II SA/Łd 2459/01

Dnia 15 czerwca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA : Tomasz Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA : Małgorzata Stahl, Sędzia WSA : Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Referendarz sądowy : Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2/ zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. P. kwotę 10 (dziesięć) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania IISA/Łd 2459/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania J. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że J. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, póz. 395, ze zm.), represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych. Wnioskowany zaś przez stronę rodzaj represji polegał na wykonywaniu pracy przymusowej w Poznaniu w Fabryce Amunicji DWM i zamieszkiwaniu w przyfabrycznym obozie mieszkalnym Poznań- Dębieć. Na powyższe okoliczności strona przedstawiła przepustkę uprawniająca do wejścia na teren fabryki oraz przepustkę urlopowana przejazd pociągiem z Poznania do swojej rodziny. Wprawdzie świadkowie: E. O. i F. P. w swoich zeznaniach potwierdzili, że razem ze stroną przebywali w obozie pracy Poznań-Dębiec, ale nie przedłożyli na tę okoliczność żadnych dokumentów, a ponadto przyznali w zeznaniach, że wykonywali pracę w fabryce broni i amunicji, a mieszkali w barakach obozowych. Pierwszy z nich przy tym nie otrzymał uprawnienia do świadczenia pieniężnego, drugi zaś nie figuruje w bazie komputerowej Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Potwierdzając prawidłowość powyższych ustaleń organ wskazał ponadto, iż również Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. zaliczył stronie do wymiaru emerytury pracę przymusową jako "robotnik w fabryce Amunicji w Poznaniu" we wskazanym okresie czasu, a nie pracę jako "osoba osadzona w obozie pracy". Powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi zaskarżył J. P., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. Wywodząc w uzasadnieniu skargi, iż stwierdzenie, że nie doznał prześladowań w rozumieniu art. 2 ustawy wyżej wskazanej ustawy, jest dla niego wielce krzywdzące, zaskarżonej decyzji zarzucił błędną interpretację podstawy prawnej. Podniósł przy tym, że oczywistym jest fakt, iż w latach 1942-1945 ciężko pracował z powodu deportacji i osadzenia w fabryce amunicji i parowozów Poznań-Dębice pod nadzorem gestapo, tak w czasie pracy, jak i przebywania w barkach. Konsekwencją tej ciężkiej pracy jest choroba krtani. Prawdziwość powyższych danych potwierdzają zaś przesłane dokumenty, w tym oświadczenia dwóch świadków, z którymi pracował i mieszkał w obozie oraz numer ewidencyjny na tablicy przy piersiach [...]. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł ojej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. l wyżej powołanego aktu). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Zgodnie z treścią art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270) decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, 77 § l i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, póz. 395 ze zm.). Zgodnie z treścią art. l ust. l wymienionej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadaj ą stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl zaś art. 2 pkt l cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych. W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu sporną jest kwestia, czy skarżący był osadzony w obozie pracy przymusowej. Dla ustalenia, czy J. P. faktycznie był osadzony w takim obozie zasadnicze znaczenie miało wyjaśnienie, w jaki sposób funkcjonowały obozy pracy przymusowej. Władze hitlerowskie w okresie od 1939 r. do 1945 r. organizowały na terenie III Rzeszy i krajów okupowanych różnego rodzaju obozy. Były to obozy koncentracyjne, przesiedleńcze, przejściowe, specjalne i pracy przymusowej. Należało zatem wyjaśnić, na jakich zasadach funkcjonowały obozy pracy przymusowej, a w szczególności, jakie obowiązywały tam rygory, jakie były warunki dla osób w nich osadzonych oraz dlaczego konkretny obóz po zakończeniu wojny został zakwalifikowany jako obóz pracy przymusowej. Dokładne scharakteryzowanie istoty funkcjonowania obozów pracy przymusowej wymagało, w razie potrzeby, zasięgnięcia opinii jednostki naukowej. Wymagane są tu bowiem wiadomości specjalne, a więc szczególna wiedza dotycząca zasad funkcjonowania różnego rodzaju obozów hitlerowskich. Tymczasem organ administracji rozstrzygający sprawę nie wyjaśnił w sposób dokładny i wyczerpujący zasad funkcjonowania obozów pracy przymusowej oraz warunków życia osób w nich osadzonych. Ma to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu tych kwestii można ustalić czy warunki, w jakich osadzony był skarżący odpowiadały warunkom istniejącym w obozie pracy przymusowej i czy obóz w Poznaniu-Dębcu można uznać, bądź nie uznać, za obóz pracy przymusowej. Z zebranego materiału dowodowego wynika jedynie, iż J. P. w okresie od marca 1942 roku do stycznia 1945 roku przebywał w obozie w Poznaniu-Dębcu i w tym czasie świadczył pracę. Z jego relacji złożonych w postępowaniu administracyjnym nie wynika, czy miał on wyznaczony czas pracy, czy mógł się swobodnie poruszać po terenie obozu i czy miał zakaz jego opuszczania, względnie, na jakich zasadach mógł ów obóz opuszczać. Są to okoliczności istotne dla ustalenia, czy takie osadzenie odpowiadało osadzeniu w warunkach obozu pracy przymusowej. Zeznania świadków E. O. i F. P. również nie są wyczerpujące i nie pozwalaj ą na dokładne określenie charakteru obozu w Poznaniu-Dębcu. Ponadto w żadnej mierze za bezspornym ustaleniem faktu braku spełniania przez skarżącego przesłanki określonej w art. 2 pkt l ww. ustawy nie może przemawiać okoliczność, iż pierwszy ze wskazanych świadków nie otrzymał uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji, drugi zaś "nie występuje w bazie komputerowej Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych". W tym stanie rzeczy, aby ustalić, czy okoliczności przytoczone przez organ orzekający w zaskarżonej decyzji rzeczywiście przemawiają przeciwko uznaniu, iż obóz w Poznaniu-Dębcu obozem pracy przymusowej niezbędne było, jak to już wyżej podniesiono, wyjaśnienie zasad funkcjonowania i organizacji hitlerowskich obozów pracy przymusowej i konfrontacja ich trybu działania z zasadami panującymi w obozie, w którym przebywał skarżący. Brak wyjaśnienia powyższych kwestii w sposób wystarczający przesądza jednoznacznie, iż organ orzekający w sprawie nie podjął zatem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ani też w sposób wyczerpujący nie zebrał, ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Naruszył tym samym przepisy art. art. 7, 77 § l i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny z mocy art. 145 § l pkt l lit. c i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą j ą decyzję z dnia [...] Nr [...]. Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 55 ust. l ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.)9 Sąd zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz J. P. kwotę 10 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.