II SA/Łd 2177/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA : Ewa Markiewicz, Sędziowie NSA : Anna Stępień (spr.), WSA : Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. K., D. K. i P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przywrócenie stosunków wodnych na gruncie 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. solidarnie na rzecz W. K., D. K. i P. K. kwotę 10,- zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów sądowych; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta R. na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974r. - Prawo wodne ( Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.) nakazał W. K., D. K. i P. K.: 1/ w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji wykonanie odwodnienia terenu wykorzystywanego jako parking, znajdującego się pomiędzy północną stroną działki nr 498 a blokiem nr 6, do istniejącej kanalizacji deszczowej w oparciu o projekt budowlany uzgodniony z Zakładem Gospodarki Komunalnej w R., z wykorzystaniem załączonej do decyzji "Opinii technicznej odprowadzenia wód opadowych z części osiedla A i działki nr 498" wykonanej przez A w S., 2/ w terminie dwóch miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji wykonanie rynny betonowej pomiędzy zachodnią ścianą rozbudowanego pawilonu a istniejącym ogrodzeniem od strony p. B. na odcinku od pozostałej części skarpy do ulicy A, z odprowadzeniem wód opadowych do jezdni tej ulicy - w uzgodnieniu z zarządcą drogi oraz wykonanie, do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozgraniczenia i ustalenia faktycznej granicy pomiędzy działką nr 498 stanowiącą współwłasność W. K., D. K. i P. K. a działką nr 497 stanowiącą współwłasność H. B., T. B., R. B. i M. P., tymczasowego wzmocnienia istniejącego ogrodzenia między w/w działkami od granicy z działką nr 496 do ulicy A poprzez uzupełnienie elementami z prefabrykatów betonowych. Ponadto w/w decyzją Burmistrz Miasta R. nakazał [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w R. w terminie 14 dni od jej uprawomocnienia się wprowadzenie zakazu parkowania samochodów, z wyłączeniem samochodów oznakowanych dla osób niepełnosprawnych, na terenie od północnej strony działki stanowiącej współwłasność W. K., D. K. i P. K. a blokiem nr 6 oraz wykonanie w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się decyzji - podwyższenia zachodniego krawężnika w ulicy wjazdowej na osiedle z ulicy A, tj. od strony bloku nr 6 oraz wykonanie przy nowym jej krawężniku wpustów deszczowych z podłączeniem do istniejącej kanalizacji deszczowej w uzgodnieniu z Zakładem Gospodarki Komunalnej w R. w oparciu o załączoną do decyzji "Opinię techniczną odprowadzenia wód opadowych z części osiedla A i działki nr 498" wykonaną przez A w S.. W uzasadnieniu organ podał, iż decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania P. K., D. K. oraz W. K. uchyliło w całości decyzję Burmistrza Miasta R. z dnia [...] dotyczącą zmiany stanu wód na gruncie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Opierając się na zgromadzonych materiałach organ orzekający uznał [...] Spółdzielnię Mieszkaniową za stronę postępowania. Burmistrz Miasta R. stwierdził, że główną przyczyną zaistnienia zmian stanu wód opadowych na gruncie stanowiącym własność P. K., D. K. i W. K. oraz terenie przyległym, należącym do [...] Spółdzielni Mieszkaniowej i powodującą zalewanie i zamulanie działki nr 497, było zlikwidowanie przez P. K., D. K. i W. K. skarpy, wybudowanej w 1981r. na ich działce oznaczonej nr 498, powstałej w celu ukierunkowania spływu wód opadowych z terenu wyżej położonego w ulicę A, dla ochrony nieruchomości stanowiącej współwłasność p. B.. W miejscu, gdzie znajdowała się skarpa, wzniesiony został zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę, pawilon usługowo - handlowy. Organ podniósł także, iż w wyniku wizji przeprowadzonej w dniu 30 maja 2001r. stwierdzono, że pozostał tylko fragment skarpy od strony północno - zachodniego narożnika rozbudowanego pawilonu, zakończonej stromym spadkiem na wysokości 2 - 2,5 m od gruntu, przy granicy pomiędzy działkami nr 498 i 497. Zajęcie terenu pod rozbudowę pawilonu handlowo - usługowego oraz wybudowanie ogrodzenia z pełnym cokołem działki nr 498 od strony północnej spowodowało, poza zlikwidowaniem skarpy, znaczne zmniejszenie terenu do swobodnego spływu wód w stronę ulicy A, co w konsekwencji ukierunkowuje