II SA/Łd 239/03

Dnia 18 sierpnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), p.o. Sędziego WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant referent stażysta Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2004 roku przy udziale sprawy ze skargi K. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1/ uchyla zaskarżoną decyzję 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. 3 II SA/Łd 239/03 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art.138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst Dz.U. nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 z późn. zmianami), po rozpatrzeniu odwołania K. R. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ pierwszej instancji po rozpatrzeniu wniosku J. R. orzekł o wymeldowaniu K. R. z miejsca pobytu stałego w lokalu nr 37 przy ul. A. 49 w P. Jako podstawę faktyczną tej decyzji przyjęto opuszczenie przez K. R. dotychczasowego miejsca pobytu stałego i nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się. W odwołaniu od tej decyzji K. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że organ bezpodstawnie przyjął, iż opuszczenie lokalu było dobrowolne, podczas kiedy to była żona (mimo, że wyrokiem Sądu Rejonowego w P. sygn. akt:IC 96/98 przywrócono mu utracone posiadanie) uporczywie nie wpuszczała go do mieszkania. Ponadto K. R. stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została niezgodnie z prawem, albowiem nie opuścił on mieszkania, a miejsce jego pobytu jest znane, zatem przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie zostały spełnione. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy zważył co następuje: zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), określającym przesłanki wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania w dwu przypadkach: 1. gdy osoba utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 tej ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo 2. gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W rozpatrywanej sprawie brane były pod uwagę przesłanki określone wyżej w punkcie l. Z przeprowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego i zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że przynajmniej od grudnia 1999 r. K. R. w nie przebywał w lokalu i taki stan rzeczy utrzymuje się do dnia dzisiejszego. Była żona J. R. przesłuchana do protokołu w dniu 3 lipca 2002 r zeznała, że mąż opuszczając przedmiotowe mieszkanie zabrał wszystkie rzeczy osobiste, zaś z zeznań M. A. /siostry skarżącego/ wynika, że brat od dawna przebywa w jej domu w P. nr 17 gm. W. i tam koncentrują się jego sprawy życiowe. Zaś jako adres do korespondencji zainteresowany podaje: P. ul. B. 84a. K. R. kwestionuje co prawda dobrowolność opuszczenia lokalu twierdząc, że to była żona mimo, iż przywrócono mu utracone posiadanie i nakazano byłej żonie wydanie mu kluczy do mieszkania /wyrok Sądu Rejonowego w P., sygn. akt: IC 96/98/ - uporczywie nie wpuszczała i nic wpuszcza go do mieszkania. Organ podkreślił, że już po tym wyroku w sprawie byłych małżonków zapadły kolejne rozstrzygnięcia, w tym o podział majątku wspólnego (sygn. akt II Ca 5/02 z dnia 25 marca 2002r) na podstawie którego spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego typu lokatorskiego wraz z wkładem mieszkaniowym przyznano J. R. zasądzając na rzecz K. R. tytułem spłaty kwotę 19.748.47 zł. Powyższą decyzję K. R. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Decyzji tej zarzucił naruszenie art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, prawa materialnego poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, a także fakt, że nie został zapoznany z zebranym materiałem dowodowym. Nadmienił, że lokalu mieszkalnego nie opuścił dobrowolnie, co mogłoby skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu. Zarzucił organowi drugiej instancji nadinterpretację art.15 w/w ustawy zawarte w stwierdzeniu, że odwołujący się "mógł dopilnować i ubiegać się, aby prawomocny wyrok przywracający mu utracone posiadanie został wykonany, a skoro tego zaniechał uznać należy że przesłanki niezbędne do wymeldowania (...) zostały spełnione." Nadto z akt sprawy wyraźnie wynika brak zaniechania starań o możliwość przebywania w lokalu. Według skarżącego stałe zameldowanie jest warunkiem normalnego funkcjonowania w społeczeństwie, a wymeldowanie go promuje bezprawne zachowanie jego byłej żony. Skarżący stwierdził również, że z powodu nieobecności urzędnika nie miał możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i aktami sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do skargi stwierdził, że podniesione zarzuty nie dają podstaw do zmiany zajętego stanowiska. