II SA/Łd 289/12

Dnia 5 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 roku sprawy ze skargi K. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej K. O. kwotę 274 (dwieście siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 30 ust. 1, 7-9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku K.O. o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2007r. do dnia 31 sierpnia 2011r. w wysokości 10 699,01 zł, odmówił umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Odbiór powyższej decyzji, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, pokwitował pełnomocnik w dniu 22 listopada 2011r. W dniu 7 grudnia 2011r. (data nadania) K.O. odwołała się od wskazanej decyzji, wnosząc o jej zmianę i umorzenie postępowania. Postanowieniem z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 134 ustawy k.p.a. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Kolegium wyjaśniło, iż stosownie do art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z kolei stosownie do art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania, przy czym postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Jak wynika zaś z akt sprawy, decyzja organu pierwszej instancji została odebrana przez pełnomocnika E. Ł. w dniu 22 listopada 2011r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru. W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi ( art. 43 k.p.a. ). Zatem, zdaniem Kolegium, termin do wniesienie odwołania upłynął w dniu 6 grudnia 2011r. Natomiast jak wynika ze stempla pocztowego znajdującego się na kopercie, w której nadano odwołanie, zostało ono złożone w dniu 7 grudnia 2011r. Organ podkreślił, iż konsekwencją uchybienia ustawowego terminu do wniesienia odwołania, jest jego bezskuteczność, co obliguje organ do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia tegoż odwołania. Kolegium jednocześnie wskazało, iż strona nie występowała o przywrócenie uchybionego terminu, a w tym zakresie organ może rozstrzygać wyłącznie na wniosek strony. W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. K.O. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 42 § 1 w związku z art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego przez bezpodstawne przyjęcie, iż odwołanie strony zostało złożone po terminie, w sytuacji gdy faktycznie skarżąca otrzymała decyzję dopiero w dniu 24 listopada 2011r., co oznacza, iż zachowała termin do złożenia odwołania. W uzasadnieniu strona przywołała brzmienie art. 42 k.p.a. wskazując na błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, iż korespondencję odebrał domownik. Faktycznie bowiem osoba, która odebrała dokument jest pracownikiem NZOZ "C." w Z., gdzie przebywa skarżąca, co oznacza, iż nie jest domownikiem w rozumieniu art. 43 wskazywanej ustawy, jak przyjął to organ. Domownikiem jest bowiem osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym, zatem osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Zatem takim domownikiem z pewnością nie jest pracownik zakładu opieki zdrowotnej, który nie jest również pełnomocnikiem skarżącej. Pomiędzy stroną, a pracownikiem placówki, który odebrał decyzję, nie istnieje żaden stosunek prawny, na podstawie którego można byłoby formułować taki wniosek. Reasumując, skarżąca podkreśliła, iż w niniejszej sprawie nie można stwierdzić uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, skoro nie miało miejsca skuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji, bowiem przesyłka została odebrana przez osobę nieuprawnioną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Kolegium wyjaśniło, iż w sprawie niniejszej mamy do czynienia z sytuacją, kiedy skarżąca zamieszkuje na stałe w zakładzie opieki zdrowotnej, który to od dnia 21 maja 2010r. stanowi dla niej jej miejsce zamieszkania i stał się faktycznie domem skarżącej. Organ dodał, iż oczywistym jest, że w tego rodzaju placówkach korespondencję odbiera pracownik administracji na podstawie posiadanego pełnomocnictwa pocztowego nr PP-75. Na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 .), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ drugiej instancji zaskarżonym postanowieniem stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez skarżącą odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Przypomnieć należy, iż stosownie do art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia. Odnosząc się do kluczowej w niniejszej sprawie kwestii ustalenia terminu doręczenia decyzji skarżącej, skutkującej - w ocenie organu – koniecznością stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, należy wskazać, że decyzję organu pierwszej instancji odebrała E. Ł. w dniu 22 listopada 2011r. Wydanie przesyłki nastąpiło na podstawie tzw. upoważnienia pocztowego - pełnomocnictwa pocztowego - nr PP-75, które upoważnia E. Ł. do odbioru korespondencji urzędowej kierowanej do NZOZ "C." w Z., czyli zakładu, którego pensjonariuszką jest skarżąca. Natomiast w toku całego postępowania administracyjnego nie zostało ustalone, w jakiej dacie E. Ł. przekazała decyzję organu pierwszej instancji bezpośrednio skarżącej. Okoliczność ta ma w sprawie zasadnicze znaczenie, albowiem wbrew stanowisku organu, doręczenie dokonane E. Ł. – pełnomocnikowi pocztowemu NZOZ "C." w Z., nie jest doręczeniem skutecznym. Trzeba zauważyć, iż zgodnie z art. 39 k.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 40 § 1 i 2 k.p.a.). Stosownie zaś do treści art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (§ 1). Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w art. 42 § 1 i 2 k.p.a., a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Natomiast w myśl art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Według zaś art. 44 § 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4 ). Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawa ściśle i restrykcyjnie określa kolejność miejsc, w których doręczenie może nastąpić oraz sposobów realizacji doręczenia. W pierwszej więc kolejności organ powinien podjąć próbę doręczenia przesyłki adresatowi, zgodnie z zasadami określonymi w art. 42 k.p.a. W sytuacji, gdy ten sposób doręczenia będzie nieskuteczny z uwagi na nieobecność adresata, wówczas powinien zastosować reguły wynikające z art. 43 k.p.a. Natomiast w przypadku, gdy zawiodą próby doręczenia pisma w trybie art. 42 i 43 k.p.a., wówczas w rachubę wchodzi konieczność doręczenia pisma w sposób określony w art. 44 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika, aby E.Ł. była osobą, o której mowa w art. 43 k.p.a. Wbrew stanowisku organu, zajętemu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, status "domownika" adresata mają bowiem zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni lub powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet, gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu ( por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada1996r., sygn. akt III RN 27/96 – OSNP 1997/11/187 ). Nadto E. Ł. nie była pełnomocnikiem strony. Pełnomocnictwo pocztowe do odbioru pism, udzielone przez NZOZ "C." w Z. E. Ł., nie wywołało skutków procesowych wobec skarżącej. Przepis § 18 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz. U. Nr 5, poz. 34 ze zm.) określa bowiem, że "operator doręcza przesyłki lub przekazy pocztowe osobie upoważnionej przez adresata na podstawie pełnomocnictwa udzielonego na zasadach ogólnych oraz na podstawie pełnomocnictwa do odbioru przesyłek lub przekazów pocztowych, zwanego dalej pełnomocnictwem pocztowym". Regulacja ta nie zmienia ogólnej reguły wynikającej z art. 39 k.p.a., nakazującej doręczenie pisma stronie. Z powyższymi regulacjami koresponduje ogólna zasada procesowa, obecna we wszystkich procedurach, z której wynika obowiązek zawiadamiania na piśmie właściwego organu o ustanowieniu pełnomocnika w sprawie. A zatem właściwy organ ma obowiązek każdorazowo badać, czy dane pismo procesowe skierowane zostało do właściwej osoby, a nadto, czy zostało przez taką osobę odebrane. Powyższego nie zmienia okoliczność, iż strona wskazała adres NZOZ "C." w Z., jako adres do korespondencji, bowiem nie wyklucza ona możliwości doręczenia decyzji pierwszej instancji do rąk skarżącej, w przeciwnym bowiem razie winno to znaleźć odzwierciedlenie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji pierwszoinstancyjnej. Z tych względów należy uznać, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nastąpiło przedwcześnie, gdyż organ, dokonując błędnej wykładni przepisów kodeksu postępowania administracyjnego określających tryb i warunki doręczeń, nie ustalił stanu faktycznego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium winno w pierwszej kolejności ustalić datę doręczenia skarżącej decyzji organu pierwszej instancji, albowiem okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla ustalenia początkowej daty biegu terminu do wniesienia odwołania. Z powyższych względów na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie. Orzeczenie o kosztach zapadło na podstawie przepisów art. 200 i 205 p.p.s.a. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm. ). m.ch.