II SA/Łd 2057/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Łuczaj, Sędziowie: NSA: Ewa Markiewicz, NSA: Grzegorz Szkudlarek (spr.), Protokolant asystentka sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję własną z dnia [...]nr [...] 2) zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz W. S. kwotę złotych 10 (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] o pozbawieniu W. S. uprawnień kombatanckich. W toku postępowania weryfikacyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił, iż W. S. nabył uprawnienia kombatanckie na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w C. z dnia [...] z tytułu "walki z reakcyjnym podziemiem" w okresie od 11 lipca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r. W tak ustalonym stanie, organ decyzją z dnia [...] pozbawił W. S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z unormowaniem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), należało pozbawić go uprawnień. Przepis ten stanowi bowiem, iż pozbawia się uprawnień osoby, które uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej". Ponadto organ nie jest zobowiązany do wyjaśnienia czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. S. wyjaśnił, iż istnieją jeszcze inne przesłanki uzasadniające przyznanie mu uprawnień, na które ówczesne władze patrzyły nieprzychylnie. W jego aktach znajdują się dowody potwierdzające, że był on członkiem Armii Krajowej. Dnia 27 czerwca 1944 r. złożył na ręce komendanta J. P. przysięgę i przyjął pseudonim "Kwiatek". Fakt ten poświadczyli J. P. i M. K. ps. "Tuja", również partyzant AK. W tym czasie W. S. wykonywał różne polecenia i rozkazy zwierzchników. Brał udział z bronią w ręku w zbiórkach szkoleniowych w B. we wsi C., które przygotowywały do udziału w walce z niemieckim okupantem. Uczestniczył kilkakrotnie w kursach sanitarnych we wsi S., które odbywały się na zapleczu sklepu. Jako krawiec z zawodu naprawiał mundury, naszywał proporczyki, a nawet szył całe mundury. Wykonując rozkazy komendanta był także łącznikiem pomiędzy poszczególnymi oddziałami przenosząc różne informacje. Na jego terenie działała organizacja AK pod dowództwem K. K. ps. "Kruk". W. S. był członkiem AK do czasu wkroczenia Armii Czerwonej. Obecnie jest osobą starszą i schorowaną, a pozbawienie go uprawnień uważa za krzywdzące. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. W motywach swojego stanowiska podał, iż W. S. nabył uprawnienia wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Ponadto ustawowy termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień z innych tytułów minął w dniu 31 grudnia 1998 r. Nie jest zatem możliwe złożenie wniosku w tej sprawie, a fakt powołania się na działalność w AK nie może mieć wpływu na przebieg postępowania w sprawie uzyskanych na mocy decyzji ZBoWiD uprawnień kombatanckich. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. S. wywodził, że decyzja z dnia [...] narusza zaufanie obywateli do państwa prawa i z tego powodu wnosi o jej uchylenie. Podał, iż stwierdzenie organu, jako że ustawowy termin do składania wniosków już upłynął jest krzywdzące, ponieważ organ wszczął postępowanie weryfikacyjne dopiero w październiku 2000 r. Jest osobą starszą i chorą. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 97 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy zastosowaniu dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron i prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. W tej sytuacji podkreślić należy, że Sąd nie ma uprawnień do przyznania uprawnień kombatanckich dla skarżącego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Po myśli art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie weryfikacyjne związany jest regułami postępowania dowodowego w administracji. W szczególności, organ stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ związany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Pogląd taki znajduje uzasadnienie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 31 lipca 2001 r., V SA 3431/00, ONSA 2002/3/131; wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., V SA 397/93, ONSA 1995/3/143). Przechodząc od ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy skład orzekający stwierdził, iż organ orzekający naruszył przepisy procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podał bowiem, że nie jest obowiązany do wyjaśniania czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach. W. S., we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, szczegółowo opisał swoją służbę w Armii Krajowej. Organ natomiast nie poczynił żadnych ustaleń na sprawdzenie powyższych okoliczności. Ponadto w motywach decyzji z dnia [...] podał, iż termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach minął dnia 31 grudnia 1998 r. Nie jest zatem możliwe złożenie wniosku w tej sprawie, a fakt ten nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Z powyższego wyłaniają się więc dwa zagadnienia. Pierwsze dotyczy stwierdzenia czy organ jest zobligowany do wyjaśniania czy istnieją inne przesłanki uzasadniające zachowanie uprawnień. Druga wątpliwość dotyczy kwestii, czy przewidziany w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach termin zastrzeżony do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich dotyczy także sytuacji, gdy weryfikowany kombatant zgłasza w postaci zarzutu w postępowaniu weryfikacyjnym prowadzonym po 31 grudnia 1998 r., iż zachodzą okoliczności uzasadniające istnienie po jego stronie tytułu uprawnień kombatanckich. Analizując pierwsze zagadnienie, w świetle przytoczonych na wstępie rozważań ogólnych dotyczących postępowania weryfikacyjnego podać należy, iż taki pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest błędny. Skład orzekający podzielił w pełni stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r., OPS 13/2001 (Prokuratura i Prawo - dodatek 2002/6 poz. 5). W uzasadnieniu tej uchwały, analizując dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie podniesiono, iż w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich, powoływanie się przez osobę, której dotyczy to postępowanie na inny tytuł do uprawnień, określony w ustawie o kombatantach, nie może być utożsamiany z wnioskiem o przyznanie uprawnień. Taki wniosek (zarzut) osoby, której dotyczy postępowanie weryfikacyjne, powinien być zatem rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym. Pogląd taki znalazł potwierdzenie również w innych orzeczeniach (np. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2001 r., V SA 3588/00, LEX Nr 79610; wyrok SN z dnia 22 lutego 2001 r., III RN 77/00, OSNP 2001/15/475; wyrok NSA z dnia 11 marca 1999 r., V SA 1813/98, ONSA 2000/1/35; wyrok SN z dnia 4 września 1996 r., III ARN 80/95, OSNP 1996/18/261). Kolejna wątpliwość, która wyłoniła się na gruncie przedmiotowego stanu faktycznego, dotyczy zagadnienia, czy termin wprowadzony unormowaniem art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach dotyczy również sytuacji, gdy weryfikowany kombatant zgłasza, iż zachodzą okoliczności uzasadniające istnienie po jego stronie innego tytułu do uprawnień kombatanckich. Taką wątpliwością prawną zajmował się skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Konkludując swoje dywagacje, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 3 grudnia 2001 r. (OPS 11/2001; Palestra 2002/3-4 str. 235) wskazał, iż powołanie się przez weryfikowanego kombatanta na inny tytuł do uprawnień kombatanckich, nie może być utożsamiany z wnioskiem o przyznanie uprawnień, o którym mowa w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach. Skład orzekający przyjął zatem, iż ograniczenie czasowe co do składania wniosków o przyznanie uprawnień nie dotyczy osób objętych postępowaniem weryfikacyjnym. Reasumując, Sąd spostrzegł, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając w sprawie naruszył zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na mocy art. 132, 135, 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów Sąd orzekł na mocy art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), przy zastosowaniu art. 97 § 2 w/w przepisów wprowadzających.