II SA/Łd 281/04

Dnia 29 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj, Asesor Renata Kubot-Szustowska, Protokolant sekretarz sądowy Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2004 roku sprawy ze skargi E. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr[...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz E. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postę- powania. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 42, poz. 371) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił E. B. uprawnień kombatanckich. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podał, że wyrokiem z dnia 4 czerwca 2002r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Oddział Zamiejscowy w Łodzi sygn. akt II SA/Łd 488/00 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 marca 2000r. Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 lutego 2000r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Uprawnienia kombatanckie przyznane zostały zainteresowanemu przez ZW ZboWiD w Łodzi decyzją z dnia [...] z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 7 maja 1945r. do 20 grudnia 1947r. Z nadesłanej z Instytutu Pamięci Narodowej w W. informacji o przebiegu zatrudnienia skarżącego w organach MO/UB wynika, ze w okresie od 21 czerwca 1949r. do 31 grudnia 1954r. był on zatrudniony w strukturach podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, a konkretnie w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa w Ł. Do dnia 16 sierpnia 1954r. wykonywał funkcje robotnika, magazyniera, kierownika magazynu, natomiast w dniu 17 sierpnia 1954r. nadano zainteresowanemu stopień starszego sierżanta w związku z czym, w okresie od 17 sierpnia 1954r. do 31 grudnia 1954r. nie tylko był on zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, ale również pełnił w nim służbę. Stosownie do uchwały 7 sędziów NSA z 7 października 2002r. OPS 2/02, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego urzędu służby lub funkcji. Z pisma pochodzącego z UOP datowanego na dzień 24 czerwca 1998r. wynika, że zainteresowany był zatrudniony w Ł. w ramach struktur podległych MBP jako magazynier, kierownik magazynu obuwia i wyrobów skórzanych w okresie od czerwca 1949r. do końca istnienia MBP, czyli do dnia 31 grudnia 1954r. Z zaświadczenia wystawionego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych z dnia 5 kwietnia 1976r. wynika, że zainteresowany był zatrudniony w MBP do końca jego istnienia, czyli do dnia 31 grudnia 1954r. a następnie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych do dnia 31 stycznia 1957r. w tym ostatnio na stanowisku funkcjonariusza. Stwierdzenie mówiące o zatrudnieniu zainteresowanego jako funkcjonariusza znajduje potwierdzenie w postaci karty przebiegu służby zainteresowanego przesłanej przez IPN w W. Widnieje tam wpis, ze w dniu 17 sierpnia 1954r. nadano mu stopień starszego sierżanta. Z kolei z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej z Ł. wynika, że zainteresowany w okresie od 7 czerwca 1949r. do 31 stycznia 1957r. był zatrudniony ostatnio jako funkcjonariusz MO. Po dokonaniu analizy powyższych dowodów organ uznał, że wszystkie potwierdzają fakt zatrudnienia zainteresowanego w ramach struktur Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego a konkretnie w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ł. W związku z faktem, że Milicja Obywatelska do dnia 31 grudnia 1954r. wchodziła w skład struktur podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, jako uprawnione potraktowano stwierdzenie, że zainteresowany w przedmiotowym okresie zatrudniony był jako funkcjonariusz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Zdaniem organu treść powołanych w orzeczeniu: przepisów, uchwały NSA zgromadzonych dokumentów, które nie zostały zakwestionowane w toku postępowania, przemawiają za pozbawieniem skarżącego uprawnień kombatanckich. Uznając powyższe rozstrzygnięcie za krzywdzące, E. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym kwestionował ustalenia organu będące podstawą kwestionowanej decyzji jak również, niewłaściwą interpretację uzasadnienia wyroku NSA, uchylającego poprzednią decyzję, pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich oraz nie zastosowanie się do wytycznych w tymże uzasadnieniu zawartych. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W jej uzasadnieniu ponownie podał, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy bezspornie wskazują na fakt zatrudnienia skarżącego w organach Bezpieczeństwa Publicznego. Organ podkreślił, że w zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a ustawodawca nie pozostawił żadnej sfery uznania, bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie element ze sfery faktu – zatrudnienie w strukturach SB i bez znaczenia jest rodzaj pełnionej tam służby, bowiem współpraca z organami represji, jakim był Urząd Bezpieczeństwa Publicznego nastawiony na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych, musi być oceniana negatywnie i to bez względu na stanowisko lub charakter zatrudnienia. Nie jest przy tym konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby, bowiem nie chodzi o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej a o pozbawienie przywilejów z uwagi na przynależność do negatywnie ocenionej grupy. Jednak, jak zauważył to organ, art. 21 ust.3 pkt 1 znowelizowanej ustawy stwarza możliwość zachowania uprawnień przez osoby zatrudnione w latach 1944-56 w strukturach urzędów bezpieczeństwa i informacji wojskowej, które przedłożą dowody, że do organów bezpieczeństwa zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub, ze przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Organ zaznaczył jednak, że ciężar udowodnienia faktów wymienionych w cytowanym przepisie spoczywa na osobie, która wywodzi z nich korzystne dla siebie skutki prawne, a skarżący takich dowodów nie przedstawił. W dniu 14 września 2001r. E. B. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie i wywodząc jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie kwestionując w istocie samego faktu zatrudnienia w strukturach MBP i MO, skarżący podkreślał udział w II Wojnie Światowej jako żołnierz Wojska Polskiego, a następnie odbywanie obowiązkowej służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę, strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że podstawą faktyczną rozstrzygnięcia było ustalenie, że strona pełniła służbę w strukturach MBP w latach 1949-1956 w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371) zaś skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczności określone w art. 21 ust. 3 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga jest zasadna. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit.b); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit.c). Stosownie do treści art. 134 § 1 cyt. ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podawaną podstawą prawną. Rozpatrując skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone przez organ z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji. Postępowanie administracyjne prowadzone przed wydaniem przez organ decyzji, powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w myśl art. 7 k.p.a, a zgodnie z art. 77 § 1 i 80 k.p.a organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Uchybienie cytowanym przepisom, normującym sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, legło u podstaw uchylenia przez Sąd poprzednich decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] i z dnia [...] wyrokiem z dnia 4 czerwca 2002r. Wówczas to Sąd podniósł, że organ administracji publicznej dysponujący dowodami zawierającymi niejednoznaczne informacje co do rodzaju zatrudnienia skarżącego, nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym i od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania ustalono fakt i okres zatrudnienia, a następnie służby skarżącego w strukturach organów bezpieczeństwa, co zresztą w istocie nie jest kwestionowane przez skarżącego. Ustalenie takie winno jednak skutkować rozważaniami co do rodzaju zatrudnienia, tak jak to wskazał Sąd w wytycznych zawartych w motywach wyroku z dnia 4 czerwca 2002r., charakteru wykonywanych czynności, a to w kontekście przepisu art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego również w brzmieniu przewidującym możliwość tzw. "samooczyszczenia", bez przesądzenia czy byłoby ono skuteczne. Zauważyć bowiem należy, że w chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego dotyczącego E. B. (a jak wynika to z akt sprawy, zawiadomienie o wszczęciu postępowania opatrzone jest datą 18 marca 1998r.), cytowany przepis art. 21 ust. 3 w punkcie 2 stanowił, że nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. a i b wobec osób, które przedstawią dowody, że podczas zatrudnienia pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o jakich mowa w ust. 2 pkt 4 lit. a i b, wykonywały zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zmieniony art. 21 ust. 3 pkt 2 w cytowanym brzmieniu wszedł w życie z dniem 31 lipca 1997r. ustawą zmieniającą z dnia 25 kwietnia 1997r.(Dz. U. Nr 68, poz. 436) a przestał obowiązywać z dniem 9 października 1997r. na mocy kolejnej ustawy zmieniającej z dnia 4 marca 1999r.( Dz. U. Nr 77, poz. 862) i obowiązek udowodnienia określonych faktów nakładał na osoby podlegające weryfikacji. Zaznaczyć należy, że ciężar dowodu w takim przypadku spoczywa na osobie weryfikowanej, o czym jednak winna być ona poinformowana i co nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązków wynikających z art.7, 77, 80 i 81 k.p.a. Podkreślić należy, iż organ administracji publicznej powinien udzielić skarżącemu stosownych pouczeń i podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie się organu od powyższych obowiązków stanowi naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) i zasady udzielania informacji (art. 9 k.p.a.). Wszczynając i prowadząc postępowanie z urzędu, organ winien poinformować więc stronę o powyższej możliwości i umożliwić skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy. Tymczasem takiego pouczenia nie zawiera wspomniane zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 18 marca 1998r. ani też pismo organu z dnia 28 sierpnia 1998r. skierowane do E. B. Analiza akt sprawy uprawnia do stwierdzenia, że w toku postępowania nie umożliwiono stronie przedstawienia dowodów na okoliczności przewidziane w art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy. Dopiero w piśmie z dnia 21 października 1999r. (ostatnim przed wydaniem decyzji) organ poinformował stronę o zmianie ustawy o kombatantach (...) i skreśleniu - w art. 21 ust. 3 - punktu 2. Jak stwierdził to NSA w uchwale z dnia 12 marca 2001r., strona ma prawo do niewadliwe prowadzonego postępowania administracyjnego i prawidłowego stosowania prawa pozytywnego, a także do honorowania jej praw podmiotowych ( uprawnienie do przeprowadzenia " samooczyszczenia" i ekspektatywa utrzymania uprawnień kombatanckich na warunkach ukształtowanych w czasie toczącego się postępowania weryfikacyjnego, wprowadzona w życie z dniem 31 lipca 1997r.). Jeżeli organ administracji postępuje niezgodnie z ciążącymi na nim powinnościami, ryzyko tych nieprawidłowości i ich negatywne konsekwencje w wyniku również przedłużającego się postępowania nie mogą obarczać strony (por. uchwała NSA z dnia 12.03.2001r. OPS 14/00, ONSA 2001/3/101). W ocenie Sądu, zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie został więc należycie i wyczerpująco zebrany i rozpatrzony. Po dokonaniu niezbędnych ustaleń co do faktu zatrudnienia i służby w strukturach organów bezpieczeństwa należało rozważyć, czy w stosunku do E. B. może mieć zastosowanie art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy tym bardziej, iż skarżący w pismach podnosił, że podczas zatrudnienia wykonywał jedynie ciężkie prace fizyczne w magazynach MBP, czy też charakter i rodzaj wykonywanych przez niego czynności nie pozwala na zachowanie uprawnień kombatanckich. Tymczasem ani zaskarżona ani też poprzedzająca ją decyzja, z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. takiej oceny nie zawierają. Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie decyzji zaskarżonej, jak i decyzji poprzedzającej na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c 1 art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z 2002r.). O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego, orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.