wodę w wąską przestrzeń zakończoną pozostałym fragmentem stromej skarpy, która uderza z dużym naporem na ogrodzenie znajdujące się pomiędzy działkami nr 498 i 497, niszcząc je i podmywając, a następnie przedostaje się na nieruchomość stanowiącą współwłasność p. B.. Ponadto nasyp ziemi, wykonany wzdłuż zachodniej ściany rozbudowanego przez skarżących pawilonu, powoduje parcie na ogrodzenie, jego ubytki, a tym samym zwiększenie ilości przepływu wód opadowych na działkę nr 497. Stan ten, zdaniem organu, uzasadnia wydanie w/w nakazów W. K., D. K. i P. K. na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974r. - Prawo wodne. Organ podniósł poza tym, iż wykorzystywanie jako parkingu terenu przyległego od strony północnej działki nr 498, należącego do [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, również niekorzystnie wpływa na stosunki wodne w tym rejonie, gdyż systematycznie wzrasta ilość gromadzonej zawiesiny mineralnej, która utrudnia odpływ wody w głąb gruntu. Ponadto obniżony krawężnik w wyniku zaasfaltowania drogi wjazdowej na osiedle z ulicy A powoduje przelewanie się wody znacznie zanieczyszczonej w kierunku zachodnim na teren parkingu, systematycznie go zanieczyszczając. Dlatego nałożono również obowiązki na wskazaną wyżej Spółdzielnię. Od powyższej decyzji odwołali się W. K., D. K. i P. K. i zarzucili skarżonemu rozstrzygnięciu błąd w ustaleniach faktycznych i nie uwzględnienie treści opinii biegłych – A. Z. i M. D., powołanych w niniejszej sprawie. Uzasadniając powyższe zarzuty odwołujący się podali, iż [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa ma teren wyżej położony i zalewa ich nieruchomość oraz działkę nr 497, a w trakcie przeprowadzonej wizji lokalnej na działce za blokiem nr 6 została wskazana niedrożna, bo zasypana 30 cm warstwą piachu, kratka odwadniająca. Zarzucono także, iż na nieruchomościach należących do tejże Spółdzielni istnieje wprawdzie kanalizacja deszczowa, lecz bez kratek ściekowych, a z uwagi na wzrost liczby samochodów mieszkańców bloków należących do Spółdzielni, są one parkowane na terenach zielonych. Z tego powodu, zdaniem odwołujących się, zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa w punkcie nakazującym im urządzenie parkingu dla mieszkańców osiedla. W. K., D. K. i P. K. wskazali również, że toczące się przed sądem powszechnym postępowanie rozgraniczeniowe, które nie zostało zakończone, winno być wzięte pod uwagę przez organ orzekający, gdyż w wyniku tego postępowania może dojść do odmiennego ukształtowania stosunków własnościowych w odniesieniu do pasa gruntu, w stosunku do którego Burmistrz nakazał odwołującym wykonanie prac określonych w pkt 2 decyzji z dnia [...], narażając ich tym samym na koszty. W konkluzji skarżący stwierdzili, iż właściwym podmiotem, na który winny zostać nałożone obowiązki wskazane w w/w rozstrzygnięciu, jest [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa, gdyż to właśnie z terenu do niej należącego spływa woda na działki nr 497 i 498. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S.na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło pkt 1 zaskarżonej decyzji organu I instancji i w tej części umorzyło postępowanie przed organem I instancji, jednocześnie utrzymując ją w mocy w pozostałej części. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. Przeprowadzone postępowanie wykazało bowiem, że działania inwestycyjne prowadzone w 1999r. związane z rozbudową przez W. K., D. K. oraz P. K. pawilonu, naruszyły istniejące ukształtowanie terenu i wybudowaną w 1981r. skarpę, która zabezpieczała posesję p. B. przed zalewaniem i zamulaniem wodą opadową z terenów wyżej położonych. Spowodowało to, że wody spływają w sposób niekontrolowany w kierunku działki nr 497. Wykonanie z kolei przez stronę odwołującą się podmurówki ogrodzenia wzdłuż północnej granicy działki nr 498 oraz brak prawidłowego uformowania i umocnienia skarpy przy rozbudowanym pawilonie powoduje również zmianę kierunku spływu wód. Strony postępowania zgodziły się z ustaleniami wynikającymi z opinii biegłego A. Z., jak i z projektu technicznego M. D., z których wynika między innymi naruszenie istniejącego ukształtowania terenu, powodujące zmianę i zahamowanie kierunku spływu wód. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na treść art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974r. - Prawo wodne ( Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm.) wskazało, iż także zmiana i zahamowanie kierunku spływu wód mieści się we wskazanej wyżej normie, jeżeli taka zmiana mogłaby szkodliwie oddziaływać na nieruchomości sąsiednie. Ustosunkowując się natomiast do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji wskazał, iż z akt sprawy wynika, że skarpa istotnie została utworzona w celu ochrony działki nr 497 przed zalewaniem i zamulaniem. Fakt ten potwierdza m.in. pismo Urzędu Wojewódzkiego w S. z dnia 24 sierpnia 1981r. nr [...]. Strona odwołująca się nie negowała tego także w trakcie prowadzonego przez organy I i II instancji postępowania wyjaśniającego, a w czasie rozprawy przed organem I instancji w dniu 17 lipca 2001r. W. K. podała, że "skarpa została zajęta pod rozbudowę pawilonu na tyle, na ile przewidywał to projekt techniczny rozbudowy pawilonu". Podnoszony przez stronę odwołującą się zarzut niecelowości nałożenia na nią obowiązków określonych w pkt 2 decyzji Burmistrza Miasta R., z uwagi na nieuregulowanie spraw związanych z ustaleniem granicy pomiędzy działkami nr 497 i 498, zdaniem organu odwoławczego nie może mieć znaczenia dla uregulowania sprawy związanej z zakłóceniem stosunków wodnych, gdyż obowiązek nałożony na stronę ma na celu zapobieżenie zalewaniu sąsiedniej posesji i w części dotyczącej ogrodzenia został określony jako rozwiązanie tymczasowe. Wykonanie zaś tego obowiązku pozwoli, co prawda w sposób przejściowy, przywrócić zakłócone stosunki wodne. Jednocześnie Kolegium uznało za nieprawidłowe nałożenie na W. K., D. K. oraz P. K. obowiązku odwodnienia terenu wykorzystywanego jako parking, a nie stanowiącego ich własności. Uzasadniając swoją decyzję w tym zakresie organ odwoławczy podał, iż z akt sprawy wynika, że na terenie tym, należącym do [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, od lat nie prowadzono żadnej działalności inwestycyjnej, która w jakikolwiek sposób powodowałaby zmianę stosunków wodnych. Powstały tam "dziki" parking, przy równoczesnym braku właściwie uregulowanej gospodarki wodnej na tym obszarze, nie może natomiast stanowić podstawy do obciążania strony odwołującej się obowiązkiem regulacji tego stanu rzeczy i brak jest podstaw do zastosowania w tym przypadku art. 50 ust. 2 ustawy - Prawo wodne. W. K., D. K. oraz P. K. wnieśli na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestionując ją w części dotyczącej nałożonych na skarżących obowiązków i podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez stronę skarżącą zarzutu, że wykonanie tymczasowej rynny narazi ją na zbędne koszty, Kolegium stwierdziło, iż jest on nieuzasadniony, gdyż ani z decyzji organu I instancji, ani z decyzji organu II instancji nie wynika, by przedmiotowe urządzenie miało mieć charakter tymczasowy. Natomiast uszkodzone w wyniku niekontrolowanego spływu wód ogrodzenie istotnie ma zostać tymczasowo wzmocnione. Takie określenie obowiązku ma właśnie na celu zapobieżenie nadmiernemu obciążeniu skarżących, gdyż do czasu rozpatrzenia sprawy o rozgraniczenie nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić przebiegu granicy. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie miał też zastosowania art. 38 ust. 1 obowiązującej w dacie orzekania ustawy - Prawo wodne, gdyż skarżona decyzja dotyczy wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w przedmiotowej sprawie uczestnicy postępowania T. B., H. B. i prezes [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w R. wnieśli o oddalenie skargi, przy czym prezes Spółdzielni oświadczył, iż nałożone na Spółdzielnię obowiązki zostały wykonane zgodnie z treścią decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Należy ponadto podnieść, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Unormowanie to pozwoliło Sądowi rozpatrującemu przedmiotową skargę zakwestionować z urzędu nieprawidłowości, których dopuścił się organ odwoławczy. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji są przepisy ustawy z dnia 24 października 1974r. - Prawo wodne ( Dz.U. nr 38, poz. 230 ze zm. ). Stosownie do dyspozycji art. 36 ust. 3 pkt 1 wskazanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, spory o przywrócenie stosunków wodnych na gruntach do stanu poprzedniego rozstrzyga właściwy miejscowo wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Dotyczy to także sytuacji, gdy właściciel nieruchomości - wbrew obowiązującemu zakazowi wynikającemu z art. 50 ust. 1 ustawy - swymi działaniami doprowadził do zmian stanu wody na swoim gruncie w sposób, który "szkodliwie wpływa na nieruchomości sąsiednie albo na gospodarkę wodną". W takiej bowiem sytuacji, co wynika z treści art. 50 ust. 2 Prawa wodnego, właściwy miejscowo wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek nakazania właścicielowi gruntu "przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, a gdy to jest gospodarczo nieuzasadnione – nałoży obowiązek zapłaty odszkodowania". Równocześnie, art. 38 ust. 1 Prawa wodnego, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998r., a nadanym temu przepisowi w wyniku zmiany wprowadzonej przez art. 33 pkt 15 lit. a ustawy z dnia 24 lipca 1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa ( Dz.U. nr 106, poz. 668 ze zm. ) stanowi między innymi, że decyzja właściwego miejscowo organu administracji publicznej "w sprawie przywrócenie stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego jest ostateczna. Strona, w terminie trzydziestu dni od dnia otrzymania decyzji, może dochodzić swoich roszczeń przed sądem". Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że "przywrócenie stosunków wodnych do stanu poprzedniego", o którym mowa jest w art. 38 ust. 1 w zw. z art. 36 ust. 3 pkt 1 Prawa wodnego, może nastąpić na podstawie wydanej przez właściwy organ administracji publicznej decyzji nakazującej właścicielowi gruntu, który naruszył zakaz prawny wynikający z art. 50 ust. 1 Prawa wodnego: a/ bądź "przywrócenie do stanu poprzedniego", b/ bądź "wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom", c/ bądź, "gdy to jest gospodarczo nieuzasadnione - nałoży obowiązek zapłaty odszkodowania" ( art. 50 ust. 2 Prawa wodnego ). Jednakże w każdym z tych przypadków decyzja właściwego organu administracji publicznej ( wójta, burmistrza lub prezydenta miasta ) jest ostateczna, a strona w terminie trzydziestu dni od dnia otrzymania decyzji, może dochodzić swoich roszczeń przed sądem ( art. 38 ust. 1 Prawa wodnego ). Powyższe stanowisko, które Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę, w pełni podziela, wynika między innymi z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002r. wydanym w sprawie sygn. akt III RN 209/01. Potwierdzone jest ono ponadto w opracowaniu pod red. Jerzego Rotki "Prawo wodne z komentarzem", Wydawnictwo Prawo Ochrony Środowiska Wrocław 1999, wyd. drugie, s. 151-153. W przedmiotowej sprawie organ uznał, iż z uwagi na zmianę stanu wód na gruncie, spowodowaną likwidacją przez W. K., D. K. i P. K. skarpy istniejącej na ich działce, wybudowanej w 1981r. w celu ukierunkowania spływu wód opadowych, co stało się przyczyną zalewania i zamulania nieruchomości p. B., zachodzi konieczność nałożenia obowiązków, określonych w treści przytoczonej wyżej decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...], a które sprowadzają się między innymi do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim ( art. 50 ust. 2 Prawa wodnego ). Nie dokonując oceny prawidłowości tej decyzji, Sąd stwierdza, że z uwagi na dyspozycję art. 38 ust. 1 Prawa wodnego decyzja ta jest z mocy prawa ostateczna, a strona z niej niezadowolona może jedynie dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej. W niniejszej sprawie Burmistrz Miasta [...] błędnie pouczył strony tego postępowania, iż służy im odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., które następnie rozpoznało wniesione odwołanie, wydając w wyniku tego zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Tym samym w sposób rażący zostały naruszone przepisy prawa dotyczące właściwości ( art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 38 ust. 1 Prawa wodnego ). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) w związku ze wskazanymi w poprzednim zdaniu przepisami stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Z uwagi na podniesione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do dokonywania oceny prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez Burmistrza Miasta R., jak również do oceny zarzutów zgłoszonych przez skarżących w przedmiotowej skardze. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm. ) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 ). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 sentencji wyroku wydane zostało na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.