II SA/Łd 260/05

Dnia 16 czerwca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA: Czesława Nowak-Kolczyńska, Asesor WSA: Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] Nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz J. Ż. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., działając na podstawie § 20 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych, objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz.1191) odmówił J. Ż. przyznania renty strukturalnej, "ze względu na naruszenie przepisów określonych w wyżej wymienionym rozporządzeniu". Jak wskazano, wnioskodawca w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty strukturalnej, nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres co najmniej 5 lat. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył J. Ż., kwestionując sposób interpretacji przez organ, §4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych, objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Podniósł bowiem, iż posiada dłuższy od wymaganego prawem, okres ubezpieczenia rolniczego w czasie prowadzenia działalności rolniczej, wynoszącej 26 lat. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Zastępca Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., działając z upoważnienia Dyrektora tegoż Oddziału, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. prawidłowo stwierdził, że J. Ż. nie spełnia warunków do uzyskania renty strukturalnej. Zgodnie bowiem z treścią § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych, objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz.1191), jednym z warunków koniecznych dla uzyskania renty strukturalnej jest prowadzenie nieprzerwanej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podleganie ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okres co najmniej 5 lat. Przepis ten należy, zdaniem organu odwoławczego, rozpatrywać łącznie z § 18 ust. 5 pkt 2 oraz § 19 ust. 3 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, określającymi dokumenty wymagane do załączenia do wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Te zaś, okresy wspomniane określają ściśle (odpowiednio 10 i 5 lat). Ponieważ odwołujący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres 5 lat w ciągu ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku, brak było, zdaniem organu odwoławczego, przesłanek do przyznania mu żądanego świadczenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył J. Ż., wnosząc o jego uchylenie i rozstrzygnięcie przyznające mu prawo do renty strukturalnej od dania założenia wniosku. W uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w złożonym uprzednio odwołaniu. W odpowiedz na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do wywodów prawnych zawartych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego oraz normy procedury administracyjnej w stopniu określonym w cytowanym przepisie Przede wszystkim wskazać należy, że kwestia rent strukturalnych jest elementem wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej, regulowanym w rozporządzeniu Rady WE Nr 1257/1999 z dnia 17.maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Official Journal L 160 z 26.czerwca 1999r.) jak również rozporządzeniu Komisji WE Nr 445/2002 z dnia 26.lutego 2002r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady WE Nr 1257/1999 (Official Journal L 074 z dnia 15.marca 2002r.). Wspomniane akty prawa wspólnotowego, powołane zostały w preambule ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2272 ze zm.) oraz w § 1 wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191) Rozważenia wymagała zatem kwestia zastosowania wskazanych wyżej regulacji wspólnotowych, które z racji swego charakteru są bezpośrednio skuteczne (tj. w przeciwieństwie do dyrektyw nie wymagają implementacji do krajowego porządku prawnego). W badanej sprawie ma to znaczenie o tyle, że przepisy wspólnotowe, przy określaniu przesłanek, warunkujących uzyskanie prawa do renty strukturalnej, nie wprowadzają wymogu podlegania ubezpieczeniu społecznemu dla osoby przekazującej gospodarstwo rolne (art. 11 ust. 1 rozporządzenia Rady WE). Ponieważ jednak w sprawie nie występuje tzw. element transgraniczny, pozwalający na odwołanie się do jednej ze swobód, gwarantowanych Traktatem o Unii Europejskiej, nadto zaś dopuszczalne jest z punktu widzenia prawa wspólnotowego, gorsze traktowanie przez ustawodawcę krajowego własnych obywateli, dochodzących roszczeń opartych o przepisy prawa krajowego (tzw. dyskryminacja a rebours), przeto Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że w kontrolowanym postępowaniu zastosowanie znajduje regulacja krajowa, częściowo odbiegająca od unormowań wspólnotowych. Przechodząc natomiast na grunt rozważań, dotyczących