II SA/Łd 201/08

Dnia 17 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska, Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt dziecka – A. B. w rodzinie zastępczej w okresie od 1 czerwca 2007 roku do dnia 31 stycznia 2008 roku. Z treści decyzji organu I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] ustalono odpłatność, którą winien ponosić W. B. za pobyt dziecka – A. B. w rodzinie zastępczej w kwocie 82,35 zł w okresie od 1 czerwca 2007 roku do 31 stycznia 2008 roku. Organ I instancji w toku wówczas prowadzonego postępowania ustalił, iż W. B. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką – R. B. i łączny dochód na osobę w ich rodzinie wynosi 2.392,44 zł, co daje na osobę miesięcznie 797,48 zł (w wyliczeniu uwzględnia się bowiem dziecko przebywające w rodzinie zastępczej, co wprost wynika z treści art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 351 zł. Dochód faktyczny w rodzinie jest zatem wyższy od kryterium dochodowego. Nadto organ wskazał, że przy ustalaniu odpłatności uwzględnił zwolnienia wynikające z uchwały Nr XXX/482/04 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 19 maja 2004 roku w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] utrzymało w mocy decyzję I instancji. W dniu 24 września 2007 roku W. B. wystąpił z wnioskiem o całkowite zwolnienie z odpłatności wskazując, iż ma duże zadłużenie i brakuje mu środków do życia, ma zadłużenie w bankach w kwocie 5.300 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką, która ma, zajęte na poczet egzekucji komorniczych, wynagrodzenie do wysokości 50%. W toku prowadzonego postępowania organ ustalił, że łączny dochód w rodzinie wnioskodawcy wynosi 3.264,47 zł (tj. renta wnioskodawcy i wynagrodzenie córki), rodzina regularnie ponosi koszty utrzymania mieszkania. Rodzina ma zaciągnięte kredyty, które spłaca. W tak ustalonym stanie faktycznym, organ i instancji decyzją z dnia [...] roku odmówił całkowitego zwolnienia W. B. z opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej za okres od 1 czerwca 2007 roku do 31 stycznia 2008 roku. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał przepis art. 8 ust. 3, art. 10 ust. 3, art. 79 ust. 1, 2 i 3, art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz uchwałę Nr XXX/482/04 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 19 maja 2004 roku w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej. W treści uzasadnienia decyzji organ I instancji wskazał, że na rodzicach ciąży obowiązek opieki i wychowywania dzieci, a jeżeli dziecko jest umieszczone w rodzinie zastępczej to na rodzicach ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w tej rodzinie. Zdaniem wnioskodawcy podstawowym argumentem, który miał przemawiać za całkowitym zwolnieniem z konieczności ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, miałaby być konieczność spłaty zadłużenia. Tym niemniej organ uznał, że okoliczność posiadania zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bądź potrąceń komorniczych, nie wynikających z obowiązków alimentacyjnych, nie wpływa na dochód. Strona ma nałożony obowiązek w wysokości 25% opłaty, zatem korzysta już ze zwolnienia w 75%. Obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, jest dla rodziców priorytetowy, a wnioskodawca jest w stanie ponieść miesięczną opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości 82,35 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji W. B. ponownie wniósł o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłat, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a rodzina zastępcza, która opiekuje się jego dzieckiem jest w dobrej kondycji finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] roku utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie I instancji. W motywach decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wywodząc, że opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wnoszą rodzice, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie (art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Opłatę tę ustala się w drodze decyzji administracyjnej, a przy jej ustalaniu uwzględnia się sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziców dziecka (art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Możliwe jest częściowe zwolnienie bądź odstąpienie od ustalania opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny (art. 79 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej). Warunki całkowitego lub częściowego zwolnienia określa, w drodze uchwały, rada powiatu. Stosownie do treści § 2 ust. 1 uchwały Nr XXX/482/04 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 19 maja 2004 roku w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej, decyzję o zwolnieniu rodziców z opłaty uzależnia się od wysokości posiadanych dochodów oraz struktury ich rodziny. Z obowiązku ponoszenia opłaty całkowicie zwolnieni są rodzice, których miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego, o którym stanowi ustawa o pomocy społecznej (tj. kwoty 351 zł). Dopuszcza się możliwość zwalniania rodziców z opłaty w wysokości wyższej niż wynika to z tabeli stanowiącej załącznik do uchwały lub całkowitego zwolnienia, w sytuacji gdy występują udokumentowane przyczyny (takie na przykład jak długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, zdarzenia losowe, trudne sytuacje materialne), bądź ponoszą opłatę na innych członków rodziny przebywających w placówkach pomocy społecznej (§ 2 ust. 4 w/w uchwały). Decyzję w tym przedmiocie wydaje się na wniosek lub z urzędu na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (§ 3 ust. 1 uchwały). Jak wskazał organ odwoławczy, W. B. nie płaci alimentów, ani nie ponosi odpłatności za pobyt dziecka. W ocenie strony argumentem, który przemawia za całkowitym zwolnieniem go z obowiązku ponoszenia opłat, stanowi konieczność spłaty zadłużeń w instytucjach finansowych. Tym niemniej, zdaniem organu fakt ten nie wpływa na dochód w rodzinie skarżącego, co wprost wynika z ustawy o pomocy społecznej. Nadto, jak podkreślił organ, uwadze nie może umknąć fakt, że odwołujący się korzysta już ze zwolnienia w opłacie w wysokości 75%, zatem ponosi tylko 25% opłaty. Reasumując organ odwoławczy wskazał, że stanowisko zaprezentowane przez organ I instancji jest prawidłowe. W skardze do sądu administracyjnego W. B. podniósł, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (spłaca zadłużenie), rodzinnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W stanie faktycznym sprawy, W. B. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w kwocie 82,35 zł. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku odmówił uwzględnienia tego wniosku. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] roku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz uchwały Nr XXX/482/04 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 19 maja 2004 roku w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej (Dz. Urzęd. Woj. Łódzk. Nr 185, poz. 1679). Zgodnie z regulacją art. 79 ust. 1 w/w ustawy, za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice. Decyzję administracyjną o wysokości tej opłaty wydaje starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej (art. 79 ust. 2 ustawy). Starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową (art. 79 ust. 3 ustawy), przy czym starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny (art. 79 ust. 5 ustawy). Rada powiatu określa, w drodze uchwały, warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat (art. 79 ust. 6 ustawy). Na podstawie tej delegacji Rada Miejska w Łodzi podjęła, w dniu 19 maja 2004 roku, uchwałę w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej. W treści tej uchwały przewidziano, iż rodzice, zobowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej mogą ubiegać się o całkowite lub częściowe zwolnienie z tej odpłatności (§ 1 ust. 3 uchwały). Decyzje o zwolnieniu rodziców z opłaty uzależnia się od wysokości posiadanych dochodów oraz struktury ich rodzin (§ 2 ust. 1 uchwały). Z obowiązku ponoszenia opłaty całkowicie zwolnieni są rodzice, których miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, określonego ustawie o pomocy społecznej (§ 2 ust. 2 uchwały). Wysokość zwolnienia z opłaty ustalona została w tabeli stanowiącą załącznik do uchwały (§ 2 ust. 3 uchwały). Przy czym dopuszcza się, na podstawie § 2 ust. 4 uchwały, możliwość zwalniania rodziców z opłaty w wysokości wyższej niż wynika to z tabeli lub całkowitego zwolnienia, jeżeli: 1) występują udokumentowane przyczyny, takie jak np. długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, zdarzenia losowe, trudna sytuacja materialna; 2) ponoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w placówkach pomocy społecznej. Decyzje o częściowym lub całkowitym zwolnieniu rodziców z opłaty, wydaje się na wniosek lub z urzędu, w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy (§ 3 ust. 1 uchwały). W stanie faktycznym sprawy, organ I instancji przeprowadził u skarżącego wywiad środowiskowy, w toku którego ustalił, iż rodzina skarżącego składa się z dwóch osób – skarżącego i jego córki. Łączny dochód w rodzinie skarżącego wynosił 3.264,47 zł, na który składa się renta skarżącego w kwocie 1.268,25 zł i wynagrodzenie córki z tytułu zatrudnienia w sumie 1.996,22 zł. Fakt ten potwierdzają zaświadczenia załączone do akt administracyjnych i żadna z tych okoliczności nie jest kwestionowana przez stronę skarżącą. Dochód w wymienionej kwocie daje, w przeliczeniu na osobę, kwotę 1.088,16 zł. Na tej podstawie można stwierdzić, że skarżący nie może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku poniesienia kosztów utrzymania dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, z mocy prawa – na podstawie przepisu § 2 ust. 2 w/w uchwały. W takiej sytuacji, konieczną do rozważenia była możliwość zwolnienia całkowicie z opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w sytuacji szczególnej, o której mowa w przepisie § 2 ust. 4 cytowanej uchwały. Organy orzekające obu instancji rozpoznając sprawę doszły do wniosku, że w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła żadna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Sąd, rozpoznając skargę nie dopatrzył się naruszeń poczynionych przez organy w zakresie dochodzenia do takiego stanowiska. W szczególności organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, a uzasadnienia zawarte w decyzjach obu instancji są wyczerpujące. W szczególności organy trafnie zwróciły uwagę na fakt, że skarżący korzysta już z ulgi w opłacie w wysokości 75 % tej opłaty. Ponosi on zatem tylko opłatę w wysokości 25 %. Zdaniem strony skarżącej argumentem przemawiającym za uwzględnieniem jego wniosku jest okoliczność spłaty zadłużenia w instytucjach finansowych. Organy orzekające uznały jednakże, iż fakt taki nie wypełnia dyspozycji cytowanej normy prawnej. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że stanowisko takie zostało przez organy orzekające prawidłowo uzasadnione. Fakt spłaty zadłużeń owszem uszczupla budżet domowy, tym niemniej nie wyczerpywał, w dacie orzekania przez organy, wszystkich środków finansowych, którymi dysponowała rodzina skarżącego. Należy także dokonać kwalifikacji wydatków związanych z utrzymaniem dziecka i spłaty zadłużenia. Obowiązki alimentacyjne, w takiej sytuacji, zawsze wyprzedzają inne roszczenia. Reasumując, z treści cytowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej, a także regulacji powołanej uchwały wynika, że decyzja o całkowitym zwolnieniu z ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, w pewnych sytuacjach, zapada w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Sądowa kontrola legalności takich decyzji sprowadza się do oceny czy proces dojścia do zawartego w decyzji stanowiska jest właściwy. Tym samym czy organy administracji uszanowały wszystkie zasady postępowania administracyjnego, czy należycie zebrały materiał dowodowy i wyczerpująco uzasadniły zajęte w decyzji stanowisko. Wobec przytoczonych uwag Sąd uznał, że organy nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, iż zmiana sytuacji materialnej w chwili obecnej nie wpływa na legalność decyzji kwestionowanych w skardze. Fakt ten może stanowić asumpt do złożenia nowego wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i argument, który będzie musiał uwzględnić organ orzekając w sprawie. Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. K.O.