II SA/Łd 210/04

Dnia 10 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Markiewicz, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant sekretarz sądowy Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2004 roku sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. - II SA/Łd 210/04 UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia [...] nr [...] wydanym na podstawie przepisu art. 104 § l k.p.a. w związku z art. 4, art. 6 ust. l i art. 6a ust. 3 i art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), oraz § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. nr 139, poz. 1328), Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. postanowił zaliczyć R. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – stwierdzono, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydano się na stałe; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 września 2003 roku. W orzeczeniu tym zawarto pouczenie, że od powyższego orzeczenia przysługuje odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. w terminie 14 dni od daty otrzymania orzeczenia oraz, że odwołanie wnosi się za pośrednictwem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. Powyższe orzeczenie zostało doręczone stronie w dniu 22 stycznia 2004 r. - zwrotne potwierdzenie odbioru W dniu 12 lutego 2004 r. wpłynął do Miejskiego Urzędu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. wniosek R. S. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższego orzeczenia. W uzasadnieniu wniosku R. S. wskazał, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania wyniknęło z jego niedopatrzenia. Wraz z wnioskiem R. S. złożył odwołanie od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Postanowieniem z dnia [...] znak [...] wydanym na podstawie przepisów art. 58 i art. 59 § 2, art. 123, art. 124 i art. 125 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) oraz § 19 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. Nr 139, poz. 1328), Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] odmówił R. S. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] zostało doręczone stronie w dniu 22 stycznia 2004 r., a odwołanie wniesiono osobiście po upływie czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania, tj. w dniu 12 stycznia 2004 r. wraz z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia odwołania z dnia 12 stycznia 2004 r. Organ odwoławczy podał, że termin do złożenia odwołania upłynął w dniu 5 lutego 2004 r. Wojewódzki Zespół uznał, iż zainteresowany nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. S. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. R. S. stwierdził, że orzeczony w dniu 5 stycznia 2004 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności nie jest zgodny z faktycznym stanem zdrowia skarżącego. Skarżący wskazał, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest dla niego krzywdzące w związku z jego postępującą, nie rokującą poprawy chorobą, która to choroba powoduje konieczność pozostawania pod opieką drugiej osoby. Skarżący podniósł, że nie stać go na opiekę oraz, że ze względu na niską grupę inwalidzką nie może się ubiegać o pomoc z ośrodka pomocy społecznej. R. S. zaznaczył, że nie mógł złożyć " podania " osobiście, gdyż jest potłuczony na skutek upadku na ulicy. Podał także, że rodzice nie są w stanie mu pomóc, gdyż mają po 76 lat i to rodzice winni mieć pomoc ze strony skarżącego: ojciec choruje na raka a matka na nadciśnienie i ma skierowanie do szpitala. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] wniósł o oddalenie skargi. Organ odwoławczy podał, że orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] strona odebrała w dniu 22 stycznia 2004 r., za dowód odbioru orzeczenia przyjęto podpis i datę na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Odwołanie zainteresowany wniósł osobiście po upływie czternastodniowego terminu do złożenia składania odwołania tj. w dniu 12 lutego 2004 r. wraz z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu odwoławczego skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W dniu 13 września 2004 roku R. S. złożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego poświadczającą pobyt w III Szpitalu Miejskim im. A na Oddziale Rehabilitacji w Ł. w dniach od 18 czerwca do 9 lipca 2004 roku. W epikryzie podano, że R. S. był leczony na Oddziale Neurologii tegoż Szpitala od dnia 21 lipca do dnia 5 sierpnia 2003 roku i od dnia 6 listopada do dnia 20 listopada 2003 roku – chory ma trudności w poruszaniu się, wykonywaniu czynności dnia codziennego i samoobsłudze wynikających z niedowładu spastycznego czterokończynowego trwającego od około 2,5 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z § 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) decyzja /lub postanowienie/ podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi: - po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, - po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 107 § 1 kpa jednym z niezbędnych składników decyzji administracyjnej jest pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Odwołanie zgodnie z art. 129 § 1 i 2 kpa wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona - od dnia jej ogłoszenia stronie. Orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] doręczono skarżącemu w dniu 22 stycznia 2004 roku. Wspomniana decyzja zawierała pouczenie o przysługującym stronie prawie wniesienia odwołania do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. za pośrednictwem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, a