II SA/Łd 212/18

Dnia 16 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. F. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 29 marca 2018 r., II SA/Łd 212/18 w sprawie ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia opłaty za korzystanie ze środowiska stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 212/18. LS L. F. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia opłaty za korzystanie ze środowiska stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu. Postanowieniem z dnia 29 marca 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, podkreślając, że dochody oraz majątek skarżącego i jego matki uniemożliwiają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dochód skarżącego to ok. 40 000 zł, a deklarowane koszty utrzymania to maksymalnie 25 000 zł. Z kolei wartość posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego (wraz z majątkiem pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym matki) to 2 870 000 zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia L. F. podniósł, że od chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 15 marca 2018 r. sytuacja finansowa skarżącego uległa diametralnej zmianie. Skarżący znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Prowadzi on przedsiębiorstwo, zatrudnia kilkunastu pracowników, co wiąże się z obciążeniami z tytułu wynagrodzeń pracowniczych i innymi obciążeniami na rzecz państwa. W tych warunkach skarżący musi dysponować środkami obrotowymi, gdyż bez nich prowadzenie działalności gospodarczej nie jest możliwe. Firma skarżącego musiała uiścić roczną opłatę środowiskową w wysokości 390.740 zł, która to kwota została pokryta ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym i bieżących przychodów za marzec i kwiecień, na dzień 4 kwietnia 2018 r. firma zalega z płatnościami na kwotę 18.477,45 zł. Dodatkowo skarżący podkreślił, że majątek skarżącego i jego matki to majątek trudno zbywalny. Do sprzeciwu skarżący dołączył oświadczenie głównej księgowej o rozdysponowaniu kwoty znajdującej się na rachunku bankowym w dniu 15 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona postępowania jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Dokonując analizy złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, że jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe matką. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której osiąga dochód w wysokości ok. 40 000 zł miesięcznie. Posiada także gospodarstwo rolne o powierzchni 146 ha i las o powierzchni 4 ha (o deklarowanej wartości 450 000 zł) oraz maszyny rolnicze z osprzętem (deklarowana wartość to ok. 300 000 zł), a także grunty w użytkowaniu wieczystym, zabudowane budynkami fabrycznymi o powierzchni 10 104 m2, sady – 0,3874 ha i inne budynki – 2 826 m2, których wartość określił na 1 200 000 zł. Skarżący wykazał, że posiada trzy konta bankowe: związane z gospodarstwem rolnym – saldo 768,86 zł, prywatne – saldo 2500 zł i firmowe – saldo 235 982,83 zł. Posiada także samochód osobowy marki Mercedes z 2006 r. o wartości 20 000 zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego miesięczne koszty utrzymania to 20-25 tys. zł. Okoliczności wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz twierdzenia zawarte w złożonym sprzeciwie pozwalają przyjąć, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, osiągając znaczne dochody. Uiszczenie związanej z rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej opłaty środowiskowej nie może być traktowane jako okoliczność nadzwyczajna, powodująca utratę płynności finansowej, gdyż ponoszenie tego typu opłat wpisuje się w charakter działalności. Ze złożonego sprzeciwu nie wynika, aby firma skarżącego utraciła płynność finansową, przeciwnie – wnioskodawca nadal uzyskuje regularne dochody. Uiszczenie opłaty środowiskowej nie świadczy zatem o złej kondycji finansowej. Skarżący nie wykazał także, że nie jest w stanie np. uzyskać kredytu w rachunku bieżącym. Warto wyjaśnić, że prowadzenie działalności gospodarczej na znaczną skalę bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Podkreślenia wymaga, że celem prawa pomocy nie jest dbałość o zachowanie, w stanie nienaruszonym, majątku stron, ale udzielanie wsparcia osobom, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Uprawnione jest zatem przyjęcie, że brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie choćby częściowego zwolnienia od kosztów sadowych, a argumenty podniesione w sprzeciwie potwierdzają prawidłowość oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jaka dokonana została przez Starszego referendarza sądowego. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., dlatego też, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu go w mocy. LS