II SA/Łd 265/05

Dnia 5 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...], 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją Nr [...] z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. S. od decyzji z dnia [...], Nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przez Zastępcę Kierownika Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł., w sprawie uchylenia w całości decyzji z dnia [...], Nr [...] z jednoczesnym poinformowaniem strony, iż kwota 1.902,00 złotych z tytułu wypłaconych w okresie od maja 2004 roku do października 2004 roku zasiłków stałych będzie potrącana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie przepisu art.138 par.1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 roku, Nr 98, poz.1071ze zm.) i art.99 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż decyzją z dnia [...] organ I instancji uchylił w całości decyzję własną z dnia [...], Nr [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego A. S. Jednocześnie poinformowano stronę, iż kwota 1.902,00 złotych z tytułu wypłaconego zasiłku stałego za okres od maja do października 2004 roku podlega zwrotowi i będzie potrącana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z bieżącego świadczenia rentowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji stwierdzono, iż w dniu [...] strona poinformowała Filię Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł., że decyzją z dnia [...] Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał mu świadczenia rentowe na okres od 1 kwietnia 2004 roku do 31 lipca 2005 roku. Zgodnie z przepisem art.37 ust.1 pkt.1 jednym z warunków niezbędnych do otrzymania zasiłku z pomocy społecznej jest dochód nieprzekraczający kwoty 461,00 złotych. Ze względu na fakt, iż renta inwalidzka przyznana stronie w kwocie 665,87 złotych kryterium to przekracza, brak jest podstaw do kontynuowania wypłaty zasiłku. Dalej organ wskazał, iż przepis art.99 ust.1 ustawy o pomocy społecznej stanowi natomiast, iż osobie, której przyznano emeryturę lub rentę okres, za który wypłacano zasiłek stały, ZUS oraz inne organy rentowe, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłacanych za ten okres zasiłków stałych i przekazują powyższą kwotę na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniósł A. S. stwierdzając, iż nie zgadza się z decyzją organu I instancji. W piśmie do Kolegium z dnia [...] stanowiącym uzupełnienie odwołania szerzej naświetlił okoliczności sprawy podnosząc między innymi, iż niepowiadomienie go o konieczności zwrotu zasiłku w przypadku otrzymania renty postawiło go obecnie w bardzo trudnej sytuacji .Gdyby bowiem wiedział o tym obowiązku, inaczej gospodarowałby swoim budżetem. Jest to w sytuacji odwołującego się o tyle istotne, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i po opłaceniu świadczeń, zakupie niezbędnych w jego stanie zdrowia leków, niewielka kwota pieniędzy pozostaje mu na bieżące utrzymanie. Ponadto odwołujący się krytycznie ocenił postępowanie organów pomocy społecznej w kwestii poinformowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości wypłaconych mu zasiłków stałych celem przekazania kwoty 1.902,00 złotych na konto Filii MOPS Ł. uznając to za przejaw łamania zasady praworządności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpatrując odwołanie wskazało, iż stosownie do treści art.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek stały (art.36 ust.1 tejże ustawy), który przysługuje osobie pełnoletniej, samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W myśl przepisu art.8 ust.1 tej ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód miesięczny nie przekracza kwoty 461,00 złotych. Organ odwoławczy wskazał, iż z akt administracyjnych wynika, iż odwołujący się prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mimo wspólnego zamieszkiwania z żoną i córkami w domu jednorodzinnym. Zgodnie z orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], Nr akt [...], uznany on został za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 31 lipca 2005 roku. W dniu 13 października 2004 roku na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znak [...] przyznane mu zostało z tego tytułu prawo do renty na okres od 1 kwietnia 2004 roku, to jest od miesiąca, w którym zgłoszono stosowny wniosek do dni 31 lipca 2005 roku. Wysokość renty ustalono na kwotę 593,04 złotych miesięcznie, zaś łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi ona 665,87 złotych miesięcznie. Według wyliczenia organu rentowego należność z powyższego tytułu za okres od 1 kwietnia 2004 roku, do 31 października 2004 roku, to kwota 5.140,27 złotych. Po potrąceniu podatku na konto odwołującego się organ rentowy przekazał kwotę 4.395,75 złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w dacie wydania decyzji przez organ I instancji o przyznaniu stronie zasiłku stałego (decyzja z dnia [...]) odwołujący się spełniał przesłanki określone w przepisie art.37 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, niezbędne do przyznania tej formy pomocy. Sytuacja zmieniła się zasadniczo z chwilą przyznania renty, której wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla gospodarstwa jednoosobowego, to jest kwotę 461,00 złotych. Ponadto organ wskazał, iż w myśl przepisu art.99 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, w którym wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy ośrodka pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał także, iż od maja do października 2004 roku odwołujący się pobierał dwa świadczenia – zasiłek stały z pomocy społecznej oraz rentę z organu rentowego. Zdaniem organu, jest poza sporem, iż ustawa takich możliwości nie przewiduje, co wynika wprost z przytoczonego wyżej przepisu. W konsekwencji organ rentowy pismem z dnia 26 listopada 2004 roku poinformował organ pomocy społecznej o potrąceniu z bieżących świadczeń rentowych kwoty 184.07 złotych miesięcznie tytułem spłaty wypłaconych zasiłków stałych. Konkludując organ odwoławczy stwierdził, iż jest to działanie zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, iż brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania i zmiany zaskarżonej decyzji. W dniu [...] A. S. wywiódł od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi domagając się jej uchylenia. W skardze przedstawił, iż nie został poinformowany o konieczności zwrotu wypłacanych świadczeń z pomocy społecznej pomimo tego, że organy wiedziały o tym, iż stara się o uzyskanie prawa do renty, a jego sprawa toczy się przed sądem powszechnym w następstwie odwołania od orzeczenia organu rentowego. Skarżący wskazał, iż został pouczony jedynie o konieczności powiadomienia organu o zmianie sytuacji majątkowej. Czyniąc zadość temu obowiązkowi w dniu następnym po otrzymaniu informacji o przyznaniu świadczenia rentowego powiadomił o tym fakcie organ pomocy społecznej. Skarżący wskazał nadto, iż w dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował go o potrąceniu z kwoty wypłacanego świadczenia rentowego kwoty 185,07 złotych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Następnie skarżący przedstawiając swe kontakty z pracownikami organu rentowego wskazał, iż nie miał świadomości konieczności zwrotu otrzymywanych świadczeń. Gdyby o tym został przez pracowników socjalnych powiadomiony, zapewne nie tylko zmieniłby sposób wydawania tych środków, ale również zastanowiłby się nad potrzebą zwracania się o taką pomoc W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.3 par.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) (w skrócie: u.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art.1 par.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art.145 u.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art.134 par.1 u.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej uchybień, które nie pozwalają na ich pozostawienie w obrocie prawnym. Na wstępie wskazać należy, iż ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) w przepisie art.106 ust.5 stanowi, iż decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody między innymi w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Z powyższego punktu widzenia wskazać należy, iż w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy organy administracji podjęły decyzję pozbawiającą stronę przyznanego świadczenia z pomocy społecznej. Mając na uwadze, iż jako podstawę faktyczną do uchylenia decyzji przyznającej stronie prawo do świadczeń z pomocy społecznej organy przywołały zmiany w sytuacji dochodowej strony polegające na przyznaniu świadczenia rentowego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości wyższej niż kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art.8 ust.1 pkt1 omawianej ustawy), to również i w tym zakresie zaskarżoną decyzję uznać wypada za zgodną z prawem. Uwagi krytyczne wzbudza natomiast zawarta w decyzji "informacja" o kwocie wypłaconych zasiłków