II SA/Łd 269/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. R. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2016 r. w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji i umorzenia postępowania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2016 r. A. P. M. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji i umorzenia postępowania. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2016 r. uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pismem z dnia 27 września 2016 r. M. R. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia 30 sierpnia 2016 r. podnosząc, że w wystarczającym stopniu wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny, a ponadto Sąd nie wziął pod uwagę wszystkich przedstawionych przez nią argumentów Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: . Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. ), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika jedynie, że M. R. jest właścicielką mieszkania o powierzchni 59 m2 i samochodu osobowego oraz utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2000 zł netto. Ponadto oświadczenie o stanie rodzinnym wskazuje, że skarżąca ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Sąd uznał, że przedstawione przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane o majątku, dochodach i wydatkach są niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Zasadnie zatem referendarz sądowy wezwał M. R. do uzupełnienia przedmiotowego wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej sytuacji majątkowej i dochodowej, w tym do przedłożenia odpisów zeznań rocznych o wysokości osiągniętych dochodów, zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, informacji na temat działalności gospodarczej oraz stanowiących jej własność działek nr 903 i 904, wyciągów i wykazów z rachunków i lokat bankowych. Niewątpliwe wyżej wymienione informacje pozwoliłyby na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni w niniejszym postępowaniu. Podsumowując na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie Sąd nie był w stanie ocenić, czy wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Należy bowiem mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, nieposiadającym majątku, bez stałego źródła dochodu, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy niewywiązanie się z obowiązku przedłożenia szczegółowej dokumentacji w zakresie osiąganych dochodów i posiadanego majątku uniemożliwia ustalenie, czy wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu. A. P.