II SA/Łd 2214/01
WyrokWSA w Łodzi2004-05-13
Skład orzekający: Wojciech Chróścielewski, Anna Łuczaj, Anna Stępień
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego prawidłowo nakazał rozbiórkę budynku letniskowego wybudowanego samowolnie w 1992 roku, uwzględniając obowiązujące w dacie budowy przepisy Prawa budowlanego oraz plany zagospodarowania przestrzennego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, uznając, że organy nadzoru budowlanego nie wykazały w sposób wystarczający, który plan zagospodarowania przestrzennego obowiązywał w dacie zakończenia budowy samowolnie wzniesionego obiektu. Brak precyzyjnego ustalenia daty zakończenia budowy uniemożliwił prawidłową ocenę zgodności obiektu z prawem miejscowym, co jest warunkiem koniecznym do orzeczenia przymusowej rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r.Stan faktyczny
Skarżący M. i L. S. zostali zobowiązani do rozbiórki budynku letniskowego wybudowanego w 1992 roku bez wymaganego pozwolenia na budowę, na terenie przeznaczonym pod uprawy rolne. Skarżący podnieśli, że budowa rozpoczęła się w 1991 r. i zakończyła w 1992 r., a obiekt ma funkcję mieszaną (gospodarczo-rekreacyjną). Twierdzili, że nie można nakazać rozbiórki obiektu wybudowanego przed 1995 r. na podstawie art. 103 Prawa budowlanego z 1994 r. oraz że nie naruszyli obowiązującego wówczas planu zagospodarowania przestrzennego. Organy nadzoru budowlanego utrzymywały w mocy decyzję o rozbiórce, wskazując na naruszenie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. i planu zagospodarowania przestrzennego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W., zasądził zwrot kosztów sądowych i nakazał zwrot nadpłaconego wpisu sądowego, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Wojciech Chróścielewski Sędziowie: NSA: Anna Łuczaj ( spr.) NSA: Anna Stępień Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. i L. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] znak: WINB[...]) w przedmiocie: rozbiórki budynku letniskowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia [...] Nr [...] ( znak: [...]), 2) zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. na rzecz M. i L. S. solidarnie kwotę 10(dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych 3) nakazuje zwrot M. i L. S. solidarnie kwotę 10 ( dziesięć złotych tytułem nadpłaconego wpisu sądowego uiszczonego w dniu [...] zaksięgowanego pod pozycja [...] 4) stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.
II S.A./Łd 2214/01
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] Nr [...] znak [...], wydaną na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku - Prawo budowlane /Dz. U. Nr 38, poz.229 ze zm./ w związku z art.103 ust.2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane / t. j. Dz. U. z 2000 roku, Nr 106, poz.1126 ze zm./ , Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. nakazał rozbiórkę budynku letniskowego /wraz z tarasem i dobudowaną szopą gospodarczą / zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na działce nr 555/1, położonej w m. P., gmina W..
W uzasadnieniu decyzji podano, iż w wyniku postępowania wszczętego na wniosek Dyrekcji [...] Parków Krajobrazowych w S. w sprawie zabudowy letniskowej na działce nr 555/1 położonej w m. P., gm. W., stanowiącej własność M. i L. S. stwierdzono, iż na działce zrealizowany został kompleks obiektów letniskowych : budynek o konstrukcji mieszanej: drewniano-metalowe z częścią gospodarczą i tarasem.
Przedmiotowe obiekty powstały w 1992 roku, tj. przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r. Budynek został wybudowany z naruszeniem obowiązującego wówczas przepisu art. 28 ust. l Prawa budowlanego z 1974 r., tj. bez uzyskania pozwolenia na budowę a ponadto na terenie nie przeznaczonym pod zabudowę.
Zgodnie z obowiązującą uchwałą nr [...] Rady Gminy w W. z dnia [...] /opublikowaną w Dz. U. Woj. [...] nr [...] z [...] poz. [...] / przedmiotowa działka stanowi tereny upraw rolnych /RP i RZ/.
Również miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego gminy obowiązujący do listopada 1992 r. - zatwierdzony uchwałą GRN w W. nr [...] z dnia [...] - określał przeznaczenie w/w terenu pod uprawy rolne. Ponadto - zgodnie z uchwałą [...] z dnia [...] w sprawie zmian w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gminy W. - teren upraw rolnych w dolinie rzeki A objęty został bezwzględnym zakazem budownictwa.
