II SA/Łd 1934/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie NSA Janusz Nowacki, p.o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Protokolant asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A. C. - Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1/ uchyla zaskarżoną decyzję, 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3/ zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. C. – Ł. kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 3 II SA/Łd 1934/02 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. , działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960), orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego A. C. -Ł. z synem K. z lokalu nr 10 przy ul. A. 18 w Ł. . W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż w dniu 19 września 2002r. do Referatu Spraw Obywatelskich wpłynął wniosek T. Ł. a, w którym wystąpił on o wymeldowanie z pobytu stałego przy ul. A. 18 m. 10 w Ł. , swojej byłej żony A. C. – Ł. z synem z uwagi na nie przebywanie tych osób pod wskazanym adresem od 1998 r. W toku postępowania ustalono, iż najemcą lokalu przy ul. A. 18 m. 10 jest T. Ł. , który podpisał umowę najmu w roku 1996. Państwo Ł. zawarli związek małżeński w 1998r, a ich rozwód orzeczono w roku 2001, bez orzekania o sposobie korzystania z lokalu nr 10 przy ul. A. 18 w Ł. . Organ wskazał, iż zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, decyzję o wymeldowaniu wydaje się wówczas, kiedy osoba w stosunku, do której toczy się postępowanie, dobrowolnie opuści, bez wymeldowania się, miejsce stałego pobytu lub gdy osoba taka wyprowadzi się z miejsca stałego pobytu i nie przebywa w nim przez okres sześciu miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Zdaniem organu, okoliczność opuszczenia przez skarżącą miejsca pobytu stałego jest poza sporem, gdyż wynika ze zgodnych oświadczeń stron postępowania oraz rezultatów przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Prezydent Miasta Ł. wskazał ponadto, iż w dniu [...] A. C. -Ł. złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, iż jej były mąż uniemożliwił jej wejście do przedmiotowego lokalu poprzez wymianę zamków w drzwiach oraz przez odcięcie mediów miejskich. Zdaniem organu, powyższa okoliczność pozostaje bez wpływu na decyzję o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego przy ul. A. 18 m. 10 w Ł. , gdyż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana w lokalu została z niego usunięta i nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wobec tego, że A. C. – Ł. nie występowała z powództwem posesoryjnym w stosunku do głównego lokatora przedmiotowego lokalu, organ uznał, iż jej wyprowadzenie się z tego lokalu i nie przebywanie w nim jest w pełni dobrowolne. W odwołaniu od decyzji, skarżąca podniosła, iż w czerwcu 1998r. została zmuszona przez męża do opuszczenia, wraz z półtorarocznym synem, lokalu nr 10 przy ul. A. 18 w Ł. , z uwagi na ciągłe awantury połączone z rękoczynami. Wskazała, iż wyprowadzenie się przez nią ze spornego lokalu nie było absolutnie dobrowolne, gdyż uciekła z niego przed mężem, który nękał ją moralnie i fizycznie. Wskazała, iż w pozwie rozwodowym od samego początku wnioskowała o eksmisję T. Ł. z lokalu przy ul. A. 18 m. 10 w Ł. , ale z uwagi na przeciąganie się sprawy rozwodowej wycofała żądanie eksmisji. Skarżąca dodała, iż od roku 1998 kilkukrotnie przychodziła do spornego lokalu z policją lub wzywała policję, gdyż nie mogła dostać się do mieszkania z uwagi na zmienione zamki w drzwiach wejściowych lokalu. W roku 1999, gdy T. Ł. został powołany do służby wojskowej, próbowała zamieszkać w lokalu przy ul. A. 18, lecz z uwagi na odłączenie przez byłego męża wszystkich miejskich mediów, jej dłuższe przebywanie w tym lokalu, wraz z małym dzieckiem, było niemożliwe. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła również, iż nie występowała z powództwem posesoryjnym przeciwko byłemu mężowi, gdyż nie posiadała na to odpowiednich zasobów finansowych. Dodała, iż korzystała z tych środków prawnych, na które pozwalała jej sytuacja materialna. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] , działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. Akt K.20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) nie jest już wymagane do orzeczenia o wymeldowaniu spełnienie przesłanki utraty uprawnień do przebywania w lokalu, z którego wymeldowanie ma nastąpić. Dlatego też, w sprawie wymeldowania A. C. -Ł. z lokalu przy ul. A. 18 m. 10 w Ł. , organy oceniały jedynie przesłankę opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu. Zdaniem organu, przeprowadzone postępowanie wykazało, iż od 4 lat A. C. - Ł. przebywa praktycznie poza miejscem stałego zameldowania, zaś zgłaszane przez nią w odwołaniu zarzuty, wskazują, iż jej powrót do miejsca zameldowania i wspólne zamieszkiwanie z byłym mężem nie jest możliwe. Podnoszenie przez skarżącą w odwołaniu, iż nie skorzystała z możliwości wniesienia powództwa posesoryjnego z uwagi na brak środków materialnych, jest, zdaniem organu, bez znaczenia, gdyż osoba znajdująca się w niedostatku może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych. Organ dodał, iż postępowanie meldunkowe ma jedynie na celu zapewnienie zgodności stanu ewidencji ludności z obiektywnie istniejącym stanem rzeczy, nie jest zaś środkiem rozwiązywania rodzinnych problemów, i dlatego, wobec spełnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanki dającej podstawę do wymeldowania, decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Ł. , na powyższą decyzję organu drugiej instancji wniosła A. C. -Ł. . Skarżąca podniosła, iż opuszczenie przez nią lokalu nr 10 przy ul. A. 18 w Ł. nie było dobrowolne, gdyż zostało wymuszone postępowaniem byłego męża. Wskazała, iż wniosła skargę do Prokuratury o znęcanie się przez byłego męża nad nią i dzieckiem. Dodała, iż od roku 1998 wielokrotnie starała się wejść do przedmiotowego lokalu, ale po każdej jej wizycie były mąż wymieniał zamki w drzwiach, by uniemożliwić jej korzystanie z mieszkania. Zarzuciła, iż z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji, wcale nie wynika, że ma utrudniony dostęp do mieszkania. Wskazała, iż mimo wielokrotnych wizyt w Urzędzie Miasta Ł., żaden z jego pracowników nie informował jej o konieczności wniesienia powództwa posesoryjnego przeciwko byłemu mężowi, lecz dowiadywała się tam, że skoro jest zameldowana przy ul. A. 18, to w każdej chwili może się tam wprowadzić. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym, że skarga A. C. -Ł. wniesiona została w dniu 23 grudnia 2002r. i do dnia 1 stycznia 2004r. postępowanie sądowe nie zostało zakończone, właściwym do rozpoznania tej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi . Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, stwierdził, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960). Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, przewidywał dwie samodzielne przesłanki do wymeldowania osoby z pobytu stałego w określonym lokalu. Pierwsza z przesłanek zachodziła wówczas, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu utraciła uprawnienia określone w art. 9 ust. 2 ww. ustawy i bez wymeldowania się opuściła miejsce pobytu stałego. Druga miała miejsce w sytuacji, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i w nim nie przebywała przez okres 6 miesięcy, a nowego jej miejsca pobytu nie można było ustalić. Należy zaznaczyć, iż wyrokiem z dnia 27 maja 2002r., wydanym w sprawie o sygn. akt K 20/01 (OTK 220/3/34), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w tym składzie, nie podziela stanowiska organów administracji publicznej rozstrzygających w niniejszej sprawie, iż utrata mocy obowiązującej art. 9 ust 2 ustawy spowodowała, że przy ocenie spełnienia przesłanek do wymeldowania z pobytu stałego nie należało badać utraty, przez osobę w stosunku, do której toczy się postępowanie o wymeldowanie, uprawnień do lokalu, z którego wymeldowanie ma nastąpić. Zdaniem Sądu, przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) odwoływał się do utraty uprawnień w sensie legalnym tj. gdy osoba utraciła legitymację do przebywania w lokalu. Konieczność badania przy wymeldowaniu na podstawie powołanego wyżej przepisu zaistnienia, poza opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, również przesłanki utraty uprawnień w powyższym sensie, nie stanowił zagrożenia dla rejestracyjnego charakteru ewidencji ludności wynikającego m.in. z przepisu art. 1, 5 i 6 ww. ustawy i nawiązywał do ścisłej wykładni tego przepisu, gdyż interpretacja rozszerzająca byłaby nadużyciem rozwiązania prawnego o charakterze wyjątkowym, stanowiącym odstępstwo od ogólnej zasady działania organów prowadzących ewidencję ludności wyłącznie na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy. W rozpatrywanej sprawie, z uwagi na dokonaną przez organy meldunkowe wykładnię orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r., kwestia posiadania przez A. C. -Ł. uprawnień do