II SA/Łd 204/25

Dnia 10 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2025 roku sprawy ze skarg M. F. i R. F. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 8 stycznia 2025 roku nr SKO.4115.379.2024 i nr SKO.4115.380.2024 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzającą je decyzję Wójta Gminy Brójce z dnia 6 grudnia 2024 roku nr PS.5120.23.2024; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej M. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego R. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc Z akt sprawy wynika, że decyzją z 22 lutego 2024 r. Wójt Gminy Brójce skierował S. F. do domu pomocy społecznej. Decyzją z 20 marca 2024 r., Wójt Gminy Brójce ustalił opłatę wobec S. F. za jego pobyt w dps w wysokości 1.067 zł, a opłatę Gminy w kwocie 4.033 zł Następnie Wójt Gminy Brójce, decyzją z 6 grudnia 2024 r., na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 3, ust. 2 pkt. 1, pkt. 3, ust. 2d, ust. 2f, ust. 3, art. 64 pkt 2, art. 102 ust 1, art. 106 ust. 1, ust. 5, art. 107, art. 109, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm. – u.p.s.), 1. zmienił od 1 lipca 2024 r. decyzję ww. własną z 26 lutego 2024 r. (błędna data – dop. sądu), w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt S. F. w domu pomocy społecznej w ten sposób, że: - ustalił opłatę od S. F. w wysokości 1.777,37 zł miesięcznie; a) zwolnił częściowo w kwocie 182,68 zł miesięcznie S. F. z odpłatności, o której mowa w ust. powyżej; b) ustalił od 1 lipca 2024 r. opłatę od R. F. w wysokości 1.661,32 zł; c) ustalił od 1 lipca 2024 r. opłatę od M. F. w wysokości 1.146,52 zł miesięcznie. 2. Odmówił R. F. oraz M. F. całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt ojca, S. F. w dps. 3. Ustalił opłatę miesięczną w wysokości 697,47 zł (tj. 182,68 zł + 514,79 zł) ponoszoną przez Gminę Brojce. 4. Ustalił tryb wnoszenia opłat przez R. F. oraz M. F. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono osoby zobowiązane do alimentacji oraz z jakiego tytułu następują potracenia ze świadczenia emerytalnego S. F.. Ponadto ustalono, że dochód S. F. stanowi emerytura wraz z dodatkami w wysokości 2.539,10 zł miesięcznie, a 70% z tej kwoty wynosi 1.777,37 zł. Jednak S. F. otrzymuje z ZUS jedynie kwotę netto 1.594,69 zł, ze względu na miesięczne potrącenia z tytułu zadłużeń alimentacyjnych o kwotę 944,41 zł. Organ dodał, że S. F. winien wpłacać za pobyt w dps kwotę 1.777,37 zł lecz wpłaca 1.594,69 zł, a różnica między kwotą należną a wpłacaną wynosi 182,68 zł, zatem organ, uwzględniając wniosek strony, zwolnił częściowo S. F. z odpłatności za pobyt w dps. Następnie organ otrzymał 8 listopada 2024 r. z MOPS w Łodzi wywiady alimentacyjne od R. F. i M. F. na podstawie których ustalił, że R. F. zobowiązany jest wpłacać miesięcznie za pobyt ojca w dps kwotę 1.661,32 zł, zaś M. F. kwotę 1.146,52 zł i stwierdził, że różnicę pomiędzy wymaganą kwotą, tj. 1.661,31 zł, a kwotą 1.146,52 zł pokrywać będzie Gmina Brójce. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. F. i R. F. wydało 8 stycznia 2025 r. dwie decyzje. W stosunku do M. F., o numerze SKO.4115.379.2024, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu owej decyzji Kolegium wyjaśniło, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości. M. F. i R. F. są zobowiązani do ponoszenia opłat za pobyt ojca w dps. Organ odwoławczy wskazał, że wysokość ponoszonych przez S. F. opłat, stanowiących 70% dochodu uprawnionego, ustalona została odrębną decyzją skierowaną do pensjonariusza i nie podlega kontroli obecnie rozpoznającego sprawę organu. Opłata ta wynosi 1777,37 zł miesięcznie i nie pokrywa całej kwoty jego pobytu w dps, ustalonej na poziomie 5.100 zł miesięcznie w roku 2024. Okoliczność ta uzasadniała, stosownie do powołanego art. 61 ust. 1 u.p.s., obciążenie opłatą dalszych osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Kolegium przypomniało, że R. F. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje wynagrodzenie netto miesięczne 4.814,91 zł, co przekracza 300% kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej, to jest 2.328 zł. (art. 61 ust. 2 pkt. 2 lit.a u.p.s), zatem zobowiązany jest wpłacać miesięcznie za pobyt ojca w dps kwotę 1.661,32 zł. Natomiast M. F. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe otrzymuje miesięczne wynagrodzenie za pracę netto 5.101,67 zł, spłaca kredyt hipoteczny z aktualną ratą kredytu 1.627,15 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji pomniejszył uzyskiwany dochód o kwotę spłacanego kredytu hipotetycznego i przyjął miesięczny dochód M. F. w kwocie 3.474,52 zł, uznając, że przekracza 300% kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej, to jest 2.328 zł. Zatem zobowiązana jest wpłacać miesięcznie za pobyt ojca w dps kwotę 1.146,52 zł. Zdaniem Kolegium nie ulega także wątpliwości, że strona odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W aktach znajduje się wzór umowy przesłanej do M. F. wraz z pismem organu z 25 czerwca 2024 r., w którym zawarto prośbę podpisania umowy i odesłanie jej w terminie 7 dni, którą doręczono 28 czerwca 2024 r., a której zobowiązana nie podpisała i nie odesłała. Tym samym odmówiła jej zawarcia. Wywiad środowiskowy został przeprowadzony ze zobowiązaną 2 października 2024 r., wtedy zobowiązana zapoznała się m.in. z informacją prawną dla osób o których mowa w art. 54, art. 61 i art. 103 u.p.s. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że żadna z okoliczności wskazanych we wniosku, które zdaniem strony miały uzasadniać zwolnienie jej w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, nie wskazuje na szczególną okoliczność, której strona, nawet przy użyciu największego wysiłku, nie może pokonać. Niewątpliwie sytuacja M. F. jest trudna, ale nie jest szczególnie trudna, szczególnie uzasadniona, stąd nie ma podstaw do uwzględnienia jej wniosku, o zwolnienie z odpłatności. Odnosząc się do spełnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s., organ stwierdził, że zaniedbania we wskazanym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia. Zdaniem organu, ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 uwzględnieniu mogłyby podlegać takie okoliczności jak: długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Odnosząc powyższe do realiów sprawy Kolegium wskazało, że M. F. w toku postępowania wskazywała na chorobę [...] ojca, brak więzi z ojcem oraz niepłacenie przez niego alimentów które mają uzasadniać wystąpienie okoliczności z art. 64 pkt 7 u.p.s. Fakt ten został poparty pobieraniem świadczenia alimentacyjnego z funduszu, które obecnie S. F. ma potrącane z tytułu zaległych alimentów w kwocie 944,41 zł miesięcznie. Jednocześnie organ wskazał, iż M. F. i R. F. w grudniu 2015 r. aktem notarialnym przyjęli darowiznę od A. i S. F. działek położonych w miejscowości B. o powierzchni powyżej 3 tysięcy m2, które mogą być działkami budowlanymi. Dodatkowo S. F. potwierdza, że utrzymywał kontakt z dziećmi do czasu przekazania własności na rzecz dzieci, a przekazując działki na rzecz dzieci pozbawił się zabezpieczenia finansowego, na wypadek zdarzenia losowego jakim jest choroba. Analiza tych dowodów prowadzi, zdaniem Kolegium do wniosku, że M. F. w okresie dzieciństwa znajdowała się w trudnym położeniu, borykała się z brakiem właściwej opieki ze strony ojca. Nie oznacza to jednak, że niedostatki te były wynikiem tylko i wyłącznie złej woli ojca strony. W rozpatrywanej sprawie nie było potrzeby pozbawienia ojca władzy rodzicielskiej, czy też chociażby jej ograniczenia. Także właściwe instytucje państwowe tj. Policja, szkoła, w okresie kiedy strona była dzieckiem nie powiadomiły pomocy społecznej, prokuratury, nie skierowano też stosownych wniosków do sądu z powodu nie wywiązywania się S. F. ze swoich obowiązków względem dzieci. Odnosząc się do zarzutów strony, które koncentrują się w zasadniczej mierze na przesłance rażącego naruszania przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem niej, zaakcentowano, że nawet w przypadkach rażącego naruszania przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (art. 64 ust. 7 u.p.s.), to uznaniu organów ustawodawca pozostawia ocenę zasadności i wymiaru przyznawanego zwolnienia. Oznacza to, że sam fakt - rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych - nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach (kiedy mowa o rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych) ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy. Zdaniem Kolegium w toku postępowania zweryfikowano sytuację rodzinną i finansową strony i nie ma wątpliwości, co do tego, że kwota opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej nie przekracza jej możliwości finansowych. Jednocześnie ustalenia dotyczące stosunków strony z ojcem wskazują, że nie zostały one zerwane, skoro ojciec przekazał w darowiźnie cześć swojej nieruchomości. Tym samym strona nie wykazała, aby zaistniały okoliczności opisane w art. 64 pkt 7 u.p.s. Analogiczną decyzję z 8 stycznia 2025 r. nr SKO.4115.380.2024, Kolegium odwoławcze wydało w stosunku do R. F.. Uzasadnienie decyzji wydanej w sprawie R. F. jest tożsame z treścią przedstawionego wyżej uzasadnienia decyzji, wydanej w stosunku do M. F.. Jednobrzmiące skargi na powyższe decyzje wnieśli M. F. i R. F.. Pierwsza z tych skarg została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Łd 204/25 natomiast druga pod sygn. akt II SA/Łd 205/24. W skargach skarżący zarzucili naruszenie: 1. art. 138 § 2 k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Wójta Gminy Brojce z 6 grudnia 2024 r. i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a to: - art. 7, w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, które doprowadziło do niewłaściwego załatwienia sprawy z pogwałceniem słusznego interesu obywatela, polegające na błędnym uznaniu, że brak jest przesłanek do zwolnienia skarżących z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ich ojca w domu pomocy społecznej, podczas gdy ojciec rażąco naruszał obowiązki rodzinne, w tym obowiązki alimentacyjne, z jakich winien się wywiązywać wobec skarżących oraz przyjęciu, że fakt przyjęcia przez skarżących darowizny w 2015 r. niweczy rażące naruszanie obowiązków rodzinnych, w tym obowiązków alimentacyjnych z jakich winien się wywiązywać wobec swoich dzieci; - art. 8 § 1 k.p.a., poprzez naruszenie zasady bezstronności w ocenie materiału dowodowego i jednostronne przyjęcie wersji ojca skarżących, podczas gdy organy administracji publicznej zobowiązane są do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; - art. 89 § 2 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy w sytuacji, w której było to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin; 2. art. 78 § 2 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie żądania skarżących, dotyczącego przeprowadzenia dowodów z zeznań oraz oświadczenia jej matki z powołaniem się na okoliczność, że żądanie to dotyczyło okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, podczas gdy organ ustalił te kwestie odmiennie niż przedstawiała to skarżąca, a więc zgłoszone dowody miały wykazać przeciwieństwo błędnie ustalonego przez organ stanu faktycznego, a przez to miały nadto istotne znaczenie dla sprawy; 3. art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez nałożenie na skarżących obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ich ojca w domu pomocy społecznej, podczas gdy rażąco naruszał on obowiązki rodzinne, w tym obowiązki alimentacyjne, z jakich winien się wywiązywać wobec skarżących. Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji wraz z poprzedzają je decyzją organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniach skarg podkreślono, iż rozpad małżeństwa rodziców skarżących nastąpił ok. 1992 r. z powodu nadużywania przez ojca skarżących alkoholu i powodowane nią zachowania agresywne wobec rodziny, brak dokładania się przez niego do utrzymania rodziny oraz jej zaniedbywanie, w tym w szczególności brak opieki nad dziećmi. Z uwagi na problemy z alkoholem ojciec skarżących w końcu stracił pracę, przez co zasądzono od niego w toku postępowania alimentacyjnego, a następnie rozwodowego, alimenty nie mogły zostać skutecznie ściągnięte w toku egzekucji komorniczej. Od rozstania z matką skarżących S. F. nigdy nie interesował się dziećmi, nie odwiedzał ich, a nawet nie telefonował, nawet przy okazji