Obiekt budowlany wybudowany samowolnie na terenie, który w planie zagospodarowania przestrzennego nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę , podlega nakazowi przymusowej rozbiórki obiektu na podstawie art. 37 ust. l pkt l Prawa budowlanego z 1974 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. i L. S. podnieśli, iż w dniu 3 lipca 1991r. nabył wraz z U. J. i H. S. działkę o pow. 0.28 ha o nr 518 od J.i H.K. zamieszkałych w P. gmina W.jako działkę siedliskową i usytuował domek letniskowy, nie związany z gruntem. Jest współwłaścicielem w/w nieruchomości od dnia 6 maja 1997r. - nabytej w drodze licytacji nieruchomości dokonanej przez Sąd Rejonowy w W. Wydział Cywilny z dnia [...], syg.akt [...] z udziałem PKO/o S., PBG o/S., małżonków J.. Jest właścicielem części działki o nr 555/1 o pow. 0.069 ha oznaczonej jako budowlano-rolnej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w W., Wydział Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] W/g zawiadomienia Sądu Rejonowego w W. Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 20 lutego 2001r. urządzono dla działki nr 555/1 księgę wieczystą KW Nr [...].
Urząd Gminy w W. podpisał ze skarżącym umowę na uzbrojenie działki i domku letniskowego w wodę, wykonał przyłącze i pobiera opłatę za zużytą wodę. Zdaniem skarżącego zgodnie z art. 103 Prawa budowlanego nie ma możliwości nakazania rozbiórki obiektów, których budowa została zakończona przed l stycznia 1995r.. Wobec powyższego, że budowę w/w obiektu rozpoczęto w 1991 r., a zakończono w 1992r. powinny być zastosowane przepisy starego Prawa budowlanego z 1974r. zezwalające na zalegalizowanie samowoli po 10 latach użytkowania dla obiektu, nie stwarzającego zagrożenia i nie naruszającego ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego dla działki siedliskowej.
Ponadto oznaczenie działki nr 555/1 o pow. 0,069 ha w Rejestrze Pomiarowo Klasyfikacyjnym jako B/R jest niezgodne z uchwałą [...] z dnia [...], która obejmuje te tereny zakazem budownictwa. Gmina W. realizuje inwestycje na tym terenie (sieć wodociągowa do posesji skarżących) i pobiera podatek od gruntów i nieruchomości (domek letniskowy), co również nie jest zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji podano, że M. i L. S. oświadczyli do protokołu spisanego w czasie kontroli przeprowadzonej w dniu 24 lipca 2001r, iż budynek letniskowy powstał w 1992r. i od tego czasu jest użytkowany jako letniskowy.
Na realizację budynku letniskowego inwestorzy nie posiadają pozwolenia na budowę ani żadnych innych dokumentów dotyczących jego realizacji; do budynku letniskowego doprowadzona jest energia elektryczna oraz woda. Z wypisu z rejestru gruntów z dnia 25 lipca 2001 r. wynika, iż właścicielami powyższej działki nr 555/1, położonej w miejscowości P. są M. i L. S..
W aktach sprawy znajduje się:
a/ wyrys z " Ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego gminy W. " , zatwierdzonego uchwałą nr [...] Rady Gminy w W. z dnia [...], z którego wynika , iż działka 555/1 stanowi teren upraw rolnych, na którym dopuszczalne jest budownictwo związane z produkcja rolną.
b/ pismo Urzędu Gminy W. znak [...] z dnia [...], z którego wynika, iż Urząd Gminy W. nie posiada planu zagospodarowania przestrzennego gminy obowiązującego przed 1992 roku ; poprzednio obowiązujący plan zagospodarowania przestrzennego gminy przewidywał takie samo przeznaczenie terenów położonych w dolinie rzeki A, jak plan zagospodarowania przestrzennego gminy obowiązujący od listopada 1992roku,
c/ "Uchwała nr [...] Rady Gminy w W. z dnia [...] w sprawie uchwalenia zmian w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gm. W." z której wynika, iż na terenach upraw rolnych położonych w dolinie rzeki A i dolin bocznych wprowadza się bezwzględny zakaz budownictwa.
