II SA/Łd 289/09

Dnia 28 maja 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku L.Ł. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przymusowym wykupie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. LF II SA/Łd 289/09 Uzasadnienie L.Ł. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przymusowym wykupie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną B.Ł. Podał, że utrzymuje się wynagrodzenia za pracę w wysokości 3600 zł brutto, B.Ł zaś przebywa na zasiłku chorobowym. Skarżący jest właścicielem 294-metrowego domu wraz z działką o powierzchni 2000 m². Wskazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych, gdyż jego dochody nie wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb. Zaznaczył, że spłaca kredyt, którego rata wynosi ok. 2200-2500 zł, a opłaty za energię i gaz to ok. 600 zł. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 maja 2009 r., wezwano stronę do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych w 2008 r. przez skarżącego oraz B.Ł., - zaświadczenia o wysokości dochodu osiąganego przez skarżącego oraz B.Ł., - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego oraz B.Ł. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; - informacji, kiedy zaciągnął kredyt, w jakiej instytucji, w jakim celu, na jakich warunkach, w jakiej wysokości, a także kto jest zobowiązany do jego spłaty, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący aktualnie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3800 zł brutto (za marzec i kwiecień 2009 r.). Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że w dniu 5 lutego 2009 r. saldo wynosiło 9509,19 zł, by w dniu 2 marca 2009 r. zamknąć się kwotą 3511,53 zł. Następny okres rozliczeniowy (od 3 marca do 1 kwietnia 2009 r.) rozpoczął się do salda 3511,53 zł, a zakończył debetem w kwocie 815,43 zł. Po kolejnym miesiącu w dniu 4 maja saldo na koncie skarżącego wynosiło 2250,41 zł. Z zaświadczenia Banku A z dnia 29 kwietnia 2009 r. wynika, że stan zadłużenia skarżącego w tym banku na dzień 14 kwietnia 2009 r. wynosił 251 141,90 franków szwajcarskich (CHF), a miesięczna rata to 919,14 CHF (kapitał wraz z odsetkami). Z zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w 2008 r. (PIT37) wynika, że skarżący uzyskał 26 779,86 zł dochodu. Z kolei B.Ł. przedłożyła zaświadczenie od pracodawcy, że w miesiącach lutym, marcu i kwietniu 2009 r. nie uzyskała żadnego dochodu. Nie przedłożyła zaświadczenia o wysokości zasiłku chorobowego, na którym przebywała. W rocznym zeznaniu podatkowym, dotyczącym działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym (PIT36L) zadeklarowała w 2008 r. przychód, przypadający na jej 2-procentowy udział w spółce B, w wysokości 26 838,51 zł, koszty jego uzyskania określiła na kwotę 22 848,07, co dało dochód w wysokości 3990,44 zł. Ponadto z deklaracji PIT37 wynika, że dodatkowo w 2008 r. osiągnęła dochód z tytułu stosunku pracy i innych źródeł w wysokości 9446,62 zł. Zadeklarowała również, że nie posiada konta bankowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. L.Ł. uzyskuje dość wysokie dochody (aktualnie 3800 zł brutto – 2713,91 zł netto). B.Ł. nie wykazała dochodów, przedstawiając stosowne zaświadczenie od pracodawcy. Jednakże z formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż przebywa obecnie na zasiłku chorobowym, którego wysokości nie podano. Uniemożliwiono tym samym referendarzowi sądowemu dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych małżonków. Zaś fakt rozdzielności majątkowej między nimi nie ma znaczenia w kontekście zasadności przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. Należy ponadto wskazać, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie skargi (którą nadano w dniu 5 marca 2009 r.) skarżący dysponował kwotą całkowicie wystarczającą na uiszczenie wpisu od skargi (który w przypadku zaskarżenia decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji jest stały i wynosi 200 zł). W dniu 2 marca 2009 r. saldo na koncie skarżącego wynosiło bowiem 3511,53 zł. Wprawdzie w ciągu miesiąca, do dnia 1 kwietnia, na koncie wystąpił debet w wysokości 815,43 zł, ale to głównie z uwagi na fakt, iż wynagrodzenie za marzec skarżący otrzymał dopiero w dniu 10 kwietnia. Okoliczność ta oznacza również, że skarżący dysponował możliwością zaciągnięcia kredytu w rachunku (czy też możliwością wejścia w debet), by uiścić 200 zł wpisu. Zresztą saldo na koniec kwietnia ponownie wynosiło 2250,41 zł, a więc wielokrotnie więcej niż kwota wpisu sądowego. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich drobną część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa również okoliczność spłaty przez skarżącego znacznego kredytu, w wysokości ponad 250 000 franków szwajcarskich, którego rata, jak wskazał skarżący, wynosi nawet 2500 zł. Skarżący jest właścicielem dużego, prawie 300-metrowego domu (położonego na dużej działce), o niewątpliwie znacznej wartości. Zaciągnął kredyt mieszkaniowy na zakup nieruchomości, czując się na siłach by go spłacić, mimo wysokiej raty, wynoszącej praktycznie tyle, ile jego dochód. Tak więc niewiarygodnie brzmi w tym kontekście argumentacja o trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Uwzględniając, iż strona posiada wolne środki finansowe na koncie bankowym oraz stały wysoki dochód, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą L.Ł. stwierdzić należy, że skarżący, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowili priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF