II SA/Łd 265/11

Dnia 14 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...], Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Burmistrz Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. K., przyznał zasiłek rodzinny na dziecko – Z. K. na okres od dnia 1 maja 2004 roku do dnia 31 sierpnia 2005 roku w kwocie 43 zł miesięcznie. Decyzja ta jest ostateczna. Następnie, Burmistrz Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. K., przyznał zasiłek rodzinny na dziecko Z. K. na okres od dnia 1 maja 2004 roku do dnia 31 sierpnia 2005 roku w wysokości 43 zł miesięcznie, zasiłek rodzinny na dziecko M. K. na okres od dnia 1 lutego do dnia 31 sierpnia 2005 roku w wysokości 43 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 500 zł jednorazowo w miesiącu lutym 2005 roku. Decyzja ta jest ostateczna. Burmistrz Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...] uchylił własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] w części dotyczącej okresu pobierania zasiłków rodzinnych od dnia 1 kwietnia do dnia 31 sierpnia 2005 roku. Decyzja ta jest ostateczna. W dalszej kolejności Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...], Nr [...] orzekł o braku uprawienia do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci – Z. K. i M. K. za okres od dnia 14 marca do dnia 31 sierpnia 2005 roku. Mocą tej samej decyzji organ orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko Z. K. i M. K. w kwocie po 43 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia do dnia 31 sierpnia 2005 roku. Decyzja ta jest ostateczna. Opierając się na powyższych ostatecznych rozstrzygnięciach, Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] orzekł o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 kwietnia do dnia 31 sierpnia 2005 roku w łącznej kwocie 695,10 zł. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.), osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Za nienależnie pobrane świadczenia w myśl art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych uważa się świadczenia rodzinne wypłacane w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Decyzją z dnia [...] organ orzekł o braku uprawnienia do świadczeń rodzinnych na dzieci: Z. K. i M. K. oraz o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne za okres od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2005 roku w związku z faktem, iż ojciec dzieci – D. K. podjął pracę w Holandii od 14 marca 2005 roku i ubiegał się o holenderski odpowiednik zasiłku rodzinnego. Jednocześnie M. K. była do dnia 30 listopada 2005 roku (czyli w okresie zatrudnienia męża w Holandii) osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski, tak więc pierwszym krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych był kraj zatrudnienia męża. Przyznanie świadczeń rodzinnych w Holandii może nastąpić pod warunkiem złożenia przez członka rodziny wniosku, w terminie przewidzianym przez ustawodawstwo tego kraju, co mąż strony uczynił. W konkluzji organ napisał, że ze względu na fakt, iż w tym okresie strona pobierała z ośrodka pomocy społecznej świadczenia rodzinne na dzieci nie będąc do nich uprawnioną, kwota świadczeń za ten okres podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wskazała na naruszenie art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 6, 7, 8, 9, 10 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na tej podstawie odwołująca się wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź uchylenie decyzji i umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie. Zdaniem odwołującej się organ nie może żądać zwrotu świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego, gdyż roszczenie takie uległo przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Decyzja o przyznaniu świadczenia została wydana w dniu 3 lutego 2005 roku. Jak następnie podniosła odwołująca się, organ nie powołał w sposób precyzyjny podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co skutkowało tym, że nie mogła się ona zorientować w swojej sytuacji prawnej. Sytuacja taka stanowi naruszenie art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ nie zapewnił odwołującej się czynnego udziału w postępowaniu, zatem nie miała ona możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Zaniechanie takie stanowi uchybienie treści art. 6, 7, 8, 10, jak i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W obszernym uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania ze szczególnym uwzględnieniem przepisów o koordynacji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że mąż odwołującej się pracował poza granicami Polski i w kraju swojego zatrudnienia należącym do Wspólnoty Europejskiej starał się o przyznanie świadczeń rodzinnych. Dochód uzyskiwany przez męża przekraczał ustawowe kryterium dochodowe na osobę obowiązujące w Polsce. W tym samym czasie kiedy mąż odwołującej się pracował poza granicami kraju, odwołująca się przebywając w Polsce pozostawała bez pracy. Pobierała w tym czasie świadczenia rodzinne. Na tej podstawie organ skonkludował, iż nie zostały spełnione warunki do przyznania świadczeń rodzinnych ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, jak i w treści decyzji o przyznaniu świadczeń odwołująca się została pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Z tego powodu organ odwoławczy przyjął, iż organ I instancji prawidłowo uznał, że wypłacone świadczenie we wskazanym okresie jest nienależnie pobrane. W skardze na powyższą decyzję M. K. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wskazała na naruszenie art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rażące naruszenie art. 7, 8 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz nierozpoznanie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W motywach skargi strona napisała, że organ w swoim uzasadnieniu powołał wywody zaprezentowane we wcześniejszej decyzji organu I instancji o braku uprawnień do świadczeń rodzinnych. Organ nie ustosunkował się do zarzutów zaprezentowanych przez skarżącą w odwołaniu. Zdaniem skarżącej, organ nie przeanalizował wszechstronnie sprawy, a w szczególności umknęła mu okoliczność naliczenia odsetek. Świadczenia zostały wypłacone stronie w 2005 roku, pierwsze pismo informujące o toczącym się postępowaniu zostało jej dostarczone w 2008 roku. Tymczasem decyzja przez organ I instancji została wydana dopiero w [...]