Organ odwoławczy stwierdził , iż M. i L. S. budując samowolnie w 1992 r., na działce 555/1 położonej w miejscowości P., obiekt nie związany z produkcją rolną, naruszyli ustalenia " Ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego gminy W." oraz art. 28 ust. l obowiązującej wówczas ustawy Prawo budowlane.
Odnosząc się do argumentów przywołanych przez M. i L. S. w wniesionym odwołaniu , Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wyjaśnił, iż w czasie postępowania dowodowego skarżący nie wykazali, iż na działce 555/1 w 1992r. prowadzili uprawy rolne oraz że istniejący na działce obiekt budowlany, był niezbędny dla prowadzenia tej działalności. Rolniczego sposobu użytkowania przedmiotowej działki nie stwierdzono również w czasie kontroli przeprowadzonej na tej działce w dniu 24 lipca 2001r., przez organ nadzoru budowlanego I-szej instancji. W opinii organu odwoławczego nie ma więc żadnych podstaw do traktowania przedmiotowej działki jako działki siedliskowej /zagrodowej/.
Organ odwoławczy podkreślił, iż ustawa - Prawo budowlane z 1974r. obowiązująca w okresie samowolnej zabudowy przedmiotowej działki, zezwalała na wykonywanie robót budowlanych po uprzednim uzyskaniu decyzji o pozwoleniu na budowę / art. 28 ust. l /. Zakres, warunki i tryb uzyskiwania pozwoleń na budowę , regulował zgodnie z art.28 ust.4 tegoż prawa ,§ 44 pkt l ppkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego /Dz. U. Nr 8 z 1975r. poz.48 ze zm./.
Paragraf 44 pkt l ppkt 4a, w/w rozporządzenia zobowiązywał M. i L. S. do uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę każdego obiektu na przedmiotowej działce.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z 1994r. do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy Prawo budowlane z 1994r., stosuje się przepisy dotychczasowe , tj. przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974r. W tej sprawie jest to art. 37 ust. l pkt l, który stanowi, iż obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z. przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa , bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie , który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę ( ...).
Zdaniem organu odwoławczego brak wpisów w dziale III księgi wieczystej zatytułowanym "Ciężary i ograniczenia" nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż w tym dziale wpisywane są zobowiązania i ograniczenia wynikające wyłącznie z prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych . Natomiast organy nadzoru budowlanego badają zgodność istniejącej zabudowy działki z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i przepisami Prawa budowlanego, które obowiązywały w okresie budowy istniejących obiektów .
Organy nadzoru budowlanego nie są upoważnione do oceny wszystkich działań podejmowanych przez władze gmin . Mogą jedynie badać czy działania inwestycyjne zrealizowane bądź podejmowane przez te władze, były zrealizowane bądź są realizowane zgodnie z obowiązującymi przepisami Prawa budowlanego. Sprawa budowy wodociągu gminnego i przyłączy wodociągowych do poszczególnych działek nie jest objęta przedmiotowym postępowaniem.
Artykuł 103 ustawy Prawo budowlane z 1994r. nie zawiera rozwiązań sugerowanych we wniesionym odwołaniu.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził , iż istniejący na działce nr 555/1 w miejscowości P. budynek letniskowy M. i L. S. zrealizowali w 1992r. samowolnie, tj. bez decyzji o pozwoleniu na budowę , z naruszeniem ustaleń obowiązującego wówczas ogólnego planu przestrzennego zagospodarowania gminy. W przedmiotowej sprawie ma więc zastosowanie art.37 ust. l pkt l Prawa budowlanego z 1974r. W istniejących okolicznościach zasadnym więc było wydanie przez organ nadzoru budowlanego I-szej instancji decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wybudowanego na przedmiotowej działce budynku letniskowego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. i L. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Skarżący zarzucili, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ustaleń art.7, art.8 i art.136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący przyznali, iż obiekt, którego rozbiórkę nakazano został zrealizowany w roku 1992 bez pozwolenia na budowę na fragmencie działki, wówczas nr 518 będącej własnością H. i J. małż. K.. Samowolnej realizacji tego obiektu dokonali w nieświadomości faktu, że na jego budowę potrzebne było pozwolenie na budowę jak i skutków, które taka samowolna realizacja może spowodować. W przekazach ustnych dotarła do skarżących, jak się okazało, mylna informacja, że niewielkie obiekty gospodarcze na terenach wiejskich mogą być realizowane bez pozwoleń na budowę. Odnosząc się do użytego przez organy określenia budynek letniskowy" skarżący wyjaśnili, że nie jest to budynek letniskowy w pełnym tego słowa znaczeniu. Za przyzwoleniem właściciela działki nr 555/3 fragment tej działki użytkują rolniczo i zważywszy na znaczną odległość, wynoszącą około 170 km od stałego miejsca zamieszkania, narzędzia i sprzęt używane do prowadzenia upraw i pielęgnacji przechowują we fragmencie tego obiektu podobnie jak i pożytki. Pomieszczenie służy także na wypadek niepogody i aby przenocować w czasie kilkudniowego pobytu na działce. Jest to zatem obiekt o funkcji mieszanej tj. gospodarczy z częścią umożliwiającą czasowy pobyt.
