II SA/Łd 199/18

Dnia 5 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. W., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: W dniu [...] roku M. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – B. W. . Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na B. W. na okres od dnia [...] do dnia [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 2, art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 10 ust. 2, art. 18 ust. 1 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1851 ze zm., dalej jako: "ustawa") oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1465, dalej jako: "rozporządzenie"). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest przekroczenie kryterium dochodowego, bowiem dochód rodziny w [...] roku wyniósł 47.916,64 zł. W dochodzie uwzględnione zostały dochody nieopodatkowane z tytułu należnych świadczeń alimentacyjnych zasądzonych od G. W. na rzecz małoletniego B. W. w kwocie 900 zł miesięcznie (wyrok Sądu Okręgowego w P. Wydział I Cywilny z dnia 5 maja 2015 roku) oraz na rzecz córki K. W. w kwocie 800 zł miesięcznie (wyrok Sądu Rejonowego w R. III Wydział Rodziny i Nieletnich z dnia 26 stycznia 2016 roku). Dochód miesięczny rodziny wyniósł 3.993,05 zł, a w przeliczeniu na członka rodziny 1.331,02 zł. Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła M. W. wyjaśniając, że samotnie wychowuje dwoje dzieci w wieku 13 lat – B. i 20 lat – K.. Od [...] roku jest rozwiedziona. Były mąż nadużywa alkoholu oraz stosuje przemoc fizyczną i psychiczną wobec rodziny. Sytuacja finansowa rodziny jest bardzo ciężka, gdyż pomimo dochodów w wysokości około 2.000 zł netto miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę, odwołująca otrzymuje tylko 1.000 zł, gdyż pozostałą część zabiera komornik, ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne z tytułu niespłaconych kredytów, które zaciągnął były mąż. Ojciec dzieci nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. M. W. wyjaśnia, że nie skierowała sprawy do komornika o egzekucję alimentów, ze względu na bezpieczeństwo rodziny, gdyż były mąż wielokrotnie jej groził, że "urządzi jej piekło na ziemi". Wskazuje, że ma założoną tzw. "Niebieską kartę", jednak za swoje czyny nie poniesie żadnej kary, gdyż ma stwierdzony Zespół Otella. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Następnie organ cytując ustawową definicję dochodu (art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy) wskazał, że rodzina M. W. uzyskała w [...] roku dochód w wysokości 47.916,64 zł, w tym 27.516,64 zł, jako dochód uzyskany przez odwołującą ustalony na podstawie informacji uzyskanej drogą elektroniczną, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów oraz ZUS. W [...] roku dochód M. W. wyniósł 38.421,25 zł, w tym: składki na ubezpieczenie społeczne wyniosły 5.033,31 zł, podatek należny 2.862,00 zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne 3.009,30 zł. Wyliczenie dochodu przedstawia się następująco: 38.421,25 zł - 5.033,31 zł - 2.862 zł - 3.009,30 zł = 27.516,64 zł. SKO potwierdziło prawidłowość potraktowania jako dochodów rodziny alimentów na rzez syna w kwocie 10.800 zł rocznie (900zł miesięcznie) oraz na rzecz dorosłej córki w kwocie 9600 zł rocznie. (800 zł miesięcznie). Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 3.993,05 zł (47.916,64 zł : 12 miesięcy), a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.331,02 zł (3.993,05 zł : 3 osoby) i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. kwotę 800 zł. Następnie Kolegium podkreśliło, iż ustalając prawo do świadczenia wychowawczego, poza odpowiednimi informacjami wskazanymi w § 2-4, uwzględnia się również odpowiednio w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w orzeczeniu sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem lub innym tytule wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd: - zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów, lub - informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą (§ 5 pkt 1 lit. f rozporządzenia). Ponadto – stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy – świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie. Zacytowany przepis obowiązuje od dnia 1 sierpnia 2017 roku i został wprowadzony ustawą z dnia 7 lipca 2017 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. poz. 1428, dalej jako: "ustawa nowelizująca"). SKO podkreśliło obowiązek rodzica wyczerpania możliwości dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od drugiego rodzica dziecka, czego M. W. , ani jej córka nie uczyniły. Odwołująca nie złożyła wniosku do komornika o egzekucję