II SA/Łd 210/13

Dnia 10 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS II SA/Łd 210/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał A. G. prawo do świadczenia rodzinnego na córkę S. G. w postaci zasiłku rodzinnego na okres od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. w kwocie 98 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 16 listopada 2012 r. Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 3 pkt 18, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uznał za nienależnie pobrany zasiłek rodzinny za okres od dnia 1 maja do dnia 31 sierpnia 2012 r. w kwocie 98 zł miesięcznie i orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 392 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 30 października 2012 r. wpłynęło zaświadczenia z Liceum [...] z dnia 24 października 2012 r., z którego wynika, że S. G. była uczennicą szkoły od dnia 3 lipca 2009 r. do dnia 20 kwietnia 2012 r., kiedy to zrezygnowała z nauki w w/w szkole. Z zaświadczenia wystawionego przez Liceum [...] przy ul. A [...] z dnia 19 listopada 2012 r. wynika zaś, że S. G. w związku z zawarciem umowy o świadczenie usług edukacyjnych w dniu 20 czerwca 2012 r. uzyskała status ucznia tej szkoły od dnia 1 września 2012 r. Wobec faktu, że S. G. nie uczyła się w szkole od dnia 20 kwietnia 2012 r. brak było podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego od dnia 1 maja 2012 r., a świadczenie pobierane od dnia 1 maja do 31 sierpnia 2012 r. należało uznać za pobrane nienależnie i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji A. G. wyjaśniła, że córka nie miała przerwy w nauce. Z uwagi na niedopuszczenie do matury i konflikt z właścicielem szkoły, córka zrezygnowała z nauki w Liceum Profilowanym przy ul. B na kilka dni przed zakończeniem roku szkolnego, który przypadał na dzień 26 kwietnia 2012 r. Nowa umowa na świadczenie usług edukacyjnych została podpisana w dniu 20 czerwca 2012 r., a status ucznia przysługiwał od nowego roku szkolnego, czyli od dnia 1 września 2012 r. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że poza sporem pozostaje fakt, że w dniu 20 kwietnia 2012 r. S. G. zrezygnowała z nauki w roku szkolnym 2011/2012. Nie ma przy tym znaczenia, czy rezygnacja ta miała związek ze zmianą planów życiowych, problemami z nauką czy konfliktem z właścicielem szkoły. Rezygnacja z nauki powoduje zaś utratę prawa do otrzymywania świadczeń rodzinnych. Na rozpoznawaną sprawę nie ma również wpływu późniejsza kontynuacja nauki, która nastąpiła dopiero w kolejnym roku szkolnym, nieobjętym decyzją w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia. Zasadnie zatem organ I instancji uznał, że świadczeniem nienależnie pobranym jest zasiłek rodzinny pobrany w okresie od dnia 1 maja do 31 sierpnia 2012 r. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. G. podniosła argumenty jak w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. skarżąca oświadczyła, że córka przerwała naukę w dniu 26 kwietnia 2012 r. i w tym czasie nie mogła zawrzeć umowy z żadną inną szkołą, bowiem był to okres maturalny. Z tego powodu kolejną umowę zawarła dopiero w czerwcu 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie uznania za nienależnie pobrany zasiłek rodzinny za okres od dnia 1 maja do 31 sierpnia 2012 r. i orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało na podstawie art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) – dalej ustawa. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ustawy, zgodnie z którym rodzicowi, na częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, przysługuje zasiłek rodzinny do ukończenia przez to dziecko nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. Jak wynika natomiast z art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy - począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasiłek rodzinny został przyznany na okres od dnia 1 listopada 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r., jednak z uwagi na zaprzestanie przez S. G. pobierania nauki w Liceum [...] przy ul. B w kwietniu 2012 r. organy administracji uznały, że odpadła podstawa do pobierania przyznanego świadczenia i świadczenie to należy uznać za nienależnie pobrane w okresie od 1 maja 2012 r. Z takim stanowiskiem organów administracji należy się zgodzić. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że świadczenie rodzinne zostało przyznane na okres do dnia 31 sierpnia 2012 r., a więc do końca roku szkolnego 2011/2012. Zgodnie bowiem z art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r., Nr 256 z późn. zm.) rok szkolny we wszystkich szkołach kończy się z dniem 31 sierpnia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotnym jest fakt, że S. G. w roku szkolnym 2011/2012 uczęszczała do klasy maturalnej Liceum [...] przy ul. B, jednak jak wynika z materiałów znajdujących się w aktach sprawy szkoły tej nie ukończyła – nie została dopuszczona do egzaminu maturalnego i nie otrzymała świadectwa ukończenia, a w dniu 20 kwietnia 2011 r. odebrała dokumenty ze szkoły. Powyższa okoliczność powoduje, że uprawnione jest twierdzenie, że od dnia 20 kwietnia 2012 r. S. G. nie posiadała statusu ucznia. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przepisu § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. (Dz.U.Nr 46, poz. 432 z późn. zm.), stosownie do którego w klasach programowo najwyższych szkół ponadgimnazjalnych: liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, techników, uzupełniających liceów ogólnokształcących i techników uzupełniających zajęcia dydaktyczno – wychowawcze kończą się w ostatni piątek kwietnia. W roku szkolnym 2011/2012 ostatni piątek kwietnia przypadał na dzień 27 kwietnia. Oznacza to, że S. G., rezygnując z pobierania nauki w Liceum [...] przy ul. B jednocześnie utraciła status ucznia w roku szkolnym 2011/2012 i nie mogła być nim objęta do dnia 31 sierpnia 2012 r. W tym miejscu ustosunkowania wymaga oświadczenie skarżącej złożone na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 10 kwietnia 2013 r., że córka przerwała naukę w dniu 26 kwietnia 2012 r. Zarówno bowiem w toku postępowania administracyjnego (w odwołaniu od decyzji organu I instancji), jak i w złożonej skardze A. G. wyraźnie wskazywała, że córka zabrała dokumenty ze szkoły w dniu 20 kwietnia 2012 r., ponieważ nie została dopuszczona do matury, nie zaś w dniu 26 kwietnia 2012 r. Powyższa okoliczność znajduje potwierdzenie również w zaświadczeniu wystawionym przez Dyrektora Liceum [...] z dnia 24 października 2012 r. Poza sporem pozostaje natomiast fakt, iż w dniu 20 czerwca 2012 r. A. G. zawarła umowę o świadczenie usług edukacyjnych z prowadzącym Liceum [...] w Ł. przy ul. A. Status ucznia tej szkoły, jak wynika z zaświadczenia wystawionego w dniu 19 listopada 2012 r., S. G. uzyskała z dniem 1 września 2012 r., czyli z pierwszym dniem nowego roku szkolnego 2012/21013. Rezygnacja z nauki w dniu 20 kwietnia 2012 r., a więc przed zakończeniem zajęć dydaktyczno – wychowawczych w roku szkolnym 2011/2012 powoduje jednak, że nie sposób twierdzić, że miała miejsce kontynuacja nauki, lecz jej wznowienie (podjęcie na nowo). Faktu tego nie zmienia okoliczność, że córka skarżącej zrezygnowała z nauki "tylko kilka dni" przed zakończeniem zajęć dydaktycznych, a nowy rok szkolny rozpoczynał się z dniem 1 września 2012 r., nie miała zatem możliwości uczestniczenia w zajęciach w okresie od czerwca do września. Chociaż bowiem ustawodawca wiąże prawo do świadczenia rodzinnego nie z czasem trwania zajęć dydaktyczno – wychowawczych, lecz z czasem trwania roku szkolnego, to zasada ta dotyczy osób posiadających w okresie wolnym od zajęć dydaktycznych status ucznia. Zawarcie umowy o świadczenie usług dydaktycznych w dniu 20 czerwca 2012 r. dotyczyło nowego roku szkolnego 2012/2013 i po rezygnacji z nauki w dniu 20 kwietnia 2012 r. nie gwarantowało statusu ucznia w okresie 21 kwietnia 31 sierpnia 2012 r. Niezależnie od tego, że tut. Sąd podziela pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, że w dniu 20 kwietnia 2012 r. córka skarżącej zrezygnowała z nauki, co miało wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego, decyzja ta, jak i decyzja organu I instancji nie mogą się ostać w obrocie prawnym. Wskazać bowiem należy, że nie jest prawidłowe orzeczenie przez organy administracyjne w jednej decyzji zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lipca 2010 r., I OSK 619/10 (wyrok dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl) nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Dopiero bowiem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Reasumując, dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia pobranych świadczeń za nienależne. Dopiero wówczas otworzy się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. B.A.