Sporny obiekt został zrealizowany dwa lata przed wprowadzeniem Uchwałą nr [...] Rady Gminy W. z dnia [...] bezwzględnego zakazu budownictwa na tym terenie, a zatem nie wolno było organom powoływać się na naruszenie powołanej wyżej uchwały.
Realizacja tego obiektu przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r - Prawo budowlane skutkuje tym, że art. 103 tej ustawy nie tylko nakazuje załatwienie tej sprawy w oparciu o Prawo budowlane z 1974 r, ale także pozwala a raczej wskazuje na możliwość zalegalizowania obiektu , co przewiduje Prawo budowlane z 1974 r, które nie przewidywało obligatoryjnego nakazania rozbiórki obiektu wzniesionego samowolnie. Żaden z organów orzekających do tej kwestii się nie odniósł się, choćby stwierdzając w wydanych decyzjach, że zastosowanie w tej sprawie art.40 bądź art.39 Prawa budowlanego z 1974 r nie jest możliwe. Art. 39 tego prawa przewiduje możliwość odroczenia rozbiórki na określony czas i udzielenia pozwolenia na wykorzystanie czasowe obiektu. Z treści i sformułowań obu decyzji nie wynika, by organy okoliczności te badały i rozważyły jak nakazują to art.7 i art. 8 kpa.
Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości, które daje art. 136 kpa w zakresie przeprowadzenia lub zlecenia organowi pierwszej instancji dodatkowego postępowania w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności i rozważenia innych rozwiązań.
Organy nie odniosły się także do obowiązującej w okresie popełnienia samowoli ustawy z dnia 12 lipca 1984 r o planowaniu przestrzennym, która w art. 35 przewiduje możliwość wznoszenia i funkcjonowania obiektów, na obszarach, dla których plan miejscowy ustala inne przeznaczenie, jeśli ich funkcjonowanie pozwala na prawidłowe wykorzystanie gruntów.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wniósł o jej oddalenie , podtrzymując merytoryczne i prawne podstawy rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze przez M. i L. S. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wyjaśnił, iż organ nadzoru budowlanego I-szej instancji prowadząc postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie, zachowując procedury wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, ustalił i udokumentował wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zdarzenia , które stanowiły później podstawę do wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie zgodnie z przepisami Prawa budowlanego, obowiązującego w czasie dokonania samowolnej budowy budynku letniskowego. Powyższych ustaleń organ I-szej instancji dokonał przy udziale małż. S., którzy uczestniczyli w wizji lokalnej przeprowadzonej przez organ I-szej instancji. W tej sytuacji zarzut naruszenia przez organy nadzoru budowlanego art.7 i art. 8 kpa, organ odwoławczy uważa za nieuzasadniony.