. Postępowanie w sprawie było prowadzone z naruszeniem art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego, ale mimo to odsetki za zwłokę zostały naliczone od momentu pobierania świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Na wstępie wskazać należy, iż materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 23a i 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.). Stosownie do treści art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się, m. in. świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Tymczasem art. 23a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ ten występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takiej sytuacji marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i jeżeli uzna, że tak, to organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem tych przepisów (art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z zacytowanych przepisów wynika, że w postępowaniu prowadzonym w sprawie na podstawie art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych można wyodrębnić pewne etapy. W pierwszej kolejności stwierdzając, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a drugi członek rodziny pozostający w kraju korzysta ze świadczeń rodzinnych, organ pomocy społecznej przekazuje akta sprawy do marszałka województwa z wnioskiem o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Marszałek, na podstawie przesłanych akt ustala czy takowe przepisy mają zastosowanie w sprawie. W razie stwierdzenia, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie, organ pomocy społecznej, jako organ orzekający w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych, ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu obcego państwa, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dopiero na podstawie takiego ostatecznego aktu marszałek województwa orzeka o uprawnieniu do określonych świadczeń rodzinnych w danym czasie. Jeżeli orzeknie, iż prawo do owych świadczeń stronie nie przysługuje wydaje stosowną decyzję o odmowie ich przyznania. Gdy takie rozstrzygnięcie jest ostateczne, marszałek orzeka o przypisaniu do zwrotu konkretnie ustalonej kwoty, która została już wypłacona stronie. W kontekście poczynionych uwag, Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym stanowić podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Bezsporne w sprawie jest to, iż kwestionowana w niniejszej sprawie decyzja orzeka o przypisaniu do zwroty kwoty pobranego zasiłku rodzinnego wraz z odsetkami. Rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone wydaniem decyzji o wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, a następnie decyzji orzekającej o braku uprawnień do tegoż świadczenia w danym okresie. Obie te decyzje są ostateczne i nie były kwestionowane przez stronę skarżącą. Skoro mocą ostatecznej decyzji organ stwierdził, że stronie skarżącej nie przysługiwało prawo do pobierania świadczeń rodzinnych na terenie państwa polskiego w danym okresie i jest ona zobowiązana do zwrotu owych świadczeń, to konsekwencją tego było wydanie decyzji o przypisaniu tej kwoty do zwrotu wraz z odsetkami. Decyzja wydana w niniejszej sprawie opiera się na innej ostatecznej decyzji, zatem postępowanie dowodowe i wyjaśniające prowadzone przez organ w tym postępowaniu ma ograniczony zakres. W postępowaniu, w którym organ opiera się na innej ostatecznej decyzji, ma on obowiązek przede wszystkim ustalić czy ta decyzja, na której będzie się opierać jest ostateczna, zatem czy została wprowadzona do obrotu prawnego (czyli czy została stronie doręczona) i czy strona miała możliwość bądź czy skorzystała z prawa do wniesienia środka odwoławczego. W niniejszej sprawie organy dysponowały załączonymi do akt administracyjnych dokumentami potwierdzającymi w sposób niewątpliwy, że wcześniejsze rozstrzygnięcia są ostateczne. W treści skargi strona podnosiła, iż organ odwoławczy w treści uzasadnienia swojej decyzji nie ustosunkował się do zarzutów zaprezentowanych przez skarżącą w odwołaniu. Zaniechanie odniesienia się do tychże argumentów istotnie stanowi naruszenie zarówno art. 8, 9, jak i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Niemniej jednak w kontekście poczynionych uprzednio uwag co do zakresu prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego Sąd uznał, że naruszenie to nie ma istotnego wypływu na rozstrzygnięcie, zatem nie może stanowić podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego kontestowanych rozstrzygnięć organów administracji. Z tych samych powodów Sąd podzielając zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu uznał jednak, że także i to uchybienie przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego nie może stanowić podstawy do uchylenia kwestionowanych decyzji organów administracji. Wyjaśnić nadto należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu nie stanowi automatycznie podstawy do uchylenia decyzji. Naruszenie przez organ odwoławczy art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca nie wykazała w treści swojej argumentacji takiego wpływu, a Sąd badając legalność zaskarżonych decyzji takowego skutku się nie dopatrzył. W treści skargi strona wskazywała na okoliczność, iż postępowanie administracyjne prowadzone przez organy było prowadzone w sposób przewlekły, naruszający art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie składu orzekającego, niewydanie decyzji w okresie ustalonym w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wada tego typu choć stanowi naruszenie procedury administracyjnej to nie mogła mieć wpływu na końcowy wynik załatwienia sprawy. Strona w toku postępowania, które prowadzone jest przez organ w sposób przewlekły może bronić się składając najpierw zażalenie na bezczynność w trybie art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie skargę do Sądu. Niejako na marginesie można wskazać, że jeżeli skarżącą uważa, iż nie powinna być obciążona odsetkami, to może złożyć do właściwego organu wniosek o umorzenie tych odsetek. W toku postępowania administracyjnego strona skarżąca powoływała się na przedawnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, iż należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Zatem zarzut przedawnienia nie jest uzasadniony, gdyż zacytowany przepis ustanawia 3 letni okres liczony od dnia, w którym decyzja ustalająca należność stała się ostateczna. Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie chodzi tu o moment uzyskania przymiotu ostateczności przez decyzję przyznającą świadczenie rodzinne, a o decyzję ustalającą należność do zwrotu. Takowa decyzja została w stanie faktycznym sprawy, wydana w [...]. Reasumując powyższe, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. A.D.