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że przesłanki niezbędne do wymeldowania w trybie w/w ustawy, tj. opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się zostały spełnione. Ustosunkowując się do twierdzenia skarżącego, że nie został zapoznany z zebranym materiałem dowodowym, wyjaśniono, iż w protokole przesłuchania z 22 lipca 2002 r. skarżący zeznał: "po zapoznaniu się z aktami sprawy postanawia zeznawać". Ponadto po otrzymaniu 11 września 2002 r. pisma z Urzędu Miasta P. pisma informującego o zakończonym postępowaniu dowodowym niniejszej sprawy w terminie 7 dni od jego doręczenia miał możliwość ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga jest zasadna . Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1271 ) – sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to , że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron, oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja zaś lub postanowienie stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi : a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania c/ inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, iż doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy- co wynika z art. 7 kpa –oraz zgodnie z art. 77 § 1 kpa - muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) – w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Nowe miejsce pobytu skarżącego było znane, organ więc winien był ustalić w postępowaniu czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki wymienione w pierwszej części przepisu, a więc czy skarżący utracił uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 cyt. ustawy i czy opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W tym miejscu podnieść należy, iż w wyroku z dnia 27 maja 2002 r , wydanym w sprawie sygn. akt K 20/01 , którego sentencja została ogłoszona dnia 19 czerwca 2002 r. w Dz. U. nr 78 poz. 716 , Trybunał Konstytucyjny orzekł , że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r nr 87 poz. 960 ze zm. ) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ślad za tym wyrokiem zmianie uległa treść art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, którego treść aktualnie brzmi następująco: organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowo trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. ( zmiana opublikowana w Dz. U. z 2004 r nr 93 poz. 887 ). Obecnie zatem organ administracji zobowiązany jest do badania jedynie przesłanki opuszczenia lokalu. W wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3078/00 ( nie publikowany ) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W wyroku z dnia 22 sierpnia 2000r sygn. akt V SA 108/00 ( nie publikowany ) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Sąd w tym składzie w pełni podziela poglądy wyżej wyrażone. W przedmiotowej skarżący podnosi, iż opuszczenie przez niego lokalu nie było dobrowolne, czynił starania na drodze prawnej umożliwiające mu powrót do lokalu. W odwołaniu skarżący powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w P. sygn. akt I C 96/98 w którym Sąd przywrócił mu naruszone posiadanie. Wyroku tego akta administracyjne nie zawierają. Skarżący podnosi również, iż złożył wniosek do prokuratury o ściganie byłej żony za uniemożliwienie korzystania z lokalu powołując się na sygn. Ds. 2006/98 – brak dokumentów dotyczących tego postępowania w aktach administracyjnych. Przedstawił także przy odwołaniu wniosek z dnia 5 stycznia 2000 r skierowany do Prokuratury Rejonowej w P. o ściganie byłej żony z uwagi na m. inn. uniemożliwienie powrotu do lokalu. Organy odwoławczy nie negując istnienia takich dowodów stwierdził, iż skoro wyrok przywracający utracone posiadanie nie został wykonany to skarżący spełnił przesłankę dobrowolnego opuszczenia lokalu. Natomiast organ I instancji stwierdził, że nie toczyło się żadne postępowanie karne ani cywilne przeciwko J. R. dając wiarę byłej żonie skarżącego, która wyjaśniła, iż skarżący dobrowolnie opuścił mieszkanie zabierając wszystkie swoje rzeczy osobiste. Zdaniem Sądu w tym składzie w postępowaniu administracyjnym przesłanka opuszczenia lokalu przez skarżącego nie została dostatecznie wyjaśniona. Dowody z przesłuchania stron i świadków również nie pozwalają na dokonanie nie budzącej wątpliwości oceny czy przesłanka ta została spełniona. Przede wszystkim jednak nie zbadano okoliczności, w których skarżący opuścił mieszkanie w 1998 r. Natomiast Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, iż brak egzekucji prawomocnego wyroku przywracającego posiadanie należy oceniać jako rezygnację ze starań o umożliwienie powrotu do lokalu, a w rezultacie spełnienie przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu - bez uprzedniego wyjaśnienia przez organ administracji wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, załączenia do akt administracyjnych dowodów na które organ się powołuje, a w szczególności bez wyjaśnienia daty wydania przez Sąd wyroku w sprawie o sygn. akt I C 96/98. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji . Mając na uwadze treść art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.