Organ odwoławczy nie zgodził się również z zarzutem, iż wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 136 kpa, gdyż skarżący w wniesionym odwołaniu nie wskazali żadnych przesłanek, które podważałyby ustalenia dokonane przez organ I-szej instancji, jak również nie wnioskowali o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w sprawie. Organ odwoławczy po zapoznaniu się z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach organu I-szej instancji, uznał, iż był on wystarczający dla wydania zaskarżonej decyzji i nie zachodzi potrzeba uzupełnienia zebranego materiału dowodowego. Swoje stanowisko w tej sprawie organ odwoławczy przedstawił szczegółowo w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Bezspornym jest, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I-szej instancji przywołał Uchwałę Rady Gminy nr [...] z dnia [...] w sprawie uchwalenia zmian w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gm. W., którą został wprowadzony bezwzględny zakaz budownictwa na obszarze doliny rzeki W. i dolin bocznych. W opinii organu odwoławczego, z uwagi na oparcie decyzji organu I-szej instancji na art. 37 ust. l pkt l Prawa budowlanego z 1974r., powyższa uchwała nie stanowiła podstawy do jej wydania i zamieszczona została jedynie w celu wskazania wszystkim uczestnikom postępowania, jakie są zamierzenia i kierunki działania władz gminy, w zakresie ochrony terenów położonych na obszarze [...] Parku Krajobrazowego. Bezspornym jest bowiem fakt, iż obiekt letniskowy wybudowany przez małż. S. narusza ustalenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gminy obowiązujących w 1992r. W opinii organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, iż budując samowolnie, bez decyzji o pozwoleniu na budowę, obiekt letniskowy na działce 555/1 w miejscowości P. małż. S. naruszyli art.28 obowiązującego wówczas Prawa budowlanego z 1974r. Ponieważ powyższy obiekt narusza ustalenia miejscowych planów przestrzennego zagospodarowania gminy obowiązujących w 1992 r brak jest podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organy nadzoru budowlanego.
W piśmie procesowym z dnia 4 maja 2004 roku M. i L. S. podnieśli, iż obowiązująca od dnia 11 lipca 2003 roku nowa ustawa o planowaniu przestrzennym spowodowała, że z dniem 31 grudnia 2003 roku utraciły moc prawną i ważność dotychczasowe plany zagospodarowania przestrzennego. Na powyższym piśmie znajduje się adnotacja Wójta Gminy W., iż na podstawie uchwały Nr [...] Rady Gminy W. z dnia [...] w sprawie przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy W. opracowany jest obecnie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z dniem 1 stycznia 1995 roku weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414). Z tym dniem straciła moc ustawa z dnia 24 października 1974 roku - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.).
Stosownie do art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414), zamieszczonym w Rozdziale 11 Przepisy przejściowe i końcowe, do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a nie zakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2.
W myśl ustępu 2 art. 103 powołanej wyżej ustawy art. 48 tejże ustawy, dotyczącego orzekania o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części, nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe.
W wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 1996 roku - sygn. akt K 9/95 ustawą z dnia 5 lipca 1996 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 100, poz. 465) dokonano zmiany art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 89, poz. 414) w ten sposób, iż rozszerzono stosowanie przepisów dotychczasowych do obiektów, w stosunku do których przed dniem 1 stycznia 1995 roku wszczęte zostało postępowanie administracyjne.
W rozważanej sprawie budowa przedmiotowego budynku została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 roku (okoliczność bezsporna).
W tym stanie rzeczy do obiektu tego - zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane (aktualnie t. j. Dz. U. z 2000 roku, Nr 106, poz. 1126 ze zm.) - znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 października 1974 roku - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.).
Stosownie do art. 37 ust. 1 powołanej wyżej ustawy obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce (...), gdy właściwy organ stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1. po pierwsze: znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przewidziany pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę ( pkt 1) lub
2. po drugie: powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia ( pkt 2).
Warunkiem zastosowania przez organ administracji publicznej przymusowej rozbiórki obiektu, przewidzianej w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku jest równoczesne wystąpienie dwóch przesłanek:
1. rozpoczęcia budowy lub wybudowania obiektu bez wymaganego prawem pozwolenia,
2. naruszenia ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w czasie budowy.
A zatem jedną z koniecznych przesłanek nakazania rozbiórki na mocy art. 37 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy jest stwierdzenie wzniesienia obiektu budowlanego z naruszeniem prawa miejscowego.
W rozważanej sprawie brak jest wyjaśnienia podstawowych kwestii związanych z orzeczeniem nakazu przymusowej rozbiórki budynku, a mianowicie: czy inwestor naruszył prawo miejscowe - obowiązujące w dacie budowy tego obiektu. Celem art. 37 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest eliminowanie samowoli budowlanej pozostającej w kolizji z przepisami o planowaniu przestrzennym.
