w placówce, natomiast w przypadku wychowanków rodzin zastępczych z chwilą osiągnięcia przez nich pełnoletności rodziny przestawały otrzymywać pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania dzieci, mimo że kontynuowało ono naukę w szkole do której uczęszczało w chwili osiągnięcia pełnoletności. Zatem, ustanie rodziny zastępczej w myśl art. 33c ust. 5 ustawy oznaczało odebranie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, o której mowa w art. 33g ustawy. Problemem zróżnicowania sytuacji dzieci wychowywanych w rodzinach zastępczych i w placówkach opiekuńczo - wychowawczych zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 26 lutego 2003 r. orzekł niezgodność art. 33c ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w zakresie w jakim wyłącza odpowiednie stosowanie art. 33k ust. 3 tej ustawy z art. 2 oraz art. 32 ust. l Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją orzeczenia było przywrócenie zasady równości w sferze konstytucyjnych praw wychowanków w rodzinie zastępczej i w placówkach opiekuńczo - wychowawczych. Jednakże organ wyjaśnił, iż wyrok ten nie ma odniesienia do przedmiotowej sprawy, ponieważ dotyczy on wyłącznie sytuacji, w której wychowankowie, zarówno rodzin zastępczych, jak i placówek opiekuńczo - wychowawczych, kontynuują naukę w szkole, w której rozpoczęli naukę przed ukończeniem 18 lat. W rozpatrywanej sprawie M. O. osiągnął pełnoletność l maja 2001 r. i wówczas był uczniem Liceum, które ukończył w sierpniu 2002 r. W myśl powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka przysługiwałaby mu do czasu ukończenia szkoły, którą rozpoczął przed osiągnięciem pełnoletności. Natomiast w niniejszej sprawie występuje sytuacja, w której M. O. obecnie podjął naukę w innej szkole niż ta, w której osiągnął pełnoletność. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. T. podała, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. jest niezgodna z prawem, a w szczególności z ustawą o pomocy społecznej. Zdaniem strony do przedmiotowej sprawy znajduje zastosowanie powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Od 16 lat stanowi rodzinę zastępczą dla M. O. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z regulacją art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli unormowania art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania wnioskowanego świadczenia dla skarżącej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § l pkt l Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Materialno - prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, póz. 414 ze zm.). Zgodnie z unormowaniem art. 33 g ust. l starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej, udziela pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w tej rodzinie dziecka. Organ udziela tej pomocy uwzględniając wiek, stopień rozwoju, stan zdrowia i stopień niedostosowania społecznego (art. 33 g ust. 2). Z unormowania art. 33 c ust. 5 ustawy o pomocy pieniężnej wynika, iż z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, pełnienie funkcji rodziny zastępczej ustaje. Przy odniesieniu tego przepisu do pozycji dzieci umieszczonych w placówkach opiekuńczo -wychowawczych i rodzinach zastępczych następowało nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji. Zagadnieniem tym zajmował się Trybunał Konstytucyjny i uznał, iż taka regulacja jest niezgodna z zasadą równości, bowiem pozbawia pomocy rodziny zastępcze w sytuacji, gdy dzieci umieszczone w rodzinie kontynuowały naukę w szkole, do której uczęszczały w momencie osiągnięcia pełnoletności (wyrok z dnia 26 lutego 2003 r., K 1/01, OTK-A 2003/2/15). W stanie faktycznym sprawy organy obu instancji odmówiły przyznania rodzinie zastępczej pomocy na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Organy bowiem oceniły, iż pomoc rodzinie zastępczej M. O. nie przysługiwała, ponieważ uczył się on w innej szkole niż ta, w której osiągnął pełnoletność. Organy wywiodły, iż pomoc przysługiwała rodzinie zastępczej tylko do czasu zakończenia nauki w Liceum Ogólnokształcącym, gdyż w trakcie nauki w tej szkole osiągnął pełnoletność. W momencie złożenia przez B. T. wniosku o przyznanie pomocy, był on już studentem Wyższej Szkoły Informatyki. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela pogląd przyjęty przez organy obu instancji, wobec czego Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organy w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego związane są regułami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd analizując zawisłą sprawę dopatrzył się dwóch uchybień w aspekcie proceduralnym. Po pierwsze, organ I instancji jako podstawę prawną decyzji z dnia [...] powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2003 r. Podstawę rozstrzygnięcia mogą stanowić jedynie przepisy prawa powszechnie obowiązującego (np. ustawy, rozporządzenia). Uchybienie to jednak nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, ponadto zostało dostrzeżone przez organ odwoławczy. Drugie naruszenie reguł procedury to brak w aktach administracyjnych dowodu doręczenia stronie skarżącej decyzji organu I instancji. Jednakże z zestawienia daty wydania decyzji ([...]) i wniesienia odwołania przez B. T. (21 sierpnia 2003 r.) można przyjąć, iż zostało złożone z zachowaniem terminu. Organ w piśmie przesyłającym odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. podał, iż środek zaskarżenia został wniesiony w terminie. Powyższe uchybienie nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. Na podstawie regulacji art. 145 § l pkt l lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę do uchylenia w całości lub części zaskarżonego aktu, gdy mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ustosunkowując się do argumentów zawartych w skardze wyjaśnić należy, iż powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje zastosowania do stanu faktycznego sprawy. Orzeczenie to odnosi się do sytuacji dzieci przebywających w rodzinach zastępczych i placówkach opiekuńczo - wychowawczych, uczących się w szkołach, w których osiągnęły pełnoletność. Wyrok zrównuje sytuację prawną dzieci znajdujących się w obu instytucjach opieki społecznej. Odnosi się on jedynie do krótkiego okresu czasu - między osiągnięciem 18 lat, a ukończeniem edukacji w szkole, w której uczyły się w momencie osiągnięcia pełnoletności. M. O. ukończył 18 lat w maju 2001 r. i wówczas był uczniem Liceum Ogólnokształcącego, które ukończył w sierpniu 2002 r. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego był on już studentem Wyższej Szkoły Informatyki, którą rozpoczął w październiku 2002 r., czyli będąc już osobą pełnoletnią. Kolejny zarzut skarżącej dotyczy uzasadnienia kontestowanej decyzji, ponieważ stwierdza ona, iż jest ono pełne niejasnej interpretacji przepisów i jest zagmatwane. W ocenie Sądu materia sprawy nie jest łatwa, ale zdaniem składu orzekającego została przedstawiona w sposób najbardziej zrozumiały i przejrzysty. Dla zapewnienia kompleksowości przedstawionych rozważań podać należy, iż odmowa przyznania pomocy rodzinie zastępczej nie oznaczała pozbawienia M. O. wszelkiej pomocy. Mógł on bowiem indywidualnie starać się o pomoc. Konkludując, skład orzekający w przedmiotowej sprawie nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie spostrzegł takiego uchybienia przepisom procedury, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego Sąd, na podstawie unormowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.