zatem spełniała wymóg określony w art. 107 § 1 kpa. Termin do wniesienia odwołania biegł dla R. S. od dnia 23 stycznia 2004 roku i upłynął w dniu 5 lutego 2004 roku. Skarżący złożył odwołanie w dniu 12 lutego 2004 roku, a więc po upływie przepisanego terminu - z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia (art.58 § 2 kpa). Kontrola dopuszczalności odwołania, w tym zachowania terminu określonego w art. 129 § 2 kpa jest pierwszą czynnością jaką organ odwoławczy podejmuje po otrzymaniu odwołania. Terminy w postępowaniu administracyjnym są terminami ustawowymi. Ich niedotrzymanie powoduje ujemne skutki procesowe, przede wszystkim utratę prawa do wniesienia odwołania, wskutek czego decyzja staje się ostateczna. Organ odwoławczy może wprawdzie przywrócić termin do wniesienia odwołania, ale jest to uwarunkowane prośbą zainteresowanego, który obowiązany jest uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 kpa). Zgodnie z art. 58 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy - §1. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin - § 2. W art. 58 § 1 i § 2 kpa zostały ustanowione cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie: uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy, wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był przywracalny termin. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Jako okoliczności uprawdopodobniające zasadność wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania R. S. podał "niedopatrzenie". Jednocześnie w odwołaniu skarżący stwierdził : " częste przewracanie się na ulicy z niemożnością ustania bez pomocy osoby drugiej, trudności w chodzeniu po schodach bez poręczy, samodzielnego poruszania się w komunikacji miejskiej " ( ... ). Nadto w aktach administracyjnych znajdują się karty informacyjne leczenia szpitalnego poświadczające pobyt R. S. w III Szpitalu Miejskim im. A w Ł. na Oddziale Neurologii od dnia 22 maja do 6 czerwca 2003 roku, od dnia 21 lipca do dnia 5 sierpnia 2003 roku i od dnia 6 listopada do dnia 20 listopada 2003 roku – chory przyjęty z powodu osłabienia kończyn dolnych w istotny sposób upośledzający samodzielne poruszanie się. Powyższe okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego mogą mieć znaczenie nie tylko przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności ale mogły mieć znaczenie dla ustalenia przyczyn uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się m. in. chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Jak wyjaśnił R. S. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 10 listopada 2004 roku zdarzeniem powodującym uchybienie terminu była choroba skarżącego oraz rodziców, z którymi mieszka a którymi wówczas nie mógł się wyręczyć ani też nie mógł liczyć na pomoc rodziców przy poruszaniu się. A zatem powstaje pytanie, czy skarżący mógł w terminie do złożenia odwołania poruszać się samodzielnie i nadać odwołanie w urzędzie pocztowym lub złożyć bezpośrednio w siedzibie organu I instancji bądź też, czy przebywał pod opieką innej osoby i mógł się tą osobą wyręczyć. Ta okoliczność może mieć znaczenie dla uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Dla wyjaśnienia wątpliwości organ winien zwrócić się do skarżącego o dodatkowe wyjaśnienia co do okoliczności i powodów uchybienia terminu, mając na uwadze stan zdrowia skarżącego i fakt, że pozostaje pod stałą opieką lekarza neurologa. W tym miejscu wskazać należy, iż stosownie do jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego – wyrażonej w art. 8 kpa – organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Organy czuwają nad tym, aby strony ( ... ) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek / art. 9 kpa /. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, z uwagi na nieporadność strony usprawiedliwioną skutkami choroby, obowiązkiem organu było co najmniej - zgodnie z art. 9 kpa - wobec braku wyraźnego uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, poinformowanie strony o konieczności podania i uprawdopodobnienia przyczyn uchybienia terminu i wezwanie do oświadczenia się, czy podnoszone w odwołaniu okoliczności co do stanu zdrowia mają uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu. W tych okolicznościach należało wezwać skarżącego - wyznaczając mu stosowny termin - do nadesłania wyjaśnień co do przyczyn uchybienia terminu. Dopiero w razie nienadesłania tych wyjaśnień można było wydać postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Brak winy w uchybieniu terminowi zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. ( por. LEX nr 45637 ) W szczególnych wypadkach ze względu na przedmiot postępowania lub cechy strony, organy administracji publicznej - stosownie do zasady zawartej w art. 9 kpa - powinny możliwości pouczyć stronę o konieczności wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. III ARN 40/92 Sąd Najwyższy stwierdził, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 kpa. ( por. POP 1993/ 4/68, aprobujące glosy W. Tarasa, P i P 1993/3/110 i J. Zimmermann, P i P 1993/8/116 ) W wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. sygn. akt III SA 729/84 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż obowiązek informowania strony przez organ administracji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków (art. 9 kpa), ciąży na organach administracji państwowej zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi. ( por. ONSA 1984/2/117 ) Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji. .