II SA/Łd 1941/03

Dnia 12 sierpnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie : Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska,, Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2004 roku na rozprawie przy udziale -- sprawy ze skargi M. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. D. kwotę 10,- zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 a § 1 k.p.a. oraz art. 22 ust. 1 i art. 1 - 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) uchylił decyzję własną z dnia [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił M. D. urodzonej 1 października 1944r. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ orzekający podał, iż M. D. złożyła pismo w sprawie zakończonej decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] o umorzeniu postępowania ze względu na złożenie wniosku po terminie określonym w art. 22 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy o kombatantach. Pismo to zostało uznane za wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 a § 1 k.p.a. z uwagi na to, iż wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02 ( Dz.U. z 2003r. Nr 72, poz. 658 ) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 w/w ustawy o kombatantach z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z treścią wyroku organ uznał, że wskazana wyżej decyzja winna zostać uchylona. Kierownik Urzędu stwierdził również, iż z faktu urodzenia się strony i przebywania wraz z matką na deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy nie można uznać za represję w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i z tego względu odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą M. D. złożyła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku zarzuciła organowi nie ustosunkowanie się do przedłożonych przez nią dowodów w postaci dokumentów, zaświadczających o jej pobycie w obozie w Hülsen, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, polegający na nie uwzględnieniu tego faktu. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 4 ust. 1 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. z 2001r., Nr 106, poz. 1154 ) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Kierownik Urzędu podniósł, iż z materiałów źródłowych dostępnych organowi ( Das Nationalsozialistiche Lagersystem CCP ) wynika, iż obóz w Hülsen nie był obozem, o którym mowa w w/w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r., a organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowy obóz spełnia warunki wskazane w art. 4 ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu podniósł ponadto, iż uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych w k.p.a., a organ jest związany treścią przepisów w/w rozporządzenia co do charakteru obozów, o których stanowi art. 4 powołanej ustawy o kombatantach. M. D. zaskarżyła powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego podając, iż urodziła się w dniu 1 października 1944r. w trakcie przebywania jej rodziców na robotach przymusowych w Niemczech w miejscowości Kirchlinten, a w obozie w Hülsen przebywała do początku 1946r. Skarżąca podniosła także, iż w trakcie pobytu w Niemczech jako niemowlę zachorowała na zapalenie opon mózgowych i przewlekłą chorobę uszu, której leczenie podjęto dopiero w 1946r. po powrocie do Polski, w konsekwencji czego cierpi ona na niedosłuch. Zdaniem M. D. zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca z uwagi na to, iż znalazła się w Niemczech, gdyż jej rodzice zostali deportowani do pracy przymusowej, a warunki, w jakich przebywała zaraz po urodzeniu, nie gwarantowały jej przeżycia. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy ponadto podnieść, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Unormowanie to pozwoliło Sądowi rozpatrującemu przedmiotową skargę zakwestionować z urzędu nieprawidłowości, których dopuścił się organ. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co - w myśl wskazanych wyżej unormowań - skutkuje uchyleniem decyzji. Na wstępie należy podnieść, iż w razie wszczęcia postępowania na wniosek ( art. 61 § 1 kpa ), co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. To bowiem wyłącznie strona określa przedmiot żądania i prowadzonego postępowania, a w razie wątpliwości – sprecyzowanie żądania należy do strony, a nie do sfery ocennej organu administracji. Treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Jeśli organ, do którego został zgłoszony wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego wniosek dotyczy – obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 lipca 1999r. sygn. IV SA 1632/96 - LEX nr 47890, z dnia 11 czerwca 1990r. sygn. I SA 367/90 - ONSA 1990/2-3/47, z dnia 24 lipca 2001r. sygn. IV SA 1091/99 - LEX nr 78924 ). Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, wyrażona w art. 7 kpa, nie może powodować naruszenia przepisów prawa materialnego, które wyznaczają treść rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Kodeks postępowania administracyjnego nakłada bowiem na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa ( art. 8 kpa ). Z zasadą taką pozostaje w związku zasada udzielania informacji określona w art. 9 kpa, zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania ( por. np. wyroki NSA: z dnia 18 lutego 1994r. sygn. SA/Wr 1587/93 - Prok.i Pr. 1995/2/54, z dnia 26 listopada 1999r. sygn. I SA/Łd 1592/97 - LEX nr 40547, z dnia 5 grudnia 2001r. sygn. II SA/Gd 315/00 - LEX nr 76101, z dnia 25 lutego 2002r. sygn. II SA 3126/00 - LEX nr 81779 ). Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem M. D. z dnia 18 czerwca 2002r. skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w którym domaga się ona przyznania jej świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm. ) Do wniosku tego dołączyła między innymi pozytywną opinię Zarządu Naczelnego Związku Dzieci Wojny Rzeczypospolitej, z której wynika, że wnioskodawczyni udowodniła doznanie represji, o których mowa we wskazanej wyżej ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...). W tej sytuacji podstawa materialnoprawna wniosku nie powinna budzić najmniejszych wątpliwości. Tymczasem organ, wbrew zgłoszonemu żądaniu, w dniu [...] wydał decyzję, którą na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ) umorzył postępowanie administracyjne. Tym samym organ zastosował przepisy prawa materialnego z ustawy innej, niż wskazała to strona. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż zapewne ze względu na tożsamość organu właściwego do wydawania decyzji zarówno w oparciu o wskazaną wyżej ustawę z dnia 31 maja 1996r., jak i z dnia 24 stycznia 1991r. strona decyzji tej pierwotnie nie zakwestionowała. Nastąpiło to dopiero na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 15 kwietnia 2003r. sygn. SK 4/02 ( Dz.U. nr 72 z 2003r., poz. 658 ), którym stwierdzono niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach (...) z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Treść tego wyroku spowodowała w konsekwencji wydanie najpierw decyzji z dnia [...], a następnie decyzji zaskarżonej. Obie te decyzje jako podstawę materialnoprawną wskazują przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach. Zważywszy na powyższe uchybienia, naruszenie przez organ przepisów prawnych w sposób, który ma istotne znaczenie dla wyniku sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Dodatkowo należy podnieść, iż akta administracyjne wskazują na to, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów w sposób nieprawidłowy wydał również postanowienie z dnia [...] o zawieszeniu postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy należy przyjąć, iż decyzja z dnia [...] była decyzją ostateczną. W uzasadnieniu tegoż postanowienia organ wprawdzie powołuje się na to, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale akta go nie zawierają. Ponadto organ po złożeniu przez stronę wniosku złożonego w dniu 12 maja 2003r. związanego z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 15 kwietnia 2003r., wydał postanowienie o wznowieniu postępowania, podczas gdy w podstawie prawnej powołuje się na przepisy dotyczące podjęcia zawieszonego postępowania, a w decyzji z tej samej daty przytacza między innymi przepisy dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego. Z tych wszystkich względów Sąd uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, a organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien w sposób prawidłowy podjąć rozstrzygnięcie dotyczące zarówno wniosku M. D. związanego z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który został złożony w dniu 12 maja 2003r., jak i podjąć prawidłowo decyzję związaną z pierwotnym wnioskiem strony. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm. ) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz.1271 ). Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnień ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) za bezprzedmiotowe.