zasądzonych alimentów. Skoro więc postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, nie można mówić o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów. Dopiero po wyczerpaniu możliwości dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od drugiego rodzica dzieci i odpowiednim jego udokumentowaniu, będzie można w dochodzie rodziny uprawniającym do przyznania świadczenia wychowawczego nie uwzględniać zasadzonych alimentów. Końcowo Kolegium podkreśliło, że przepisy ustawy należą do przepisów bezwzględnie obowiązujących i w taki sposób wiążą organy obu instancji. Wyłączenie uznania administracyjnego oznacza, że organ prowadząc sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. W skardze na powyższą decyzję M. W. wskazała na obrazę prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257, dalej jako: "K.p.a."), art. 2 pkt 1 i 2, art. 4, art. 5 ust. 3 ustawy oraz niektórych innych ustaw, w związku z art. 2, art. 18, art. 32 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez doliczenie do dochodów rodziny kwot zasądzonych alimentów tj. kwoty 10.800 zł (alimenty zasądzone na rzecz B. W. w wysokości 900 zł miesięcznie) oraz kwoty 9.600 zł (alimenty zasądzone na rzecz K. W. w wysokości 800 zł miesięcznie). Opierając się na wskazanych zarzutach skarżąca wniosła o: a) zmianę decyzji, poprzez przyznanie świadczenia wychowawczego na B. W. na okres od 1 października 2017 roku do 30 września 2018 roku; b) zasadzenie wypłaty świadczenia wychowawczego za zaległe miesiące począwszy od dnia 1 października 2017 roku i przekazanie łącznej kwoty wynikającej z ewentualnie przyznanego przez Sąd świadczenia wychowawczego wynikającego z ilości miesięcy jakie upłyną do dnia wydania orzeczenia przez Sąd na rachunek bankowy skarżącej. W uzasadnieniu skargi jej autorka napisała, iż od dnia rozwodu z byłym mężem G. W. , tj. [...] roku jest matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci: małoletniego B. lat [...] (uczeń szkoły podstawowej) i K. lat [...] (studentka). Skarżąca jest zatrudniona na pełnym etacie w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacji w R. jako kierowca autobusu miejskiego w wynagrodzeniem ok. 2000 zł miesięcznie. Niestety wynagrodzenie jest zajęte przez Komornika Sądowego przy Sadzie Rejonowym w R. , który prowadzi egzekucję w sprawach kredytów bankowych zaciągniętych przez mojego męża za czasów trwania małżeństwa. Tak więc realne pobory jakie otrzymuje skarżąca wynoszą ok. 1.200 zł i gdyby nie pomoc rodziców (emerytów) skarżąca nie poradziłaby sobie finansowo. Strona kwestionuje doliczenie do dochodów alimentów należnych od ojca dzieci. Skarżąca nie wystąpiła na drogę sądowej egzekucji alimentów w obawie o bezpieczeństwo swoje i dzieci. Były mąż wielokrotnie groził, że urządzi "Armagedon" i "piekło na ziemi" jeśli skarżąca odda sprawę do komornika, Bezpieczeństwo swoje, jak również dzieci skarżąca przedkłada ponad wszystko. Skarżąca wspólnie z byłym mężem są właścicielami domu, w którym mieszkają i poniekąd dlatego również skarżąca nie skierowała sprawy do komornika, bo w świetle przepisów prawa nie można wymeldować współwłaściciela z jego nieruchomości. Taki argument usłyszała skarżąca na Policji i w organie pomocy społecznej, kiedy zakładała byłemu mężowi tzw. "Niebieską kartę". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu [...] roku skarżąca złożyła zaświadczenie lekarskie z gabinetu psychiatrycznego dotyczące stanu zdrowia G. W., datowane na [...] roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części, sąd skargę oddala w całości lub w części. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo orzekły o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu organy przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa. W szczególności trafnie organy ustaliły sporną w sprawi okoliczność, jaką jest dochód rodziny skarżącej. Materialnoprawną podstawę kontestowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy powołanej wcześniej ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jak niewątpliwie słusznie zauważyły organy warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego, które – zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy – wynosi 800 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżąca po rozwodzie w [...] roku samotnie wychowuje dwójkę dzieci, w tym jedno niepełnoletnie. Alimenty na dzieci zostały ustalone wyrokami sądu. Bezspornym jest w sprawie także to, że skarżąca do wniosku o przyznanie świadczenia nie załączyła zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji komorniczej alimentów na rzecz dzieci. W stanie faktycznym