Świąt. Ich wychowanie i utrzymanie w całości spoczywało na ich matce, A. F., co wynika z treści pozwu o rozwód, protokołów rozprawy rozwodowej, wyrok SO w Łodzi z 11 maja 2001 r., zaświadczenia o dokonanych wpłatach, oświadczenia matki skarżących. W ocenie skarżących wykazany poprzez powyższe dokumenty brak jakiejkolwiek relacji pomiędzy S. F. i jego dziećmi winien prowadzić do uznania, że została spełniona przesłanka opisana w art. 64 pkt 7 u.p.s., przy czym należy uznać, że S. F. nie wywiązywał się względem skarżących zarówno z obowiązków alimentacyjnych, jak i wszelkich innych obowiązków rodzinnych. Sytuacji tej nie zmienia fakt, iż skarżący otrzymali darowiznę od A. i S. F.. Do owej darowizny doszło wskutek już uprzednich pokaźnych zaległości alimentacyjnych S. F. oraz obawy o to, że ten, pogrążony w alkoholizmie, zmarnotrawi cały swój majątek. Jednocześnie nie sposób nie odnotować, że jedno przysporzenie majątkowe nie ma wpływu na ocenę więzi, których w istocie brak było i jest między skarżącymi a ich ojcem. Przytoczone okoliczności znajdowały odzwierciedlenie w zarówno w stanowiskach skarżących, jak i świadka A. F., którego organ nie przesłuchał pomimo wniosku skarżących. Odmienne stanowisko prezentuje zaś wyłącznie sam zainteresowany umieszczeniem w dps. Jeżeli organ miał w tym zakresie jakiekolwiek wątpliwości, to w celu ich usunięcia winien był przeprowadzić rozprawę, z czego również nie skorzystał, ograniczając swoje czynności wyłącznie do wywiadu ze skarżącymi, a Kolegium ponowiło błędy organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, argumentując jak dotychczas. Postanowieniem z 10 września 2025 r. sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, połączył sprawę o sygn. akt II SA/Łd 205/25 ze sprawą o sygn. akt II SA/Łd 204/25 w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargi okazały się zasadne. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - p.p.s.a.), wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 1 u.p.s decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia art. 61 ust. 2f). Ponadto stosownie do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli zachodzą okoliczności wskazane w punktach 1 do 7 ww. przepisu. Procedowanie w zakresie obciążeń finansowych związanych z korzystaniem z usług domu pomocy społecznej organ rozpoczyna od wydania decyzji skierowanej do świadczeniobiorcy, na co wskazuje jednoznacznie treść art. 59 ust. 1 u.p.s. Drugim krokiem w procedurze ustalenia opłaty jest uruchomienie trybu umownego, a organ powinien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie. W tym celu konieczne jest ustalenie w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego sytuacji dochodowej, osobistej, rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych oraz wstępne ustalenie, do jakiej wysokości można obciążyć poszczególne osoby w granicach wyznaczonych art. 61 ust. 2 pkt 2. Organ powinien sformułować propozycje obciążeń poszczególnych zobowiązanych, uwzględniając ich sytuację, możliwości oraz wymogi dyscypliny finansów publicznych. Istotne jest również pouczenie osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o konsekwencjach odmowy zawarcia umowy. Priorytetowe potraktowanie umowy nie wyklucza jednak zastosowania administracyjnego trybu rozstrzygania. W sytuacji gdy strony, kierując się swobodą zawierania umów, odmówiłyby jej podpisania lub zgodziły się jedynie na symboliczną opłatę, to realizacja ich ustawowego obowiązku byłaby niemożliwa lub iluzoryczna. Dlatego ustawodawca za konieczne uznał dopuszczenie trybu orzeczniczego w takich przypadkach (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., I OSK 62/14), przy czym tryb administracyjny jest alternatywny wobec umownego, niemniej może zostać uruchomiony, jeżeli czynność konsensualna nie dojdzie do skutku lub jej postanowienia nie będą respektowane. Trzecim etapem ustalania opłaty (do którego jednak może nie dojść, jeżeli zostanie zawarta umowa) jest wydanie decyzji administracyjnej adresowanej do małżonka i zstępnych przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca dps ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zatem zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Odnosząc powyższe uregulowania prawne do realiów rozpoznawanej sprawy po pierwsze wskazać trzeba, że stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s. stroną pierwszej decyzji wydanej w sprawie odpłatności jest jedynie mieszkaniec, przy czym nie można w decyzji ustalającej opłatę przypadającą na osobę kierowaną do dps określać również obciążeń jej bliskich. Ustalenie odpłatności mieszkańca dps ma bowiem bezpośredni wpływ na odpłatność pozostałych osób obowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w dps. Dopiero jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi (zob. Iwona Sierpowska, Pomoc Społeczna. Komentarz, wyd. VI"). W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji pierwotnie ustalił decyzją z 20 marca 2024 r. opłatę jedynie wobec S. F. za jego pobyt w dps. Następnie jednak, wspomnianą decyzją z 6 grudnia 2024 r. zmienił własną decyzję, w ten sposób, że ustalił w jednej decyzji opłatę zarówno w stosunku do S. F. jak i skarżących, czym naruszył art. 59 ust. 1 u.p.s., ze wskazanych wyżej względów. Błąd ten powieliło Kolegium, niejako automatycznie stwierdzając, że "umowna wysokość ponoszonych przez S. F. opłat, stanowiących 70% dochodu uprawnionego ustalona została odrębną decyzją skierowaną do pensjonariusza i nie podlega kontroli obecnie rozpoznającego sprawę organu" (str. 6 obu decyzji drugiej instancji), podczas gdy w niniejszej sprawie nie wydano odrębnej decyzji skierowanej do S. F.. Wobec tego określenie obciążeń skarżących w decyzji zmieniającej ustalającej opłatę przypadającą na ojca skarżących narusza art. 59 ust. 1 u.p.s. Po wtóre organy obu instancji oparły wyliczenia opłat ustalonych w stosunku do skarżących na kryterium dochodowym zawartym w treści § 1 ust. 1 lit a. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 776 zł. O ile Wójt Gminy Brójce zastosował przepisy rozporządzenia obowiązujące w dacie wydawania decyzji pierwszej instancji, o tyle Kolegium nie dostrzegło, że 1 stycznia 2025 r., zatem przed wydaniem decyzji organu odwoławczego, zaczęło obowiązywać rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024, poz. 1044) ustalające, w § 1 pkt 1 lit. a, kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 1010 zł, która to kwota winna być brana pod uwagę przy ustalaniu opłaty skarżących za pobyt ojca w dps, według kryteriów przewidzianych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.a u.p.s. Na mocy § 2 nowego rozporządzenia utraciło moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a prawodawca nie zawarł w nowym rozporządzeniu norm intertemporalnych. Przypomnieć zatem należy, że w sytuacjach, kiedy prawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowe regulacje mają zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych zarówno po jej wejściu w życie, jak i do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej - po wejściu w życie nowych przepisów. Wynika to z zasady bezpośredniego działania nowego prawa. Powyższe stanowi o naruszeniu, przez Kolegium art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.a u.p.s., w zw. z § 1 pkt 1 lit.a nowego rozporządzenia, z uwagi na to, że organy orzekające są zobowiązane do uwzględniania aktualnego stanu prawnego, co wynika wprost z zasady ogólnej postępowania administracyjnego, tj. zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.). Po trzecie, w ocenie sądu nie do zaakceptowania jest stanowisko, że skarżący odmówili zawarcia umowy, o której mowa w art. 61 ust. 2d. Jak już sygnalizowano w ocenie sądu zawarcie umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., wyklucza wydanie decyzji administracyjnej ustalającej opłatę za pobyt w dps. Dopiero w razie gdy do zawarcia takiej umowy nie dojdzie, z przyczyn leżących po stronie zobowiązanego, organ jest uprawniony do jednostronnego ustalenia odpłatności, poprzez wydanie stosownej decyzji administracyjnej. Podkreślić także należy, że skoro zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych "ustala" w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, to