II SA/Łd 2144/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del.Sędzia NSA Z. Zgierski, del. Sędziowie NSA: W. Chróścielewski, E. Markiewicz (spr.), Protokolant L. Turoboś, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2004 roku na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J. Ł. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. J. Ł. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu orzekającego z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich skarżącego J. Ł., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn.zm.), przyznanych przez ZW ZBoWiD w S. decyzją z dnia [...] z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 22.08.1946 r. do 01.07.1947 r. łącznie 10 m-cy (zaświadczenie ZBoWiD nr [...]). Uzasadniając zakwestionowane rozstrzygnięcia, organ orzekający wskazał, że skarżący J. Ł. prowadził w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancką działalność w organach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt b. ZBoWiD. W związku z tym, Kierownik Urzędu stwierdził, że w/wym. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Ponadto, organ podniósł, że zgodnie z treścią powołanego przepisu, Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 cyt. ustawy, a to stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy organ uzasadniając zaskarżoną decyzję podniósł, że jak to ustalono w toku postępowania weryfikacyjnego, uprawnienia kombatanckie skarżący posiadał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a zatem podstawą prawną do pozbawienia J. Ł. uprawnień, jest art. 25 ust. 2 pkt 2 obowiązującej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że kwestionowana przez skarżącego decyzja z dnia [...] nie narusza prawa, a okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku nie wnoszą nic nowego, co mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. We wniosku tym natomiast, skarżący wskazał, że jego sprawa jest wyjątkowa. Przypomniał, że powodem jego wstąpienia do ORMO była konieczność życiowa. Stosowane przez ówczesne organa władzy metody spowodowały, ze musiał wybrać pobyt w więzieniu albo warunkowe zwolnienie, które wiązało się z przynależnością do ORMO. Skarżący poprosił o szczegółowe przeanalizowanie przesłanych przez niego dokumentów. Oświadczył jednocześnie, że jest "gotów złożyć stosowne wyjaśnienia wraz z potwierdzeniem ich przez świadka w Waszym Urzędzie". Stwierdził, że nie powinien być traktowany na równi z tymi, co faktycznie "umacniali władzę ludową", gdyż takie traktowanie jest krzywdzące i zapewnił, że uczyni wszystko, aby udowodnić, że nie powinien być pozbawiony uprawnień kombatanckich. W skardze wniesionej na wymienioną decyzję z dnia [...] skarżący wskazał, że czuje się pokrzywdzony "sentencją zawartą w w/w decyzji". Ma wrażenie, że odwołanie w ogóle nie zostało przeanalizowane przez orzekającego decyzję, w związku z czym postanowił zwrócić się o pomoc do Sądu. Był przekonany, że instytucje tego typu jak Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych cechuje wyjątkowa staranność w podejmowaniu decyzji. Dotyczą one przecież bardzo doniosłych przeżyć ludzi, którzy u schyłku swych lat chcą mieć świadomość, że doczekali czasów w których mogą liczyć na sprawiedliwość. Okazuje się jednak, że się mylił. Załączone przez niego dokumenty dostarczają bardzo szczegółowych informacji z jego powojennego życia. Ich lektura powinna uświadomić każdemu, że niektórych wydarzeń z tamtego okresu nie da się ocenić szybko i jednoznacznie. Niekiedy wyjątkowo trudnym było podejmowanie decyzji, od których mogło zależeć dalsze życie. Jego zdaniem fakt uwięzienia za posiadanie broni był powodem do podjęcia decyzji o podpisaniu tzw. "deklaracji lojalności". Miał do wyboru: więzienie albo ORMO. Chyba każdy na jego miejscu postąpiłby tak samo. Tym bardziej, że z działalności w tymże ORMO nikt go nie rozliczał i on tam nic nie robił. Dzięki przynależności odzyskał jednak wolność. To co dla niego oczywiste, okazało się nieistotne dla instytucji, która wydawałoby się jest utworzona, żeby sprawiedliwie działać na rzecz obywateli. W odpowiedzi na skargę, organ orzekający wniósł o jej oddalenie i podał, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] w przedmiocie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych przez b. ZBoWiD z tytułu: "utrwalanie władzy ludowej" w okresie od 20.08.1947 r. do 31.12.1948 r. W toku postępowania wyjaśniającego na podstawie akt sprawy ustalono, iż skarżący był członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej (na podst. zaświadczenia WUSW w P. z dnia [...]). ORMO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w związku z czym za żadną formę działalności w jej ramach uprawnienia obecnie nie przysługują. Wobec powyższego zasadne jest zastosowanie w niniejszej sprawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późniejszymi zmianami). Zarzuty podniesione w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie przebiegu postępowania i działalności kombatanckiej nie mają wpływu na wynik sprawy w świetle obowiązujących przepisów. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 6 lutego 2004 roku, skarżący wyjaśnił, że zgłosił wniosek o przesłuchanie świadka, ale organ orzekający nie wziął tego pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało wyjaśnić, że Sąd administracyjny, jak to wynika z art. 1, 3 i 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje (przez uchylenie zakwestionowanych aktów administracyjnych lub stwierdzenie ich nieważności) tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 powołanej ustawy. Rozpoznając sprawę niniejszą, Sąd stwierdził naruszenia prawa materialnego i procesowego, skutkujące uchyleniem zakwestionowanej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Według niekwestionowanych w sprawie przedmiotowej ustaleń, skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z "tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej od 22 sierpnia 1946 roku do 1 lipca 1947 roku", jako członek ORMO, co potwierdza orzeczenie Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w S. z dnia [...], dołączone do akt administracyjnych tej sprawy. Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późniejszymi zmianami) osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2, który wymienia przesłanki, niezbędne do pozbawienia uprawnień osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów. Między innymi pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 tej ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w tej ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. (ust. 2 pkt 2, zdanie drugie). Z dokumentacji dołączonej do akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że J. Ł. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz.U. Nr 16, poz. 122 ze zm.). Dokumentacja, związana z oceną podstaw przyznania skarżącemu przez ZBoWiD, uprawnień kombatanckich, wskazuje zatem, że dotychczasowy status kombatancki skarżący uzyskał wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej", w ramach służby w ORMO i że była to jedyna podstawa tego statusu, uznana na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Nie ulega jednak wątpliwości, że już po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, skarżący wskazywał na swoje działania (w czasie okupacji), związane z udzielaniem pomocy oddziałowi Armii Krajowej, jak również dostarczył wyrok skazujący Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 19 września 1946 roku (Nr R.475/46), za posiadanie broni. Jak wynika z treści pism procesowych skarżącego, kierowanych w toku postępowania administracyjnego (także z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), skarżący konsekwentnie podnosił tego rodzaju okoliczności, co może oznaczać, że zgłosił żądanie wzięcia pod uwagę także jego działalności w czasie okupacji i represji po zakończeniu wojny. Żądania skarżącego, zgłoszone w trakcie postępowania wyjaśniającego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, także w przedmiocie przeprowadzenia dowodów ze świadków, nie zostały przez organ orzekający w żaden sposób rozpatrzone, z naruszeniem art. 75, art. 77, art. 78 i art. 86 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, wbrew poglądowi organu orzekającego, procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich, nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego (art. 1 ust. 2, art. 4 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach...), jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r., III RN 77/00 (OSNAPiUS 2001, z.15, poz. 475). Także Naczelny Sąd Administracyjny w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 4 marca 2002 roku, OPS 13/01 (ONSA 2002, z.4, poz. 132), trafnie przyjął, że wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy o kombatantach..., wskazujący na możliwość zachowania tych uprawnień z tytułów określonych w cyt. ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 i art. 200 oraz art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzeczono, jak w sentencji wyroku.