II SA/Łd 207/18

Dnia 13 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. G. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy A 64A lok. 23 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie przyznania I. R. zasiłku rodzinnego na dziecko – N. R. w okresie od listopada 2017 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. R., która podkreśliła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Jest matką samotnie wychowującą dziecko, ojciec dziecka zmarł nagle w lutym 2017 r. Ponadto, opiekuje się również swoim chorym ojcem, który cierpi na Alzhaimera i Parkinsona. Mąż strony był jedynym żywicielem rodziny, a wnioskodawczyni nie mogła podjąć dodatkowej pracy ze względu na choroby córki. Odwołująca się podkreśliła, że posiada tylko rentę po zmarłym mężu i zabranie jej świadczeń uniemożliwi zarówno wnioskodawczyni , jak i jej córce dalszą egzystencję. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie m.in. art. 4, art. 5, art. 6, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j Dz.U z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Organ wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych jest spełnienie kryterium dochodów na osobę w rodzinie, które w myśl art. 5 ust 1 nie przekracza kwoty 674 zł. Organ ustalił na podstawie zgromadzonego materiału, że kwota dochodu w 2016 r. w rodzinie I. R. wynosiła - 25 496,27 zł (przedawnienie wierzytelności); kwota miesięczna rodziny wyniosła - 2 124,69 zł (25496,27 zł: 12 m-cy); kwota dochodu uzyskanego w 2017 r. - 957,28 zł (uzyskanie prawa do renty rodzinnej); ilość osób w rodzinie – 2; kwota miesięczna rodziny po uzyskaniu dochodu - 3 081,97 zł ( 2124,69 zł + 957,28 zł); kwota dochodu netto w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniosła - 1540,99 zł (3081497 zł: 2) i przekracza próg dochodowy 674,00 zł, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby córka odwołującej się miała orzeczony stopień niepełnosprawności (umiarkowany bądź znaczny). Organ dodał, że kwota wnioskowanych przez odwołującą się świadczeń rodzinnych jest niższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, zatem nie została spełniona przesłanka art. 5 ust. 3 a ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło, że rozumie sytuację w jakiej znalazła się I. R., jednak nie może wydać decyzji z pominięciem obowiązujących przepisów prawa. Strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na następny okres zasiłkowy, a wniosek ten będzie przedmiotem kolejnych rozważań organu l instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła I. R. W jej ocenie błędnie został wyliczony dochód przypadający na osobę w rodzinie. Do dochodu została bowiem doliczona kwota przedawnionych wierzytelności, podczas gdy faktycznie tych pieniędzy nigdy nie otrzymała. Skarżąca stwierdziła, że ponosi konsekwencje niefrasobliwości wierzycieli, którzy doprowadzili do przedawnienia swoich roszczeń w stosunku do niej. Dług nie został umorzony na jej wniosek, czy też z dobrej woli wierzycieli. Należność ta, w kwocie 25.496,27 zł przedawniła się i gdyby nie ta okoliczność, to organ przyznałby jej świadczenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium przedawnienie wierzytelności stanowiło przychód I. R. w 2016 r. Umorzone lub przedawnione zobowiązania mają bowiem wpływ na sytuację podatkową dłużnika. Przedawnione zobowiązania stają się przychodem podlegającym opodatkowaniu już w momencie przedawnienia, ustalonym w oparciu o przepisy prawa cywilnego. Nie ma najmniejszego znaczenia dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, co podnosi w skardze do sądu strona, iż należność w kwocie 25.496,27 zł uległa przedawnieniu z powodu "niefrasobliwości wierzycieli, którzy doprowadzili do przedawnienia swoich roszczeń", zaś "dług nie został umorzony na mój wniosek". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała – wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. Spór pomiędzy organami obu instancji a skarżącą sprowadza się do kwestii właściwego wyliczenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie skarżącej, a w konsekwencji zasadności wydania decyzji o odmowie przyznania jej wnioskowanego świadczenia rodzinnego. Organy zaliczyły bowiem do dochodów dwuosobowej rodziny skarżącej za 2016 r. wierzytelność w kwocie 25.496,27 zł wykazaną w formularzu PIT-8C. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że w zaistniałym sporze rację należy przyznać organom pomocy społecznej. Kwestię przyznawania świadczeń rodzinnych, do których zalicza się m.in. zasiłek rodzinny, uregulowana została w u.