przedmiotowego lokalu nie podlegała ocenie tych organów, chociaż, jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca nabyła samoistne uprawnienia do lokalu nr 10 przy ul. A. 18 w Ł. , zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 1994r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (tj. Dz. U. z 1994r. Nr 105, poz. 509 z późn. zm.). Zmiana, od dnia 1 maja 2004r. (art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – Dz. U. Nr 93, poz. 887), brzmienia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych powoduje, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego, organy meldunkowe będą oceniały jedynie spełnienie przez nią przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego, wobec czego, rozpatrywanie przez skład orzekający w niniejszej sprawie, kwestii posiadania przez A. C. -Ł. uprawnień do lokalu nr 10 przy ul. A. nr 18 w Ł. byłoby obecnie bezcelowe. Organy meldunkowe I i II instancji, orzekające w niniejszej sprawie, przyjęły za udowodnione, iż A. C. -Ł. z własnej woli opuściła miejsce stałego zameldowania. Ustalenia te, mające w sprawie zasadnicze znaczenie dla możliwości zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jako podstawy prawnej wymeldowania, nie zostały zdaniem Sądu należycie ocenione i udowodnione w toku postępowania administracyjnego. Okoliczność dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą lokalu przy ul. A. 18, została uznana za udowodnioną w oparciu o wyjaśnienia byłego męża A. C. -Ł. , który podał w oświadczeniu, iż skarżąca, co najmniej od czterech lat, nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Pominięte zostały zarzuty skarżącej, podniesione w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego jak również w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, iż przedmiotowy lokal zmuszona była opuścić nękana awanturami wszczynanymi przez męża, połączonymi z rękoczynami. Skarżąca podała, iż wniosła przeciwko T. Ł. skargę do Prokuratury o znęcanie się nad rodziną (sygn. Akt: DS. 6365/98). W toku postępowania administracyjnego skarżąca wskazała również, iż od roku 1998 kilkukrotnie próbowała wejść do lokalu przy ul. A. 18 z pomocą policji lub wzywała tam policję, gdyż były mąż wielokrotnie zmieniał zamki w drzwiach wejściowych, tak by uniemożliwić jej wejście do mieszkania. Zaznaczyła, iż w pozwie rozwodowym wniosła o eksmisję T. Ł. z lokalu nr 10 przy ul. A. 18 w Ł. , jednak z uwagi na przedłużanie się sprawy o rozwód, cofnęła pozew w tym zakresie. Wszystkie powyższe okoliczności, wskazane przez skarżącą w trakcie postępowania o wymeldowanie, zostały przez organy obu instancji pominięte, jako nieistotne dla sprawy. Organy uznały bowiem, iż na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się sytuację, w której osoba z niego usunięta nie podejmuje przysługujących jej środków prawnych w celu powrotu do tego lokalu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ meldunkowy wskazał, iż wobec tego, iż skarżąca nie wniosła powództwa posesoryjnego przeciwko byłemu mężowi to należy uznać, iż opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu było w pełni dobrowolne. Powyższe stanowisko organu odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, w swoich orzeczeniach, wielokrotnie wyjaśniał, iż przez "opuszczenie lokalu" należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Jeżeli natomiast, strona postępowania o wymeldowanie została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź na skutek wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do tego lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 21.03.2001r., sygn. Akt: V SA 2950/00 – niepubl.). Wyżej wymienione okoliczności i związane z tym twierdzenia strony skarżącej zostały pominięte i niewyjaśnione przez organ odwoławczy. W sytuacji, gdy jedyną przesłanką uzasadniającą wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, organy administracji publicznej winny podejmować wszelkie możliwe środki w celu wyjaśnienia, czy opuszczenie lokalu, z którego wymeldowanie ma nastąpić, nosiło cechy dobrowolności, oraz winny prowadzić postępowanie w sposób niezwykle staranny i drobiazgowy, by zaistnienie tej przesłanki nie budziło wątpliwości. Z tych wszystkich względów Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 200 ww. ustawy, Sąd zasądził od Wojewody [...] na rzecz A. C. -Ł. kwotę 10,00 zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania. Mając na uwadze treść art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.