II SA/Łd 247/15

Dnia 6 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2015 roku sprawy ze skargi M. H.-J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...], nr [...]. LS II SA/Łd 247/15 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania M. H-J od decyzji Prezydenta Miasta P. z [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego w miesiącu grudniu 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., póz. 267 z późn. zm.), art. 4, art. 11 ust. 2, art. 41 pkt l, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 163); utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta P.odmówił przyznania M. H-J pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego w miesiącu grudniu 2014 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m. in., że pracownik socjalny dołożył wszelkich starań, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy u wnioskodawcy i zaplanować stosowną pomoc, lecz pomimo wizyt w miejscu zamieszkania nie zastał nikogo w domu. Ze względu na brak współpracy wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej, poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, organ pierwszej instancji odmówił przyznania pomocy. M. H-J wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Strona zarzuciła organowi pierwszej instancji wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Strona wskazała, że została wprowadzona w błąd, ponieważ sprawa miała być rozpoznana do 26 stycznia 2015 r., a decyzję odmowną wydano już [...]. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że zawiadomienie o konieczności przeprowadzenia wywiadu odebrała w dniu 23 grudnia 2014 r., zaś pracownik socjalny przybył w celu przeprowadzenia wywiadu w dniu, w którym udała się odebrać zawiadomienie. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało kwestionowane rozstrzygnięcie w mocy. Kolegium zaakcentowało, że z mocy art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego może być podjęta dopiero po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z kolei art. 107 ust. 4 tej ustawy przewiduje, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. W świetle powyższych regulacji - w ocenie SKO- nie może budzić wątpliwości, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, tudzież jego aktualizacji w środowisku osoby ubiegającej się o wsparcie, jest niezbędnym elementem postępowania zmierzającego do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia. Zdaniem organu bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie może być mowy o przyznaniu stronie specjalnego zasiłku celowego tudzież innego świadczenia z pomocy społecznej. Kolegium podniosło, że pracownik socjalny Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. podjął próbę przeprowadzenia wywiadu: w tym celu udał się pod wskazany przez wnioskodawczynię adres w dniach 2 i 4 grudnia 2014 r., jednakże nie zastał skarżącej, ani też jej pełnomocnika, pod tym adresem. Z tego względu w dniu 8 grudnia 2014 r. do strony wystosowano zawiadomienie informujące o wyznaczonym na dzień 23 grudnia 2014 r. w godz. 13.00 - 16.00, kolejnym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (zawiadomienie w tej sprawie było dwukrotnie awizowane w dniach 9 i 22 grudnia 2014 r.). Strona została również poinformowana o tym, iż w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, będzie to potraktowane, jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz jako odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co może skutkować odmową przyznania pomocy. W dniu 22 grudnia 2014 r. do wnioskodawcy wystosowano również zawiadomienie, iż z powodu braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nowy termin załatwienia przedmiotowej sprawy wyznaczono na dzień 26 stycznia 2015 r. Zawiadomienie o wyznaczonym na dzień 23 grudnia 2014 r. nowym terminie przeprowadzenia wywiadu, zostało odebrane osobiście przez pełnomocnika strony w dniu 23 grudnia 2014 r. O fakcie odbioru zawiadomienia został poinformowany pracownik socjalny, który w godzinach wskazanych w zawiadomieniu udał się pod wskazany adres miejsca zamieszkania strony, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednakże i tym razem pracownik socjalny nikogo nie zastał w lokalu. Kolegium wyjaśniło, że jednym z zasadniczych i niezbędnych warunków do przyznania specjalnego zasiłku celowego jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (lub jego aktualizacji) w miejscu zamieszkania bądź pobytu osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc. Jest to obligatoryjny element postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, załatwianej w drodze decyzji administracyjnej. Ponadto SKO podniosło, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, zaś brak tego współdziałania, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Zdaniem organu strona miała obowiązek podjąć współdziałanie z pracownikiem socjalnym m.in. poprzez umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Bez przeprowadzenia wywiadu nie jest bowiem możliwe wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia. Umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wiąże się z koniecznością przebywania wnioskodawcy w lokalu wskazanym jako jego miejsce zamieszkania w konkretnym dniu i w konkretnych godzinach, wskazanych przez pracownika socjalnego. Pracownik socjalny wyznacza konkretny termin wywiadu i udaje się do wnioskodawcy, aby ustalić jego sytuację osobistą i dochodową. Jednakże rolą pracownika socjalnego nie jest "poszukiwanie" wnioskodawcy, "wyczekiwanie" na jego przybycie i podejmowanie niezliczonych prób w celu zastania go w lokalu. To osoba wnioskująca o pomoc ma obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym aby umożliwić mu przeprowadzenie wywiadu, gdyż od tego zależy ewentualne udzielenie pomocy. W ocenie Kolegium pracownik socjalny Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. dołożył wszelkich starań, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy u strony i zaplanować stosowną pomoc. Pomimo wizyt w miejscu zamieszkania w dniach 2, 4 i 23 grudnia 2014 r. pracownik socjalny nie zastał nikogo w domu. Jednocześnie wnioskodawczyni nie wykazała żadnej inicjatywy w celu ustalenia z pracownikiem socjalnym innego terminu przeprowadzenia wywiadu. Kolegium uznał, że skoro skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym naruszyła obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, to należało odmówić przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. W odniesieniu do zarzutu Skarżącej, że została wprowadzona w błąd, ponieważ sprawa miała być rozpoznana do 26 stycznia 2015 r., a decyzję odmowną wydano już 31 grudnia 2014 r., Kolegium wyjaśniło, iż w dniu 22 grudnia 2014 r. organ pierwszej instancji wystosował do Skarżącej zawiadomienie informujące o przedłużeniu terminu załatwienia przedmiotowej sprawy do dnia 26 stycznia 2015 r. Przedłużenie terminu załatwienia sprawy było konieczne, albowiem z powodu trudności w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, organ pierwszej instancji nie był w stanie wydać decyzji w ciągu miesiąca. Nie było zatem zamiarem organu pierwszej instancji wprowadzenie Strony w błąd, a jedynie poinformowanie, że wydanie decyzji może potrwać nawet do 26 stycznia 2015 r. Przedłużenie terminu załatwienia sprawy nie oznacza jednak, że organ musi wydać decyzję w ostatnim dniu tego terminu, gdyż powinien to uczynić niezwłocznie po ustaleniu stanu faktycznego i prawnego sprawy. Powyższą decyzję zaskarżyła M. H-J, która podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Skarżąca zwróciła uwagę, iż otrzymała od organu zawiadomienie z dnia 19 grudnia 2014 roku o planowanym terminie wywiadu na dzień 8 stycznia 2015 roku. Jednocześnie podkreśliła, iż wywiad środowiskowy został istotnie przeprowadzony w dniu 8 stycznia 2015 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z § 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do merytorycznego rozpoznania. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach art. 145 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiającą udzielenia świadczenia w postaci pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego w miesiącu grudniu 2014 r. Podzielając w pełni wywody organu odwoławczego zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie interpretacji przepisów prawa i zasad z nich wynikających dla potrzeb przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego, nie sposób natomiast podzielić interpretacji faktów przywołanej przez organ, która doprowadziła do odmowy przyznania zasiłku. W ocenie Sądu działania organu w tej sprawie mogły z całą pewnością wprowadzić w błąd pełnomocnika strony, co podnosił już w swym odwołaniu. W dniu 23 grudnia 2014 r. pełnomocnik strony odebrał w organie zawiadomienie o terminie wywiadu w tym dniu wywiad się jednak nie odbył, zaś 24 grudnia pełnomocnik strony odebrał zawiadomienie o terminie kolejnego wywiadu wyznaczonego na dzień 8 stycznia 2015 r. (to zawiadomienie i zwrotka znajdują się w aktach administracyjnych dołączonych do sprawy II SA/ŁD 359/15). Niesporne jest, że w dniu 23 grudnia wywiad się nie odbył, choć stronę o tym terminie zawiadomiono na godzinę przed wywiadem, co jest takim działaniem z zaskoczenia i może być uznane za sprzeczne z art. 8 kpa. Wobec takiego splotu zdarzeń pełnomocnik strony mógł trwać w przekonaniu, że nie musi podejmować aktywności i próby nawiązania kontaktu z organem, skoro ma oczekiwać na kolejny wywiad w dniu 8 stycznia 2015 r. o czym dowiedział się z zawiadomienia doręczonego w dniu 24 grudnia 2014 r. W ten sposób przed wydaniem decyzji z dnia [...] strona dostała wiadomość, że ma spodziewać się kolejnego terminu wywiadu. Nic dziwnego, że skarżąca - jej pełnomocnik, mogła powiązać powyższe z jednoczesną informacją o przesunięciu terminu wydania decyzji do 26 stycznia 2015 r. Wobec tego skarżąca mogła czuć się zaskoczona odmową decyzją wydaną przed przeprowadzeniem wywiadu, tym bardziej że strony nie zawiadomiono w trybie art. 10 kpa o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, gdzie chociażby mogła zauważyć, że w aktach brak jest koniecznego w sprawie wywiadu o aktualnej sytuacji skarżącej. Jednocześnie Sąd podziela wymóg ustawowy, że wnioskodawca winien współpracować z organem i nie może uchylać się od wywiadu, tyle że w tej sprawie ze strony organu nie było konsekwencji w działaniu i precyzji w informowaniu, co mogło wprowadzić w błąd skarżącą. Jednocześnie warto zauważyć, że 8 stycznia 2015 r. przeprowadzono wywiad bez przeszkód. Organ ponadto nie wskazał kiedy była robiona poprzednia aktualizacja wywiadu, co miałoby uzasadnić konieczność kolejnej obowiązkowej aktualizacji. W ocenie sądu orzekające w niniejszej sprawie organy nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., doszło również do naruszenia art. 8 i 10 § 1 K.p.a. Żaden z organów nie uzasadnił należycie swojego stanowiska poprzez wykazanie się szczegółową analizą i oceną sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, poprzestając w okolicznościach wyżej opisanych na uznaniu braku współdziałania za podstawę decyzji odmownej, co narusza też art. 107 § 3 K.p.a. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak wyroku. Nie przesądzając wyniku ponownego postępowania, organ administracji rozpatrując sprawę uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu do niniejszego wyroku celem zapewnienia stronie przysługujące jej uprawnienia procesowe. IB