ś.r. Zaznaczyć należy, że co do zasady, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.ś.r. (a zatem rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł (art. 5 ust. 1 u.ś.r. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna). W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł (art. 5 ust. 2 u.ś.r. w zw. z § 1 pkt 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Kwestia ustalenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie, w tym metodyki jego wyliczenia, nie została pozostawiona uznaniu organu administracji rozpoznającemu wniosek strony. Ustawodawca w art. 3 pkt 1 u.ś.r. zawarł zamknięty katalog przychodów i dochodów, które podlegają zaliczeniu do dochodu rodziny. Brzmienie ww. regulacji, poprzez użycie sformułowania: "ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to...", nie pozostawia wątpliwości, że dokonane w tym przepisie wyliczenie ma charakter kompletny i zamknięty, a nie przykładowy lub otwarty. Za dochód w rozumieniu u.ś.r. należy zatem uważać m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze. zm., dalej u.p.d.o.f.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r.). Wskazać również należy, że w świetle tej ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), zaś dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej został ustalony przez organy zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Odwołać się w tym miejscu należy do przepisu art.10 ust.1 u.p.d.o.f. , który określa katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zważyć przy tym należy, że omawiana u.p.d.o.f., poprzez wprowadzenie w pkt 9 w/w art.10 ust.1 pojęcia " innych źródeł" jako źródła przychodów podlegających opodatkowaniu, w przepisie art. 20 ust. 1 konkretyzuje pojęcie "innych źródeł przychodów", poprzez przykładowe wskazanie innych źródeł, używając określenia "w szczególności". I tak zgodnie z tym przepisem należą do nich m.in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i art. 17". Wprawdzie pojęcie "nieodpłatne świadczenie" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.f., tym niemniej w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym, z tego to przede wszystkim względu, że obejmuje ono wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FSK 716/09, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2015r., sygn. akt II FSK 1138/13, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2016r., sygn. akt II FSK 2805/13, jak i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 -dostępne http://cbois.nsa.gov.pl). Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie przyjęte zostało stanowisko, iż obok pieniędzy i wartości pieniężnych, ustawodawca w art. 11 w/w ustawy o podatku dochodowym (...), za przychody uważa również wartości otrzymanych świadczeń w naturze, "inne nieodpłatne świadczenia", podkreślając, że "przychodem są nie tylko aktywa zwiększające majątek podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów" (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., II FSK 1026/13). I tak tego rodzaju "nieodpłatnym świadczeniem" jest umorzenie wymagalnych należności ciążących na osobie fizycznej, wynikłych z zawartej przez nią umowy. Rezygnacja z tych świadczeń przez wierzyciela stanowi w istocie zwolnienie dłużnika z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) i oznacza uzyskanie po stronie dłużnika, podlegającego opodatkowaniu nieodpłatnego świadczenia wyrażającego się w zmniejszeniu określonych ciężarów majątkowych. Gdyby nie fakt umorzenia spornych należności, dłużnik byłby zobowiązany do ich uiszczenia, co powodowałoby uszczuplenie jego majątku (por. ww. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 i powoływane tam orzecznictwo). Istotne jest przy tym, że wykazywaniu przychodów z innych źródeł służy formularz PIT-8C ( § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 2014 r. w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - Dz. U. z 2014 r.,poz.1634). Powyższe ustalenia pozwalają w ocenie Sądu w niniejszej sprawie na stwierdzenie, że kwota wierzytelności, wykazana w deklaracji PIT-8C, jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak jak przyjęły to organy rozstrzygające w przedmiotowej sprawie. Analogiczne stanowisko zaprezentował WSA w Łodzi w wyrokach z dnia 13.03.2018 r. sygn. akt: II SA/Łd 137/18, II SA/Łd 138/18 i II SA/Łd 139/18 ( dostępne http://cbois.nsa.gov.pl ). Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie skarżącej, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia rodzinnego. W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U. 2016.1715 ze zm.) M.K.