II SA/Łd 289/13

Dnia 20 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2013 roku sprawy ze skargi K. S. i P.W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych oddala skargę. m.ch. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 roku, sygn. akt: II OSK 262/09 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 października 2008 r., sygn. akt: II SA/Łd 260/08, którym WSA oddalił skargę P.W. i K. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...]. Decyzją tą [...]WINB utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], mocą której organ nakazał R. K., K. S., D. K., A. S. i A. S.-K. zamurowanie otworu drzwiowego w sklepie spożywczym w parterze budynku cegłą ceramiczną pełną, zamurowanie otworów okiennych w lokalu Nr 4 na I piętrze i Nr 11 na II piętrze cegłą ceramiczna pełną (grubość muru 51 cm), zamurowanie otworu okiennego w lokalu Nr 22 na III piętrze pełna cegła ceramiczną (grubość muru 38 cm). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010r., sygn. akt II SA/Łd 242/10, uchylił zaskarżoną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...] wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku WSA zaakceptował pogląd organów nadzoru budowlanego, że żaden z aktów prawnych obowiązujących na przestrzeni lat, od kiedy powstał obiekt, aż do chwili obecnej, nie dopuszczał w zasadzie umieszczania otworów drzwiowych czy okiennych w ścianach granicznych, które powinny być od strony granicy zaopatrzone w mur ogniotrwały bez otworów i próżni. Tym samym, bez znaczenia jest ustalenie konkretnej daty wykonania przedmiotowych otworów, skoro na ich wykonanie nie zezwalały żadne przepisy, dlatego bez znaczenia jest także kto i kiedy sporne otwory wykonał, również to, że skarżący przejęli na własność kamienicę w 1998 roku. W ślad za wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu powołanego wyroku NSA sąd stwierdził również, iż dla rozstrzygnięcia sprawy nie bez znaczenia pozostaje podnoszona w skardze okoliczność wysokiego prawdopodobieństwa, że wybicie otworów i przebudowa znajdujących się tam lokali odbywały się za zgodą ówczesnego dysponenta budynku, tj. władz kwaterunkowych, w związku z wprowadzeniem w mieście publicznej gospodarki lokalami, w oparciu o przepisy dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami. W tej sytuacji organy powinny kwestię tę wyjaśnić w sposób należyty. Może się bowiem okazać, że decyzja zezwalająca na wybicie okien była ówcześnie wydana. Wbrew poglądom organów administracji, gdyby taka decyzja znalazła się w obrocie i stanowiłaby podstawę do wykonania otworów w ścianie szczytowej tego budynku oznaczałoby to, że otwory te wykonane zostały na podstawie ważnej wówczas decyzji ostatecznej i nie byłoby podstaw do stwierdzenia, że do samowoli budowlanej w ogóle doszło, a zatem nie byłoby też podstaw do nakazu ich zamurowania. Dopiero ewentualne usunięcie takiej decyzji z obrotu otwierałoby możliwość do podejmowania dalszych działań. Nie można zatem zaakceptować poglądu, że materiał dowodowy sprawy był kompletny i poszukiwania takiej decyzji było zbyteczne. Możliwość powstania otworów w okresie powojennym powinna prowadzić do badania sprawy z uwzględnieniem treści art. 10 ust. 1 przywołanego dekretu. Wobec tego organy powinny prowadzić poszukiwania archiwalne dotyczące ewentualnych działań władz kwaterunkowych związanych z przydziałami mieszkań. Ponadto nieposiadanie przez właściciela obiektu pozwolenia na budowę, czy potwierdzonego zgłoszenia zamiaru budowlanego nie wyklucza, że dokumentacja taka istniała, a zatem, w razie wątpliwości co do stanu prawnego, konieczne