II SA/Łd 254/24

Dnia 7 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska – Grzymkowska Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 lutego 2024 r. znak: SKO.4118.6.2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 16 stycznia 2024 r., znak: SOCVI.554.94.LW.2024.093030.SW a.tp. Zaskarżoną decyzją z 13 lutego 2024 r. znak: SKO.4118.6.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania E. B. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d." i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 16 stycznia 2024 r., znak: SOCVI.554.94.LW.2024.093030.SW o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na dziecko J. B. za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie (pkt 1) i zwrocie ww. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 2 500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 528,02 zł, co łącznie stanowi kwotę 3 028,02 zł (pkt 2). Z akt sprawy wynika, że 17 lutego 2021 r. do organu wpłynął wniosek J. B. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. B.. Informacją z 23 lutego 2021 r. J. B. został poinformowany o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Z weryfikacji przeprowadzonej w Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi ustalono, że zgon J. B. nastąpił 27 grudnia 2021 r. 10 listopada 2023 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że wszystkie wypłacone świadczenia zostały przelane na konto córki, która jest ich beneficjentem. Mając powyższe na względzie organ I instancji wydał przywołaną na wstępie decyzję wskazując, że w związku z tym, że zgon J. B. nastąpił 27 grudnia 2021 r., a świadczenie wychowawcze z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, było nadal wypłacane osobie innej niż ta, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie oraz skarżąca nie złożyła wniosku o wypłatę świadczenia wychowawczego na ww. dziecko za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r., jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. B. w którym nie zgodziła się z zapadłym rozstrzygnięciem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II Instancji po przywołaniu treści art. 4 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 13 ust. 1, art. 18 ust. 2b, ust. 2c, art. 20 ust. 2, art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 8, ust. 9 u.p.p.w.d. stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a wydana decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Kolegium nadmieniło, że rodzicowi, który nie jest wnioskodawcą, w żadnej sytuacji nie przysługuje przymiot strony, nawet w przypadku śmierci rodzica – wnioskodawcy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. B. zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji stwierdzając, że jest ona wysoce niesprawiedliwa. Wniosła o zmianę decyzji i umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami. Skarżąca wyjaśniła, że zaistniała sytuacja wynikała jedynie z niewiedzy i nie była spowodowana złą wolą. Załamana po śmierci ojca córki i przytłoczona obowiązkami nie złożyła dokumentów sądząc, że w prawie do świadczenia nic się nie zmienia. W ocenie skarżącej nie został wzięty pod uwagę cel świadczenia wychowawczego, które powinno służyć dziecku. Skarżąca stwierdziła, że wszystkie wypłacane z tytułu świadczeń środki trafiają na konto córki, aby zgodnie z przeznaczeniem służyły jej rozwojowi i edukacji. Dodała, że kolejne wnioski o świadczenie wychowawcze były akceptowane. Z kolei decyzja o zwrocie środków krzywdzi córkę, gdyż to ona jest jedyną beneficjentką uzyskanych w ten sposób środków finansowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z zm.), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, a skarżąca wyraziła zgodę na rozpoznanie w tym trybie. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu świadczeń wychowawczych pobranych przez skarżącą w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r. za świadczenia nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawę materialnoprawną powyższych decyzji stanowił w art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. w zw. z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981) Zgodnie z powyższymi normami za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie. W niniejszej sprawie informacją organu I instancji z dnia 23 lutego 2021 r. nr przyznano mężowi skarżącej świadczenia wychowawcze na córkę w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Dnia 27 grudnia 2021 r. mąż skarżącej zmarł, a organ nadal wypłacał świadczenia na konto wskazane przez wnioskodawcę (męża skarżącej). Dopiero w dniu 17 maja 2023 r. organ I instancji dowidział się o śmierci męża a więc 17 miesięcy po jego śmierci. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. chodzi o sytuacje, gdy dojdzie do wypłaty świadczenia za okres, w którym nie przysługiwałoby ono uprawnionemu, czyli także, gdy doszło do wypłaty przyznanych uprzednio świadczeń, ale za okres przypadający po śmierci osoby uprawnionej. Unormowanie to wynika z konieczności uregulowania sytuacji, gdy po śmierci osoby uprawnionej organ pomocowy nadal przekazuje środki z tytułu świadczeń na rachunek bankowy. W orzecznictwie podnosi się także, że o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale i przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenia pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 maja 2018 r., sygn. II SA/Łd 261/18). Należy więc rozróżnić zarówno przesłankę obiektywną - wypłacenie świadczenia bez podstawy prawnej, jak i subiektywną - dotyczącą świadomości osoby pobierającej świadczenie, że pobiera je nienależnie. Sąd orzekający w sprawie podziela to stanowisko. Sąd wskazuje, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej. W kontrolowanej sprawie gdyby skarżąca a nie jej mąż wniosła o przyznanie świadczeń 500+ jego śmierć nie miała by wpływu na prawo skarżącej do otrzymywania tych świadczeń. Zdaniem Sądu w sprawie jest bezsporne, że skarżąca pobierała świadczenia 500+ przez 5 miesięcy po śmierci męża. Uznając za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze przez skarżącą organy nie wzięły pod uwagę, że skarżąca nie była stroną w postępowaniu o przyznanie prawa do świadczeń wychowawczych i nie była pouczona o treści art. 20, art. 25 czy w końcu o treści art. 18 ust. 2b u.p.p.w.d. szczególnie forma przyznania świadczenia utrudnia zapoznanie się z treścią pouczeń gdyż w informacji wysyłanej na maila jest jedynie klauzula informacyjna o przetwarzaniu danych a wszelkie inne pouczenia były wyświetlane osobie składającej wniosek. Zdaniem Sądu treść skargi i podniesione przez skarżącą argumenty budzą uzasadnione wątpliwości co do jest świadomości pobierania świadczeń, które jej się nie należały. Wątpliwości te nie zostały wyjaśnione przez organy orzekające w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji wyjaśni wątpliwości dotyczące stanu świadomości skarżącej pobierania świadczeń nienależnych i ustali czy otrzymane świadczenia zostały spożytkowane w celu zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych dzieci. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobowiązany jest rozstrzygnąć sprawę z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, albowiem wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. P.K.