II SA/Łd 201/18

Dnia 5 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Agnieszka Grosińska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz M. D. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. LS W dniu 13 października 2017 r. M. D. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci K. D. i J. D. na rok 2017/2018. Z akt administracyjnych sprawy wynikało, że wnioskodawca posiada troje dzieci: J. D. i J. D. z pierwszego małżeństwa z K. D. oraz K. D. z drugiego małżeństwa z M. D. Na mocy wyroku rozwodowego z dnia 12 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Ł. XII Wydział Cywilny Rodzinny pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad J. i J. obojgu rodzicom, ustalając jednocześnie, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania matki K. D. Natomiast postanowieniem wydanym w trybie zabezpieczenia z dnia 25 maja 2016 r., VIII Nsm 1357/15 Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. ustalił, że miejscem zamieszkania J. D. będzie miejsce zamieszkania ojca M. D. i powierzył mu sprawowanie bezpośredniej pieczy nad córką. Z kolei na mocy zarządzenia tymczasowego z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt VIII Nsm 488/16 powierzono M. D. bieżącą pieczę nad małoletnim J. D., ustalając jednocześnie, że miejscem zamieszkania J. D. będzie miejsce zamieszkania ojca M. D. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 września 2017 r. sygn. akt.VIII Nsm 488/17 ustalono, iż miejscem zamieszkania małoletniego J. D. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jego ojca M. D. Decyzją datowaną na dzień [...] r., nr [...] Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7, art. 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851) – zwanej dalej: "p.p.w.d." oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952), przyznał M. D. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K. D. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. oraz na dziecko J. D. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. Z uzasadnienia decyzji wywieść można, że w związku z ukończeniem 18 lat przez syna J. w dniu 19 stycznia 2018 r., córka J. stała się pierwszym dzieckiem w rodzinie, zatem na to dziecko świadczenie przysługuje tylko do 31 stycznia 2018 r. W odwołaniu od powyższej decyzji M. D. podniósł, że nie zgadza się z decyzją wydaną przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. nr [...] z dnia [...] r., przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko J. D. od dnia 1 października 2017 r. Odwołujący zauważył, że składając wniosek dnia 13 października 2017 r. jako załącznik dołączył postanowienie w trybie zarządzenia tymczasowego, wydane dnia 26 lipca 2017 r. przez Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. W Ł. VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich, które informuje, że od dnia 1 kwietnia 2017 r. syn J. zamieszkuje z ojcem. W aktach powinien również znajdować się wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego z dnia 18 maja 2017 r., który decyzją z dnia [...] r. nie został mu przyznany. Do wniosku z dnia 18 maja 2017 r. dołączona została kopia "wniosku o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przy ojcu – J. D." złożona do Sądu Rejonowego oraz kopia wiadomości sms od byłej żony, informującego, że J. D. od 1 kwietnia 2017 r. będzie z nim mieszkał. W ocenie odwołującego się załączniki te nie zostały wzięte pod uwagę przez urzędników CŚS w Ł., a uzasadnienie decyzji z dnia [...] r. jest kuriozalne, wskazuje jednocześnie, że sprawa będzie miała dalszy ciąg po uzyskaniu i złożeniu odpowiednich dokumentów. Tym samym nieuwzględnienie okresu od 1 kwietnia do 30 września 2017 r. i wydanie odmowy wypłaty świadczenia wychowawczego za ten okres strona uznała za niesprawiedliwe, krzywdzące i nijak mające się do wspierania rodzin i udzielania i pomocy zgodnie z założeniami ustawy. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że M. D. w dniu 13 października 2017 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: K. D. i J. D. Organ I instancji w zaskarżonej decyzji wziął pod uwagę treść postanowień sądowych odnoszących się do miejsca zamieszkania J. i J., a w konsekwencji uznał J. D. za pierwsze dziecko wnioskodawcy, przyznając świadczenie wychowawcze na drugie i trzecie dziecko, nie badając sytuacji dochodowej M. D.. Organ I instancji w zaskarżonej decyzji nie mógł jednak odmówić ani przyznać świadczenia wychowawczego na dziecko J. D., bowiem strona nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia na powyższe dziecko. M. D. we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego wymienił go jedynie jako członka rodziny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. D. powielił argumenty zawarte w odwołaniu, podnosząc m.in., że świadczenie wychowawcze powinno być przyznane od 1 kwietnia 2017 r., kiedy to zamieszkał z nim syn J., a nie od 1 października 2017 r. Zdaniem skarżącego, zastanawiającym pozostaje fakt, dlaczego w powyższej sprawie nie została zachowana ciągłość i dlaczego wnioski z maja i października tego samego roku dotyczące tej samej osoby zostały potraktowane jako dwa różne wnioski i jednocześnie dwie różne sprawy. Poza tym, dlaczego w myśl ustawy o świadczeniach wychowawczych nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, zamieszkania z nim jego syna J. D. od dnia 1 kwietnia 2017 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Organ II instancji wyjaśnił, że skoro wniosek strona skarżąca złożyła pismem z dnia 13 października 2017 r., to oczywistym jest, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia na którekolwiek z dzieci od dnia 1 kwietnia 2017 r., bowiem prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od 1 października do dnia 30 września roku następnego i od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca tego okresu (art. 18 ust. 1 i 2 p.p.w.d.). Zatem złożenie wniosku pismem z dnia 13 października 2017 r. automatycznie wyklucza możliwość przyznania jakiegokolwiek świadczenia wstecznie i prawidłowo przyznano świadczenia od dnia 1 października 2017 r. Przedmiotem skargi nie jest i nie może być decyzja organu administracji dotycząca innego okresu świadczeniowego, a więc decyzja z dnia 30 maja 2017 r., gdyż decyzja ta jest decyzją ostateczną i nie była nawet przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Kolegium. Postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie pozostaje w związku tylko i wyłącznie z decyzją organu I instancji z dnia 2 października 2017 r. Stawający na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 5 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że argumenty podniesione w odwołaniu i skardze nie wskazują na niezadowolenie skarżącego z rozstrzygnięć z października i listopada 2017 r., lecz odnoszą się do decyzji z dnia [...] r., wobec czego organ winien potraktować odwołanie jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do sądu decyzji. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie w całości. Poza sporem pozostaje fakt, że decyzją datowaną na dzień [...] r., nr [...] Prezydent Miasta Ł., przyznał M. D. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K. D. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. oraz na dziecko J. D. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. W dniu 6 listopada 2017 r. skarżący wniósł do Centrum Świadczeń Socjalnych pismo skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., zatytułowane "odwołanie". Nie budzi wątpliwości, że pismo to zawiera wyraźne odniesienie do decyzji nr [...]. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że uzasadnienie pisma nazwanego "odwołaniem" dotyczy niemal w całości okoliczności związanych z brakiem przyznania świadczenia wychowawczego za okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r., a więc za poprzedni okres zasiłkowy, którego dotyczy decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...] odmawiająca prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. D. od dnia 1 maja 2017 r. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż z treści zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika, aby argumenty podniesione w "odwołaniu" stały się przedmiotem refleksji organu II instancji. Dopiero w odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zwraca uwagę, że skarga odnosi się do decyzji z dnia [...] r., co jest o tyle istotne, że argumenty skargi stanowią dosłowne powtórzenie argumentów zawartych w piśmie zatytułowanym "odwołanie". W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarówno odwołanie się w piśmie z dnia 6 listopada 2017 r. do decyzji z dnia [...] r., jak i powoływanie się na okoliczności warunkujące przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie poprzedzającym okres zasiłkowy 2017/2018 powinno wzbudzić wątpliwości organu odwoławczego co do rzeczywistych intencji składającego pismo zatytułowane "odwołanie". Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę, że chociaż pismo zostało zatytułowane "odwołanie", to jednak jego uzasadnienie nie uprawniało organu odwoławczego do automatycznego zakwalifikowania pisma jedynie jako odwołania. Jak już wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 października 2015 r., II OSK 286/14 (CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek organów administracji czuwania nad słusznym interesem strony przejawia się także w tym, że nawet w sytuacji, gdy sformułowane przez stronę żądanie podjęcia przez organ określonego działania wyrażone zostało w sposób jednoznaczny, organ powinien dostosować podejmowane przez siebie czynności do etapu toczącego się postępowania administracyjnego i dopuszczalnych w danym momencie środków prawnych. Obowiązkiem organu jest rozważenie (przy uwzględnieniu słusznego interesu strony oraz dbałości, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa) wszystkich możliwych środków dopuszczonych przepisami prawa służących należytemu załatwieniu sprawy. Skoro z treści pisma zatytułowanego "odwołanie" wynika, że istotą argumentów i zarzutów strony jest przyznanie świadczenia za okres od dnia 1 kwietnia do 30 września 2017 r. na dziecko J. D., która to kwestia nie została rozstrzygnięta i nie mogła być rozstrzygnięta decyzją zapadłą po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia na okres zasiłkowy 2017/2018, daje to podstawę do przyjęcia, iż strona nie rozeznaje się w sposób precyzyjny w zakresie przysługujących jej uprawnień. W konsekwencji organ odwoławczy powinien powziąć wątpliwość co do żądania zawartego w podaniu i podjąć się dokonania ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi pismo, rozważając potraktowanie pisma jako wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. i czyniąc jednocześnie zadość obowiązkowi wyrażonemu w art. 9 k.p.a. Nie można bowiem zapominać, że postępowaniu administracyjnemu winno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Niewywiązywanie się z tych obowiązków naraziło organy administracji publicznej na zarzut naruszenia art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia. Warto jednocześnie zwrócić uwagę na lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, która w zdecydowanej większości cytuje obowiązujące przepisy prawa, natomiast w zasadzie pomija argumenty podniesione w piśmie z dnia 6 listopada 2017 r., zatytułowanym "odwołanie", co nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Na marginesie wypada również zauważyć, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji datowaną na dzień [...] r., która dotyczy wniosku z dnia 13 października 2017 r. Z treści uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika, aby Kolegium powzięło wątpliwości co do prawidłowości oznaczenia decyzji organu I instancji datą wcześniejszą niż data złożenia wniosku, przy czym w aktach administracyjnych brak jest postanowienia w przedmiocie sprostowania ewentualnej omyłki w tym zakresie. Powyższe uprawnia do przyjęcia, że postępowanie przed organem odwoławczym nie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z art. 8 k.p.a., tj. budzący zaufanie jego uczestników do organów administracji publicznej. Reasumując, jako że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., zobowiązany był do jej uchylenia, o czym orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. jak w pkt 2 wyroku. Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uwzględni wskazania co do dalszego postępowania, które wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku, a które sprowadzają się do ustalenia rzeczywistej woli strony, składającej pismo z dnia 6 listopada 2017 r. A.B.