stałych podlegającej zwrotowi i będących przedmiotem potrącenia przez ZUS z bieżącego świadczenia rentowego. W powyższym zakresie uznać wypada, iż organy rozstrzygają o świadczeniu nienależnie pobranym. Jeśli zaś tak, to nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, iż to przepis art.99 ustawy o pomocy społecznej jest wyłączną podstawą do rozstrzygnięcia tejże kwestii. Organy ferując rozstrzygnięcie w powyższym zakresie zdają się gubić z pola widzenia regulację prawną zawartą w przepisach: art.98 omawianej ustawy stanowiącym, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, oraz art.104 ust.3 tejże ustawy, zgodnie z którym wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Powyższe regulacje jednoznacznie wskazują, iż w zakresie nałożenia na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rozstrzyga organ administracji w drodze decyzji, w której winien określić nie tylko podmiot zobowiązany do zwrotu, wysokość kwoty podlegającej zwrotowi, ale również termin zwrotu tej należności. Rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia zawarte w zaskarżonej decyzji odbiega od sposobu uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę. W szczególności nie sposób z treści decyzji wywnioskować, kto jest zobowiązanym do zwrotu powyższej należności i w jakich terminach ów zwrot winien nastąpić. Zgodnie z przepisem art.104 ust.1 omawianej ustawy, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Takie zredagowanie decyzji, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, czyni owe rozstrzygnięcie niewykonalnym w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak już była o tym mowa, błędem organów administracji jest przywołanie w podstawie rozstrzygnięcia decyzji w zakresie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wyłącznie przepisu art.99 omawianej ustawy. Przepis ten stanowi, iż osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. W ocenie sądu, przepis ten ma wyłącznie charakter techniczny i jest on aktualny w fazie realizacji obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W żadnym razie natomiast nie zwalnia on organu pomocy społecznej od obowiązku wydania decyzji określającej podmiot zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wysokości kwoty podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tejże należności, a więc nie zwalnia od obowiązku zastosowania przepisów art.98 i art.104 ust.3 omawianej ustawy. Powyższe uwagi mają charakter ogólny i wskazują na to, iż organy w sposób nieprawidłowy stosują przepisy ustawy w zakresie nałożenia na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wobec kwestionowanego rozstrzygnięcia podnieść wypada również zarzuty o charakterze indywidualnym, odnoszącym się wyłącznie do niniejszej sprawy. W rozstrzygnięciu o zwrocie nienależnego świadczenia, które organ odwoławczy nazywa "jednoczesnym poinformowaniem strony", znalazł się zapis, iż jest to kwota wypłaconych zasiłków stałych w miesiącach od maja do października 2004 roku. Trudno uznać, iż rozstrzygnięcie w tym zakresie bazuje na materiale dowodowym rzetelnie zgromadzonym i wszechstronnie rozpatrzonym, skoro decyzja z dnia [...], Nr [...] uchylona przez decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie opiewała jedynie na przyznanie zasiłku stałego na okres od 1 lipca 2004 roku. Skoro tak, to nie sposób zrozumieć czym kierował się organ rozciągając pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" w kwoty, które nie były nawet przez organ wydatkowane. Na uwagę zasługuje jeszcze jedna kwestia. Przepis art.98 omawianej ustawy w zdaniu drugim wprowadza wyjątek od zasady, iż świadczenie nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Mający odpowiednie zastosowanie w tej kwestii przepis art.104 ust. 4 stanowi, iż w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. W aktach postępowania darmo szukać informacji o tym, iż strona została przez organ pouczona o możliwości ubiegania się o zaniechanie zwrotu powyższej należności. Taki zaś obowiązek spoczywa na organie z mocy przepisu art. 9 k.p.a. stanowiącego, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w szczególności organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art.145 par.1 pkt 1 "a" i "c" u.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji należało stwierdzić, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzja ta nie podlega wykonaniu. (art. 152 u.p.s.a.). W tym stanie rzeczy orzeczono jak powyżej.