sprawy uwzględnienie jako dochodu alimentów zasądzonych na rzecz dzieci skarżącej jest prawidłowe. Na stronie ciąży wykazanie nie tylko, że alimentów tych uprawniona osoba nie utrzymuje, ale również, że wyczerpane zostały wszelkie prawne możliwości wyegzekwowania tychże alimentów. Wskazuje na to chociażby brzmienie § 2 pkt 2 lit. h powołanego na wstępie rozporządzenia, które wymaga potwierdzenia faktu nieotrzymywania alimentów zaświadczeniem organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów. Bezskuteczność egzekucji oznacza natomiast egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 489 ze zm.). Przede wszystkim jednak dostrzec wypada przepis art. 8 ust. 2 ustawy, który wskazuje, że świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: 1) drugie z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; 4) sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; 5) dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Cytowany przepis – jak słusznie dostrzegło Kolegium – wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2017 roku i z mocy art. 19 ustawy z dnia 7 lipca 2017 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. poz. 1428) znajduje zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres rozpoczynający się od dnia 1 października 2017 roku. Ratio legis unormowania art. 8 ust.2 ustawy przemawia za wnioskiem, że chodzi w nim o świadczenie z fundusz alimentacyjnego Wprawdzie nie sposób nie dostrzec pewnej niespójności unormowania art. 8 ust.2 ustawy - ustawodawca posługuje się terminem "świadczenie alimentacyjne", podczas gdy kodeks rodzinny i opiekuńczy używa terminu alimenty. Wykładnia art. 8 ust.2 ustawy, w kontekście uzasadnienia tej regulacji jednak wskazuje, że chodzi o świadczenie z funduszu alimentacyjnego, uzyskiwane właśnie w sytuacji, gdy alimentów nie można skutecznie wyegzekwować, co zostaje ustalone na podstawie zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji. Jest ono przyznawane w trybie ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 489 ze zm.). W projekcie tej nowelizacji wskazano bowiem na konieczność wyczerpania przez rodziców możliwości wyegzekwowania alimentów przede wszystkim od rodzica, zobowiązanego do partycypowania w kosztach utrzymania dziecka. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu ustawy, założeniem proponowanego przepisu art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest, by świadczenie wychowawcze na dziecko było przyznawane osobie samotnie wychowującej dziecko dopiero po wyczerpaniu możliwości dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od drugiego rodzica dziecka, chyba że z przyczyn obiektywnych jest to niemożliwe. Zmiana jest ponadto zgodna z konstytucyjną zasadą pomocniczości państwa, zgodnie z którą państwo wspiera rodziny z dziećmi, jednak w pierwszej kolejności obowiązek zaspokojenia potrzeb dziecka spoczywa na jego rodzicach. Reasumując, unormowanie powyższe nakłada na rodziców samotnie wychowujących dzieci nie tylko obowiązek ustalenia w drodze sądowej alimentów na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, ale i wyczerpanie możliwości otrzymania tychże alimentów, łącznie z ustaleniem prawa do świadczenia alimentacyjnego. Tymczasem poza sporem jest, ze skarżąca nie wyczerpała możliwość wyegzekwowania alimentów od zobowiązanego, nie podjęła działań egzekucyjnych, nie wystąpiła też o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. tak więc trafnie organy uwzględniły alimenty na rzecz dzieci jako dochód rodziny. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić wypada, iż wobec bezspornej okoliczności nieegzekwowania przez skarżącą alimentów i treści art. 8 ust. 2 ustawy, wnioskowane świadczenie wychowawcze stronie nie przysługuje. Rozumiejąc trudną i szczególną sytuację strony (problemy z byłym mężem, jego groźby w razie wszczęcia postępowania egzekucyjnego) Sąd stwierdza, że ustawodawca nie pozostawił w sprawie możliwości uwzględnienia tych okoliczności. Innymi słowy, możliwość przyznania wnioskowanego świadczenie wychowawczego nie jest uzależniona od szczególnych okoliczności, za które można by uznać okoliczności opisane przez skarżącą. Końcowo podkreślić należy, iż mimo że skarżąca nie podnosiła argumentów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych Sąd, który nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia w tym zakresie. Sąd jednak nie dopatrzył się uchybień na tej płaszczyźnie, gdyż postępowanie w sprawie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Konkludując powyższe rozważania Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości. rp