II SA/Łd 2075/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie NSA Teresa Rutkowska, p. o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant referent stażysta Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr PZ/PT.IV.5110/27/01 w przedmiocie wymeldowania 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R.[...] z dnia [...], 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomocnienia się wyroku. Decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta R. na podstawie art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych/Dz.U. nr 32 z 1984r. poz.174 z późn. zm./ oraz art.104 kpa orzekł o wymeldowaniu R. M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. A 11d m.34 w R.. W uzasadnieniu stwierdzono, iż przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych określa dwa stany faktyczne, w których organ administracji publicznej zobowiązany jest do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego osoby: 1) która utraciła uprawnienia określone w art. 9 ust. 2 ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2) która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Ponieważ miejsce pobytu R. M. jest znane sprawa została rozpoznana w aspekcie o którym mowa w pkt.1 art.15 ust. 2 wymienionej ustawy. R. M. przyznał, iż od kwietnia 1998r. nie ma dostępu do mieszkania zaś wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia 9 lipca 2001r. orzeczona została jego eksmisja. Wobec tego, iż R. M. utracił uprawnienia do przebywania w lokalu i opuścił ten lokal organ administracji uznał, iż spełnione zostały przesłanki do jego wymeldowania. Odwołanie od wymienionej decyzji złożył R. M. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. Faktycznie opuścił mieszkanie w R. gdyż jego żona zmieniła zamki w drzwiach i nie wpuszczała go do domu. O faktach tych powiadomił policję i prokuraturę. W konkluzji wnosił o ponowne rozpoznanie jego sprawy. Decyzją nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art.138 § 1 pkt. kpa w związku z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych/Dz.U. nr 87 z 2001r. poz.1071/ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, iż R. M. utracił uprawnienia do spornego lokalu gdyż została orzeczona jego eksmisja. Od kwietnia 1998r. nie przebywa także w spornym lokalu. Nawet w sytuacji gdyby przyjąć, iż opuszczenie lokalu przez odwołującego nastąpiło wskutek wymiany zamków przez jego byłą żonę to i tak przesłanka dobrowolnego opuszczenia mieszkania, w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r., została spełniona. Odwołujący bowiem nie wystąpił na właściwą drogę prawną z żądaniem przywrócenia posiadania. Samo zawiadomienie organów ścigania o fakcie wymiany zamków w drzwiach nie jest podjęciem działań zmierzających do przywrócenia posiadania. W ocenie organu odwoławczego spełnione zostały przesłanki do wymeldowania R. M.. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu administracji I instancji. Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył R. M.. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż został zmuszony siłą przez byłą żonę do opuszczenia spornego lokalu gdyż była żona zmieniła zamki w drzwiach mieszkania. W związku z czym musiał spać na klatce schodowej, w piwnicy lub na dworcu kolejowym. O faktach tych powiadamiał organy ścigania. W konkluzji wnosił o ponowne rozpoznanie jego sprawy. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga R. M. jest uzasadniona. Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/. Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga R. M. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Organy administracji obu instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych/Dz.U. nr 32 z 1984r. poz.174 z późn. zm./. Zgodnie z treścią art.15 ust.2 wymienionej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji terenowy organ administracji państwowej wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Z wymienionego przepisu wynika, iż do wymeldowania danej osoby konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: utrata uprawnień do przebywania w lokalu oraz opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu. Należy zaznaczyć, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, o której mowa w art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r., jest spełniona jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O dobrowolności opuszczenia lokalu można mówić wówczas gdy wynika ono z własnej woli danej osoby. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest powszechnie przyjęty pogląd, iż opuszczenie lokalu, w rozumieniu art.15 ust.2 wymienionej ustawy, dotyczy także sytuacji w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i w stosownym czasie nie wystąpiła na właściwą drogę prawną z żądaniem przywrócenia jej posiadania. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie S.A./Rz 685/00 z dnia 28 listopada 2001r./nie publikowany/, w wyroku z w sprawie V S.A. 1424/99 z dnia 18 kwietnia 2000r./ Lex nr 79243/ i w wyroku w sprawie S.A./Gd 1141/85 z dnia 12 lutego 1986r./nie publikowany/. Nie jest natomiast "opuszczeniem miejsca stałego pobytu" pozbawienie określonej osoby dostępu do lokalu, np. poprzez wymianę zamków w drzwiach, chociażby osoba ta nie wystąpiła z roszczeniem na drogę postępowania sądowego, w sytuacji gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu jest oczywiste lub zostało stwierdzone w postępowaniu karnym. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie S.A./Wr 2828/95 z dnia 26 kwietnia 1996r./nie publikowany/ oraz w wyroku w sprawie V S.A. 108/00 z dnia 22 sierpnia 2000r./Lex nr 49954/. Przyjęcie takiego poglądu jest zrozumiałe. Nie można bowiem uznać opuszczenia lokalu za dobrowolne gdy konkretna osoba została zmuszona do tego siłą i ma to charakter oczywisty lub zostało uznane za przestępstwo w postępowaniu karnym. Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych wyrokach. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie wyjaśniły w sposób dostateczny stanu faktycznego. Nie zostało ustalone czy skarżący wystąpił do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł, iż skarżący nie wystąpił z takim roszczeniem lecz nie wiadomo w oparciu o co dokonano takiego ustalenia. Z akt administracyjnych nie wynika czy R. M. występował z takim żądaniem. Został on przesłuchany w postępowaniu administracyjnym lecz przesłuchanie to było bardzo ogólne i lakoniczne. Skarżącemu nie zadano pytania czy korzystał on z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających mu powrót do lokalu. Przyjęcie zatem, iż nie korzystał on z takich środków jest całkowicie dowolne i nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Organy administracji nie wyjaśniły także okoliczności opuszczenia spornego lokalu przez skarżącego. Z relacji R. M. oraz jego pism wynika, iż była żona wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuszczała go do mieszkania. Wskutek tego musiał on nocować w piwnicy, na klatce schodowej oraz dworcu kolejowym. Nie mógł nawet zabrać swoich rzeczy osobistych z mieszkania. Wskazuje to, iż K. L. zmusiła byłego męża do opuszczenia lokalu. Organy administracji nie przesłuchały jednak byłej żony skarżącego i nie wyjaśniły czy przebieg wypadków był taki jak podał to R. M.. Skarżący podniósł nadto, iż o fakcie wymiany zamków przez żonę powiadomił organy ścigania zaś do odwołania dołączył odpis doniesienia do Prokuratury Rejonowej w R.. Organy administracji nie ustaliły jednak jak zakończyło się postępowanie w tej sprawie a w szczególności czy zostało ono umorzone czy też wniesiony został akt oskarżenia przeciwko K. L. i ewentualnie jak była treść wyroku sądu. Ustalenie w jakich okolicznościach doszło do opuszczenia lokalu przez skarżącego ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji gdyby R. M. został siłą zmuszony do opuszczenia lokalu lub gdyby fakt samowoli K. L. został stwierdzony w postępowaniu karnym to nie można uznać, iż skarżący opuścił sporny lokal w sposób dobrowolny w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. Organy administracji obu instancji nie wyjaśniły jednak tej kwestii w sposób dostateczny. Organy administracji orzekając o wymeldowaniu R. M. z pobytu stałego nie pojęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ani też w sposób wyczerpujący nie zebrały ani nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Naruszyły tym przepisy art.7, 77 § 1 i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]. Wobec tego, iż organy administracji orzekły o wymeldowaniu R. M. bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, na podstawie art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomocnienia się wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny przesłuchać R. M. oraz K. L. a następnie ustalić czy skarżący występował do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania oraz w jakich okolicznościach doszło do opuszczenia przez niego spornego lokalu. Należy także ustalić jak zakończyło się postępowanie karne przeciwko K. L. w Prokuraturze Rejonowej w R.. Po zebraniu całego materiału dowodowego organy administracji winny dokonać jego wnikliwej oceny a następnie ustalić czy zostały spełnione przesłanki wymeldowania skarżącego określone w art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. Swoje rozstrzygnięcie organy administracji winny uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art.107 § 3 kpa.