Konkludując, warunkiem koniecznym do orzeczenia przymusowej rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ( bądź pkt 2 ) ustawy z dnia 24 października 1974 roku - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) jest stwierdzenie wybudowania obiektu lub jego części niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy - prawem budowlanym i prawem lokalnym, jakim jest plan miejscowy zagospodarowania przestrzennego.
Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 i art. 77 ( 1 kpa. W razie zaskarżenia do Sądu administracyjnego decyzji, którą wydano bez wyczerpującego zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, Sąd ten nie ma możliwości oceny, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Organy obu instancji powołały się na ogólny plan zagospodarowania przestrzennego gminy W. " , zatwierdzony uchwałą nr [...] Rady Gminy w W. z dnia [...] Powołanie tego planu budzi w niniejszej sprawie uzasadnione wątpliwości.
Skarżący M. i L. S. podali bowiem – czego nie kwestionują organy nadzoru budowlanego - iż budowę przedmiotowego budynku rozpoczęli w 1991 roku a zakończyli w 1992 roku. Skoro budowę spornego budynku inwestorzy zakończyli w 1992 roku a powołany wyżej plan został zatwierdzony uchwałą Rady Gminy w W. w dniu [...], to organy obciążał obowiązek ustalenia dokładniejszej - niż to uczyniły - daty zakończenia budowy, chociażby ze wskazaniem miesiąca.
Powyższe ustalenia mają decydujące znaczenie dla oceny, czy w niniejszej sprawie organy zastosowały właściwe w tej sprawie prawo miejscowe. Data wzniesienia spornego budynku jest niezbędna celem ustalenia, który plan zagospodarowania przestrzennego obowiązywał w okresie realizacji samowoli budowlanej. Przytoczony w decyzjach plan może stanowić podstawę nakazania przymusowej rozbiórki obiektów budowlanych lub ich części będących w budowie lub wybudowanych w okresie obowiązywania tego planu. Jeśli zatem przedmiotowy obiekt został ukończony po dacie uchwalenia planu z 1992 roku, to plan ten miałby zastosowanie do skutków popełnionej samowoli budowlanej. Jeśli zaś budowa obiektu została zakończona przed uchwaleniem tegoż planu, to wówczas w niniejszej sprawie znalazłby zastosowanie plan zagospodarowania przestrzennego gminy W. obowiązujący przed uchwaleniem nowego planu, a zatem plan z 1985 roku tj. miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego gminy W. zatwierdzony uchwałą GRN w W. nr [...] z dnia [...]. Samo stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż "również miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego gminy obowiązujący do listopada 1992 r. - zatwierdzony uchwałą GRN w W. nr [...] z dnia [...] - określał przeznaczenie w/w terenu pod uprawy rolne", nie jest wystarczające.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w swoich orzeczeniach, że podstawą kontroli przez Sąd zgodności decyzji organów administracji publicznej z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowią łącznie rysunek planu oraz jego tekst. W niniejszej sprawie brak jest zarówno rysunku planu z 1985 roku jak i wypisu z tekstu.
Kwestia przeznaczenia części spornego obiektu na cele "rolnicze" została podniesiona przez skarżących dopiero w skardze do Sądu i z tych przyczyn nie można skutecznie zarzucić organom nie wyjaśnienia sprawy w tymże zakresie.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy ocenią zgodność tego twierdzenia ze stanem faktycznym i jego znaczenie w kontekście planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie popełnienia samowoli budowlanej jak też rozważą zasadność argumentów skarżących w zakresie stosowania art.39 , art. 40 Prawa budowlanego z 1974 roku i art. 35 ustawy z dnia 12 lipca 1984 roku o planowaniu przestrzennym / t. j. Dz. U. z 1989 roku, Nr 17, poz. 99 ze zm. /.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) – dalej w skrócie p. s. a. -w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) – dalej w skrócie p. w. u. p. orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p. s. a. w związku z art. 97 § 1 p. w. u. p.
W punkcie trzecim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p. s. a. w związku z art. 97 § 1 p. w. u.p.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło