II SA/Łd 224/17

Dnia 15 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A z siedzibą w S. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 3 listopada 2017 r. wydanego w sprawie ze skargi J. W. na uchwałę Rady Gminy Szczerców z dnia 27 grudnia 2016 r. nr XXIV/253/16 w przedmiocie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części obszaru Gminy Szczerców postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. P. Stowarzyszenie A z siedzibą w S. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na uchwałę Rady Gminy Szczerców z dnia 27 grudnia 2016 r. w przedmiocie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części obszaru Gminy Szczerców argumentując, że nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego członkowie zwolnieni są z obowiązku płacenia składek członkowskich do końca 2018 r. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Stowarzyszenie A stwierdziło, że powyższe rozstrzygnięcie jest krzywdzące i niesłuszne, ponieważ Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków finansowych. Wszyscy jego członkowie (założyciele) na mocy uchwały zostali zwolnieni z opłacania składek członkowskich do dnia 31 grudnia 2018 r. Brak środków finansowych i składników majątku potwierdzają także sprawozdania finansowe składane przez Stowarzyszenie za rok 2015 i 2016. Stowarzyszenie podkreśliło nadto, że nigdy nie występowało i nie otrzymywało dotacji z budżetu Państwa, a jego działalność dotychczas nie była finansowana ze środków publicznych. W dalszej części uzasadnienia sprzeciwu Stowarzyszenie obszernie odniosło się do prowadzonej przezeń działalności, wskazując, że jego członkowie działają pro publico bono, ponosząc z tytułu prowadzonej działalności określone ciężary np. w postaci godzin pracy, czy innych kosztów. Podkreśliło nadto, że zdobycie środków finansowych koniecznych do prowadzenia spraw sądowych jest trudne, a członkowie Stowarzyszenia nie są w stanie przewidzieć, kiedy i ile razy Rada Gminy Szczerców czy inne gminy z terenu powiatu bełchatowskiego podejmą uchwały oczywiście sprzeczne z interesem społecznym. Jednocześnie stwierdziło, że nieuwzględnienie sprzeciwu przez sąd należałoby interpretować jako próbę sparaliżowania wartościowej działalności organizacji społecznej poprzez "siłowe" ograniczenie, a faktycznie pozbawienie jej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zatem zasadnym jest utrzymanie go w mocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Według art. 260 § 1-3 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W przekonaniu sądu rozstrzygnięcie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy i zaprezentowana na jego poparcie argumentacja są w pełni uzasadnione. Sąd nie widzi podstaw prawnych do zmiany zaskarżonego postanowienia i w rezultacie przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że według punktu 7 Regulaminu, Stowarzyszenie środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skutkowałoby w rzeczywistości finansowaniem działalności Stowarzyszenia ze środków publicznych przez ogół podatników i prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, a jego członkowie – jak twierdzą - działają pro publico bono, ponosząc z tego tytułu jakieś bliżej nie sprecyzowane koszty, nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych, tym bardziej, że ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach w art. 33 ust. 1 i 2 przewiduje stosowne instrumenty prawne w tym zakresie. Jednocześnie podkreślić trzeba, że bez większego wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy pozostaje zakres i znaczenie dla lokalnej społeczności szeroko opisanej w sprzeciwie działalności Stowarzyszenia, zaś zarzut ograniczenia prawa do sądu, nie wytrzymuje krytyki. Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. A. P.