wykładni § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191), podnieść należy, iż cytowany przepis reguluje warunki konieczne, do przyznania renty strukturalnej. Rentę wspomnianą, przyznaje się zatem producentowi rolnemu, będącemu osobą fizyczną, prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okres co najmniej 5 lat; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Obowiązkiem wnioskodawcy, jest wykazanie przesłanek, określonych w § 4 pkt 1-3 i 6-7, które to okoliczności winien wykazać we wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej (§ 18 ust. 5 rozporządzenia). Jeżeli, wyniku weryfikacji wniosku, zostanie ustalone, że wnioskodawca nie spełnia powyższych warunków, organ odmawia w drodze decyzji administracyjnej, przyznania renty strukturalnej. W przedmiotowej sprawie, organy poprzestały na zakwestionowaniu spełnienia przez skarżącego jednej z przesłanek, określonych w § 4 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, stwierdzając, iż nie podlegał on ubezpieczeniu rolniczemu przez okres 5 lat, w ciągu ostatnich 10 lat poprzedzających złożenie wniosku. Tymczasem, zdaniem Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, dokonana przez organy wykładnia § 4 pkt 2 rozporządzenia, jest błędna. Cytowany przepis wymaga bowiem, by rolnik prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat, poprzedzających złożenie wniosku i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres co najmniej 5 lat. Nic nie uzasadnia więc, dokonanego przez organy, ograniczenia okresu prowadzenia działalności rolniczej, w którym ustalany jest okres podlegania wspomnianemu ubezpieczeniu do 10 lat, poprzedzających złożenie wniosku, jeżeli uprawniony działalność rolniczą prowadził dłużej niż wspomniany minimalny okres. W szczególności uzasadnienia tego nie można poszukiwać w treści § 18 ust. 5 pkt 2 czy też § 19 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia. Przepisy te mają wyłącznie charakter techniczny, określając załączniki (dokumenty) do wniosku o przyznanie renty strukturalnej. W niczym nie zmienia to faktu, że wskazane dokumenty mogą i powinny dotyczyć okresów wcześniejszych, jeżeli wnioskodawca wywodzi z nich określone skutki prawne. Prawidłowa wykładania § 4 pkt 2, prowadzi zaś do konkluzji, że skoro rolnik prowadził działalność rolniczą przez okres dłuższy niż minimalne 10 lat, poprzedzających złożenie wniosku i podlegał w tym okresie (prowadzenia działalności rolniczej) ubezpieczeniu społecznemu tzw. rolniczemu przez okres co najmniej 5 lat, przesłankę powyższą uznać należy za spełnioną. Nie ma żadnych podstaw do odczytywania powyższej regulacji, w taki sposób, by sformułowanie " w tym okresie" wiązać ściśle z dziesięcioma ostatnimi latami, poprzedzającymi złożenie wniosku. Określenie to odnosi się bowiem niewątpliwie do nieprzerwanie prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, ta zaś musi wynosić co najmniej 10 lat, poprzedzających złożenie wniosku, lecz nic nie stoi na przeszkodzie by był to okres np. 26 - letni. Na marginesie już jedynie dodać należy, zakładając racjonalność ustawodawcy, że gdyby prawodawca istotnie chciał, by okresu ubezpieczenia społecznego rolniczego poszukiwać w ostatnich dziesięciu latach poprzedzających złożenie wniosku, zamieściłby stosowny zapis w obowiązującej obecnie regulacji, tak jak to uczynił w art. 3 ust. 2, ustawy z dnia 26.kwietnia 2001r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz.U. Nr 52, poz. 539 ze zm.). Ponieważ zatem dokonaną przez organy wykładnię przepisu prawa materialnego, mającą zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy uznano za błędną, przeto koniecznym było uchylenie decyzji zaskarżonej oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji. Z uwagi zaś na fakt, że kwestia powyższa była jedyną, w przedmiocie której organy rozstrzygające wypowiedziały się w motywach orzeczeń, rozważanie innych przesłanek warunkujących przyznanie renty strukturalnej, uznano na tym etapie sprawy za przedwczesne. Niezależnie od tego wskazać wszakże należy, iż ani uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ani tym bardziej uzasadnienie orzeczenia organu I instancji, nie spełnia wymogów, określonych w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), ponieważ nie wskazuje, w sposób wyczerpujący, podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Z uwagi natomiast na charakter prawny rozstrzygnięcia (nie przymiotu wykonalności), nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 p.p.s.a. W oparciu o treść art. 200 p.s.a. zasądzono zaś od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, w wysokości równej wynagrodzeniu pełnomocnika, będącego adwokatem, ustalonemu na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).