II SA/Łd 25/08

Dnia 11 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi H. A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej H. A. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) odmówił H. A. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, iż strona ubiegała się o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie po zmarłym mężu M.A. Przedmiotowe świadczenie nie mogło zostać przyznane wnioskodawczyni, ponieważ na podstawie pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 4 czerwca 2007 r. ustalono, że jednostki WBW, przemianowane następnie w 8 Pułk KBW, w których służył M.A. w okresie od 17 kwietnia 1945 r. do 1947 r. brały udział w walkach z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Ukraińską Powstańczą Armią oraz Konspiracyjnym Wojskiem Polskim. Z kolei, Centrum Wyszkolenia Wojsk Wewnętrznych, przemianowane następnie na Oficerską Szkołę KBW w latach 1945 -1946 nie brało udziału w walkach. Ponadto, fakt udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem potwierdza także zaświadczenie z dnia 2 czerwca 1969 r. załączone do deklaracji członkowskiej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Tak więc, ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża strony wskazuje, że w/w pełniąc służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, podczas i w związku z tą działalnością wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. Z tych względów, H. A. nie mogła nabyć po zmarłym mężu uprawnień pochodnych, jakimi są uprawnienia wdowy po kombatancie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. A. wskazała, iż decyzją z dnia [...] r. o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej organ orzekający ponownie przyznał jej mężowi uprawnienia kombatanckie. Dlatego też decyzja odmawiająca przyznania przedmiotowych świadczeń jest, w ocenie strony, krzywdząca i niesprawiedliwa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, organ wskazał, iż uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami pochodnymi i ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je gdyby żył. Ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża wnioskodawczyni nie jest więc postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że mąż strony pełniąc służbę w KBW wykonywał działania związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe ustalenia wykluczają więc bezspornie możliwość przyznania stronie uprawnień wdowy po kombatancie. Jednocześnie Kierownik Urzędu podkreślił, że fakt brania udziału w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem, chociażby był nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu pełnienia służby w Wojsku Polskim w czasie wojny. Dla utraty tych uprawnień nie ma znaczenia ewentualny fakt, że oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, zwalczał także oddziały UPA. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, H. A. wyraziła swoje niezadowolenie z powodu odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Wskazała, iż mąż został zmobilizowany w kwietniu 1945 r. i służył w Wojsku Polskim podczas działań wojennych. Zwróciła się więc z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odpowiadając na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji administracyjnej, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającej H. A. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie stanowił art. 20 ust. 3 i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Pierwszy z powołanych wyżej przepisów przewiduje określone uprawnienia socjalne dla wdów lub wdowców - emerytów i rencistów oraz osób pobierających uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. W wyroku z dnia 11 grudnia 2002 r. sygn. III RN 57/2002 (OSNP 2002/2/24) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, który zresztą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż zachowałby je, gdyby żył. Wdowie przysługują jej własne uprawnienia, których przesłanką jest "bycie wdową po kombatancie". Dlatego też przesłanki ich nabycia powinny być oceniane w odniesieniu do jej osobistej sytuacji prawnej. Jeśli natomiast chodzi o art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" powołanej wyżej ustawy, to przepis ten stanowi, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pod pojęciem "aparatu bezpieczeństwa" należy rozumieć wszystkie jednostki organizacyjne Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia określane były jako służby bezpieczeństwa publicznego (por. uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. sygn. II UZP 7/91, OSNC APU nr 10/1992, poz. 174, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt T 15/93, OTK 1994/1/4). Zatem, przez aparat bezpieczeństwa publicznego należy rozumieć wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, jako jednostka organizacyjna Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, był specjalną formacją wojskowo-policyjną powołaną w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem, zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi oraz do zapewnienia porządku wewnętrznego. W myśl cytowanego wyżej przepisu, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był więc jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Oznacza to, że służba w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego stanowi zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach (...) podstawę do wydania decyzji pozbawiającej daną osobę uprawnień kombatanckich, niezależnie od tego, z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane, bądź też podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania uprawnień określonych w ustawie, w tym uprawnień wskazanych w art. 20 ust. 2 i ust. 3 ustawy. Przy czym, warunkiem pozbawienia tych uprawnień jest jednoznaczne wykazanie w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji w tym przedmiocie, że dana osoba w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt I OSK 1126/2004 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach (...) należy interpretować rozdzielnie, co oznacza, że można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Skład orzekający, analizując pod tym kątem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, doszedł do przekonania, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił się od należytego wyjaśnienia, czy zmarły mąż skarżącej – M.A. pełniąc służbę w 8 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego podczas i w związku z tą służbą wykonywał jakiekolwiek zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawowym dokumentem, którym dysponował organ orzekający w dacie wydawania decyzji i który, co istotne, stanowił zasadniczą przyczynę pozbawienia H.A. uprawnień wdowy po kombatancie, było pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 8 lutego 2007 r. Z treści tego dokumentu wynika, że WBW przemianowane w 8 Pułk KBW w latach 1946-1947 walczył z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość, Ukraińską Powstańczą Armią (od kwietnia do listopada 1947 r.) oraz Konspiracyjnym Wojskiem Polskim. Z kolei, Centrum Wyszkolenia Wojsk Wewnętrznych przemianowane następnie w Oficerską Szkołę KBW w latach 1945 -1946 udziału w walkach nie brało. Przedmiotowe pismo zawiera ponadto informację, która jak się wydaje, uszła uwadze organu orzekającego, iż Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej nie posiada w swoim zasobie akt osobowych M. A., na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie jego osobistego udziału w walkach. W tym stanie rzeczy, bezspornym jest, iż organ nie wyjaśniwszy uprzednio tych okoliczności, nie mógł kategorycznie stwierdzić, że zmarły mąż skarżącej podczas i w związku ze służbą w 8 Pułku KBW wykonywał jakiekolwiek zadania śledcze i operacyjne, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy. Kolejnym zagadnieniem, wymagającym uwagi jest fakt, że decyzją z dnia [...] r. o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej Kierownik Urzędu zweryfikował posiadane przez M.A. uprawnienia kombatanckie i utrzymał przyznane wcześniej przez ZBoWiD uprawnienia kombatanckie, uznając, że maż skarżącej spełnia warunki, o których mowa w art. 21 ustawy. M. A. miał przyznane uprawnienia kombatanckie z dwóch tytułów: "służby w Wojsku Polskim podczas działań wojennych" i "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej". W trakcie tego postępowania weryfikacyjnego, mąż skarżącej złożył oświadczenie, iż brał udział w konwojowaniu Niemców do strefy angielskiej w Legnicy. Wskazał ponadto, że jeśli chodzi o walki zbrojne o utrwalanie władzy ludowej, to nie brał osobistego udziału w walkach z podziemiem (k.12). Oświadczenie to nie budziło wówczas żadnych wątpliwości organu, który jak zostało to już zaakcentowane utrzymał wcześniej przyznane M. A. uprawnienia kombatanckie. Dodać przy tym trzeba, że z książeczki wojskowej M.A. wynika, że pełnił on w wojsku funkcję kancelisty, czyli inaczej mówiąc pisarza, kreślarza, bibliotekarza, co tylko dodatkowo może podważać tezę organu o osobistym udziale męża wnioskodawczyni w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów wskazujących na wykonywanie przez M.A. zadań śledczych i operacyjnych w związku ze służbą w KBW. Bierna postawa Kierownika Urzędu w dążeniu do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrania i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego, świadczy w przekonaniu Sądu o naruszeniu art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Stwierdzone uchybienia obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu z dnia 3 sierpnia 2007 r. Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien dążyć do wyeliminowania stwierdzonych wyżej błędów, tak by rezultacie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa materialnego i procedury administracyjnej. Swoje stanowisko Kierownik Urzędu zobligowany będzie przedstawić zgodnie z regułami określonymi w art. 107 kpa. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i lit "c", art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawę do zwrotu kosztów postępowania stanowił art. 200 i 205 § 1 w/w ustawy. B.C.