II SA/Łd 259/15

Dnia 7 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant Referent stażysta Izabela Bielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 roku sprawy ze skargi G. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...], Nr [...], w sprawie odmowy przyznania G. Ł. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na J. Ł. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, określa ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2015r., poz. 114), zwana dalej "u.ś.r.". W przepisie art. 17b ust. 1 ww. ustawy wprowadzony został warunek, że przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Dalej organ odwoławczy wskazał, że z kolei przepis art. 16a ust. 8 u.ś.r. zawiera negatywne przesłanki ubiegania się o omawiane świadczenie. Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli m.in. członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 16a ust. 8 pkt 4 u.ś.r.). Następnie Kolegium podniosło, że J. Ł., w związku z opieką nad którym skarżący ubiega się o przedmiotowe świadczenie, jest wdowcem. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...], znak: [...], został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 16 września 2011r.; orzeczenie wydano na stałe). G. Ł. w oświadczeniu z dnia 10 grudnia 2014r. podał, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,61 ha przeliczeniowych, które prowadzi (potwierdza to decyzja Wójta Gminy G. z dnia [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2013 r. wystawiona na G. Ł. i A. Ł.). W skład rodziny G. Ł. wchodzi wnioskodawca, żona A. i dwoje dzieci (P. i P.) oraz ojciec J., którym skarżący się opiekuje. Wyliczony przez organ I instancji dochód przypadający na osobę w rodzinie wyniósł 446,42 zł. A. Ł. pobiera świadczenie pielęgnacyjne przyznane na P. Ł. (decyzja Wójta Gminy G. z dnia [...], Nr [...], zmieniona decyzją z dnia [...], Nr [...]. Dokonując merytorycznej oceny przedmiotowej sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do innego rozstrzygnięcia sprawy, niż to wynika z decyzji organu I instancji. Jakkolwiek bowiem organ I instancji w zaskarżonej decyzji nie powołał art. 17b ust. 1 ustawy, to jednak, w ocenie organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości, iż przesłanka określona w tym przepisie, warunkująca przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego była oceniana przez ten organ, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. W świetle powołanego wyżej przepisu art. 17b ust. 1 ustawy przesłanką do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w przypadku gdy ubiega się o nie rolnik, jest zaprzestanie prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego. Tym samym prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ust. 1 w związku z art. 17b ust. 1 ustawy. W rozpatrywanej sprawie skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, co nie jest kwestionowane, a zatem nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia. Nie spełnia bowiem wymogów, określonych ustawą o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium dodało, że odmowę przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia uzasadnia również wystąpienie przesłanek negatywnych określonych w art. 16 ust. 8 ustawy, bowiem skoro żona G. Ł. ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w rodzinie (syna P.), to nie można przyznać specjalnego zasiłku opiekuńczego skarżącemu. Kolegium zaznaczyło również, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Wyłączenie uznania administracyjnego w sprawach o świadczenia rodzinne oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń opiekuńczych. Dlatego, zdaniem organu II instancji, argumenty podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do sądu administracyjnego złożył G. Ł., który wyraził swoje niezadowolenie z zapadłych w sprawie decyzji. Skarżący dodał, że on i jego rodzina jest dyskryminowany przez urzędników organu pomocowego, bowiem według niego świadczenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną przyznawane są niektórym osobom, które prowadzą gospodarstwo rolne, albo które nie wymagają opieki drugiej osoby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 7 maja 2015r. skarżący potwierdził, iż prowadzi gospodarstwo rolne i nie zamierza z tego rezygnować. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 lipca 2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. Na przeszkodzie przyznaniu skarżącemu wnioskowanego świadczenia stoi bowiem regulacja, zawarta w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą specjalny zasiłek opiekuńczy może być przyznany rolnikowi pod warunkiem, że złoży oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przepis ten jest pewnego rodzaju kompromisem i związany jest z dotychczasową linią orzecznictwa, najpełniej określoną w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40), ukształtowaną na gruncie art. 17 ustawy, zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowiło negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zmiana ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz. 567), poprzez dodanie regulacji, określonej w art. 17 b dopuściła możliwość ubiegania się przez rolników o świadczenia określone w art. 16a i 17 (w tym m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy), pod warunkiem wszakże zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego winno być przy tym potwierdzone stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17 b ust.2). W niniejszej sprawie skarżący nie złożył wspomnianego oświadczenia, zaś jego stanowisko w tym zakresie skłania do konkluzji, że nie zamierza działalności rolniczej zaprzestać. To z kolei pociąga za sobą konieczność odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostaje bowiem w związku nie tylko z niepełnosprawnością osoby, wobec której na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, lecz również z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub też ich niepodejmowaniem) w celu sprawowania nad nią stałej opieki, co w przypadku rolników oznacza zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela natomiast stanowiska Kolegium, wyrażonego w motywach zaskarżonej decyzji, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest również art. 16a ust. 8 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kierując się bowiem prokonstytucyjną wykładnią wspomnianego przepisu oraz argumentacją zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014r., sygn. akt SK 7/11, stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, wskazać należy, iż literalna jego interpretacja narusza zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), pojmowaną nie w aspekcie socjalno – ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawa nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane. Jest również niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny, znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej lub społecznej (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP) Sytuacja materialna, a także życiowa i społeczna rodzin, w których niepełnosprawność dotyka więcej niż jednego jej członka, jest znacznie trudniejsza niż rodzin, w których niepełnosprawna pozostaje jedna osoba. Rodziny te ponoszą bowiem większe wydatki na koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji. Niepełnosprawność kilkorga osób w rodzinie implikuje zazwyczaj konieczność rezygnacji z pracy zarobkowej, więcej niż jednej dorosłej osoby, bo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny i ich pielęgnowanie, przerasta fizyczne możliwości jednej osoby. Wykluczenie zatem możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy z tej jedynie przyczyny, że inna osoba w rodzinie pobiera świadczenie pielęgnacyjne, uznać należy za niezgodne z Konstytucją. (por. uzasadnienie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014r. OTK – A 2014/10/112) Częściowo wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie pozostaje wszakże bez wpływu na ocenę jej zgodności z prawem. W świetle bowiem nie budzących wątpliwości ustaleń, dotyczących braku woli skarżącego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie było możliwości skutecznego ubiegania się przezeń o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podnoszone zaś w skardze okoliczności, wskazujące na nieprawidłowości związane z uzyskiwaniem świadczeń rodzinnych przez sąsiadów skarżącego, mogą ewentualnie stanowić podstawę do wszczęcia odrębnych postępowań przez właściwe organy, pozostają natomiast poza kognicją Sądu w rozpoznawanej sprawie. Z faktu zaś, że wskazywane przez skarżącego osoby uzyskały świadczenie, w jego ocenie bezprawnie, nie może on wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi wobec tego, że zaskarżona decyzja, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. LP