rolą organu jest zaproponowanie takiej umowy, która wyważa wskazane wyżej okoliczności. Chodzi zatem o indywidualną, opracowaną i zaproponowaną przez organ umowę, skierowaną do konkretnej osoby, uwzględniającą wysokość dochodów i możliwości tejże osoby. Dopiero w sytuacji gdy organ administracji zaproponuje zobowiązanemu umowę zawierającą konkretne wartości w zakresie ponoszonej odpłatności, a zobowiązany nie podpisałby przedłożonej mu umowy, to nie doszłoby do jej zawarcia, a takie działanie zobowiązanego należałoby uznać za odmowę jej zawarcia, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Dopiero taka sytuacja daje podstawy do wdrożenia alternatywnego trybu ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej w formie decyzji administracyjnej. Aby jednak można mówić o tym, że zobowiązany odmówił zawarcia umowy, taka umowa musi być wcześniej dostosowana do wysokości dochodów i możliwości zobowiązanego i mu przedstawiona przed wydaniem decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d u.p.s. W niniejszej sprawie wbrew stanowisku organów do przedstawienia tak skonstruowanej umowy nie doszło. Przedstawiona skarżącym umowa została doręczona 28 czerwca 2024 r., zatem przed przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego, co miało miejsce 2 października 2024 r. Wobec tego oczywistym jest, że umowa ta nie mogła uwzględniać okoliczności przedstawionych przez skarżących w trakcie wywiadu, nie była zatem dostosowana do wysokości dochodów i możliwości skarżących. Dodać także należy, że treść owej umowy nie może zostać przez sąd zweryfikowana, z tego względu, że przesłane akta administracyjne nie zawierają jej kopii. Wreszcie po czwarte w ocenie sądu organy, co najmniej przedwcześnie uznały, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy brak było podstaw do zwolnienia skarżących z opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 64 pkt 7 u.p.s., odnoszącą się do sytuacji, gdy osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W powyższym aspekcie należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych należy uznać podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających, które doprowadziły do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty. Nie do zaakceptowania jest zatem sytuacja, w której obciąża się opłatą za pobyt osoby w dps jej dziecko, wobec którego osoba ta zachowywała się w przeszłości nagannie, nie wykonując podstawowych obowiązków rodzicielskich, takich jak wychowanie, opieka nad dzieckiem oraz łożenie na jego utrzymanie, ale także naruszając normy społeczne i etyczne (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z: 12 marca 2019 r., II SA/Rz 1403/18, z 9 listopada 2021 r., II SA/Rz 1156/21; w Łodzi z 25 września 2024 r., II SA/Łd 544/24; w Krakowie z 3 grudnia 2024 r., SA/Kr 1223/24; w Kielcach z 29 kwietnia 2025 r., II SA/Ke 654/24). Organy orzekające w sprawie uznały, że żadna z okoliczności wskazanych przez skarżących, nie uzasadniała zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W ocenie sądu takie stanowisko jest co najmniej przedwczesne. W szczególności zastrzeżenia sądu budzi kwestia stwierdzenia, że skarżący nie wskazali na żadne okoliczności czy dowody, mogące potwierdzać zaniedbania obowiązków rodzinnych ze strony ojca. Tymczasem skarżący powoływali się w trakcie postępowania choćby na okoliczności wynikające z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy rozwodowej, podkreślali, iż rozpad małżeństwa rodziców skarżących nastąpił ok. 1992 r. z powodu nadużywania przez ojca alkoholu i powodowane tym zachowania agresywne wobec rodziny, brak dokładania się przez niego do utrzymania rodziny oraz jej zaniedbywanie, w tym w szczególności brak opieki nad dziećmi. Wskazywali na to, że zasądzone od ojca w toku postępowania alimentacyjnego, a następnie rozwodowego, alimenty nie były skutecznie ściągnięte w toku egzekucji komorniczej oraz, że ojciec od rozstania z matką skarżących nigdy nie interesował się dziećmi, nie odwiedzał ich, a nawet nie telefonował, nawet przy okazji Świąt. Ich wychowanie i utrzymanie w całości spoczywało na ich matce, co ma potwierdzać zaświadczenie o dokonanych wpłatach, czy oświadczenie matki skarżących. W ocenie sądu podniesiona przez skarżących kwestia niewywiązywania się ojca z obowiązków rodzicielskich, choćby w kontekście wskazywanych okoliczności nie została przez organy poddana wnikliwej analizie. W konsekwencji dokonaną w tym zakresie ocenę dowodów uznać należy za wadliwą, podjętą z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Wprawdzie w aktach sprawy przekazanych do sądu nie ma wszystkich wskazanych przez skarżących dokumentów, jednak w ocenie sądu nic nie stało na przeszkodzie by w takiej sytuacji wezwać skarżących do nadesłania owych dokumentów, lub zwrócić się do właściwego sądu o ich udostępnienie, podobnie jak uczynił to organ w przypadku ugody z 16 kwietnia 1991r. Brak było także przeszkód by odebrać szczegółowe oświadczenia od skarżących, ich matki, czy ewentualnie innych osób mogących potwierdzić wskazywane przez nich okoliczności, które miałyby uzasadniać zastosowanie ulgi z przyczyn wymienionych w art. 64 pkt 7 u.p.s. Nie bez znaczenia jest też to, że samo Kolegium, w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, jako okoliczność mogącą świadczyć o spełnieniu się przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. wymieniło długotrwałe niepłacenie alimentów, co w niniejszej sprawie miało miejsce, i co także wskazuje na to, że organy w istocie nie przeanalizowały okoliczności wskazywanych przez skarżących. Także ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w dps, w istocie jedynie do okoliczności związanej z darowizną działek, jako mającej decydujące znaczenie dla odmowy zastosowania ulgi nie znajduje uzasadnienia w treści art. 64 u.p.s., choćby z tego względu, że okoliczności wskazywane poprzez skarżących dotyczyły okresu ich dzieciństwa, zaś umowa darowizna została zawarta w 2015 r. Uwzględniając powyższe należało stwierdzić, że organy orzekające w sprawie co najmniej przedwcześnie przyjęły, że skarżący nie wykazali spełnienia przesłanki zwolnienia, o której mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s., który co warte podkreślenia wskazuje nie tylko na rażące naruszenie przez mieszkańca dps - względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty – "obowiązku alimentacyjnego" ale również "innych obowiązków rodzinnych". Zdaniem sądu, ocena dostępnego w aktach materiału dowodowego w tym zakresie przekroczyła granice swobodnego uznania w tej sprawie. Stąd też uznać należało, że dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia, które, utrzymując w mocy decyzję tego organu, podzieliło Kolegium, nie wyjaśniły powyższych kwestii mających istotne znaczenie dla prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe należało stwierdzić, że organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez niewystarczające ustalenie okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i związaną z nim błędną ocenę materiału dowodowego, co z kolei spowodowało, że stanowisko organów nie zostało uzasadnione w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s., które niewątpliwie miało wpływ na jej wynik. Organy naruszyły także przepisy art. 6, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.a u.p.s., w zw. z § 1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a także art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2d, w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., ze wskazanych wyżej względów. Końcowo sąd wyjaśnia, że obowiązek zstępnych wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia mieszkańca do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego obowiązku ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z 22 stycznia 2025 r. I OSK 121/23). W tym stanie rzecz sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji, na podstawie art. 153 p.p.s.a. związane będą oceną prawną przedstawioną w powyższych rozważaniach, a także wynikającymi z nich wskazaniami co do dalszego postępowania. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustalone w stawce minimalnej. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2, w zw. z art. 120 p.p.s.a. P.K.