jest podjęcie jej poszukiwań. W razie negatywnego wyniku takich poszukiwań konieczne jest podjęcie postępowania dowodowego na podstawie art. 83 § 3 i art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego przewidujących odebranie zeznań lub oświadczeń, z uprzedzeniem świadków lub stron o odpowiedzialności karnej, a następnie ocena tak zgromadzonego materiału. Sąd zwrócił też uwagę na Wyjaśnienia wymaga, w ocenie sądu, czy okna nie powstały w czasie, gdy inaczej przebiegały granice nieruchomości, bądź gdy dysponował nimi ten sam właściciel Pierwsza decyzja PINB wydana po wskazanym wyroku została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie odwoławczym Po ponownym rozpoznaniu sprawy i wyeliminowaniu pierwszej decyzji INB w toku postępowania odwoławczego, kolejną decyzją z dnia [...]., nr [...], PINB w Ł. nakazał na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane, P.W., K. S., D. K., A. S. oraz A. S. – K. doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Organ ustalił, że obecni właściciele przejęli nieruchomość przy ul. A [...] na własność 30.06.1998r., z przedłożonych przez Panią K. S. dokumentów wynika, że w 1929r. oficyna frontowa (zajmująca całą szerokość działki) już istniała i była budynkiem 3 piętrowym z tremplem (poddasze) i piwnicami (oznaczenie "d" na szkicu). Stwierdzono, że obrys budynku jest zgodny z aktualnym stanem i kopią mapy zasadniczej z 2006r. Właściciele nieruchomości nie posiadają żadnych dokumentów mogących potwierdzić zgodność wykonania otworów okiennych z przepisami prawa budowlanego. Brak jest umów najmu lokali lub decyzji o ich nadaniu sprzed roku 1996. Na podstawie zeznań Pani B. M., urodzonej w 1939r. (mieszkała w obecnym lokalu nr 4 od 1945r.) ustalono, że od 1945r. były otwory okienne w ścianie zachodniej (oryginalna stolarka drewniana "skrzynkowa"). Ustalono również, że w latach późniejszych (nie została określona jednoznaczna data) został on przebudowany, w wyniku czego powstały obecne lokale nr 4 i 5. Oświadczyła również, że w trakcie II wojny światowej w lokalu nr 4 (w pierwotnej formie) był zakład krawiecki. PINB wyjaśnił również, że l lokal nr 4 (l piętro) składa się z trzech pokoi, kuchni i łazienki. W ścianie zachodniej pokoju środkowego (grubość muru 55cm) znajduje się otwór okienny (stolarka PCV). Na podstawie dokonanych oględzin można z całą pewnością stwierdzić, że pokój środkowy może być również przedpokojem, tym bardziej, że są w nim drzwi wejściowe z korytarza ogólnodostępnego. Co do lokalu nr 11 (II piętro) ustalono, ze składa z dwóch pokoi kuchni, łazienki i przedpokoju. W ścianie zachodniej kuchni (grubość muru 55 cm) znajduje się otwór okienny (stolarka PCV). Stwierdzono również, że obecny lokal powstał w wyniku przebudowy pierwotnych lokali nr 11 i 12. Stwierdzono również, że występują możliwości techniczne przebudowy lokalu mające na celu przeniesienie pomieszczenia kuchennego w inne miejsce (przy spełnieniu obowiązujących przepisów). Najemcy lokalu złożyli oświadczenie (na podstawie odebranych zeznań od członków rodziny), że otwór okienny istniał już w 1945r. Lokal nr 22 (III piętro) składa z dwóch pokoi kuchni, łazienki i przedpokoju. Stwierdzono również, że obecny lokal powstał w wyniku przebudowy pierwotnych lokali nr 22 i 23. W ścianie zachodniej (grubość muru 43 cm) pokoju (przyległego do przedpokoju) znajduje się otwór okienny (stolarka drewniana "zespolona"). Stwierdzono również, że występują możliwości techniczne przebudowy pokoju na pomieszczenie pomocnicze. Organ dokonał również ustaleń wynikających z archiwalnych kart inwentarzowych nieruchomości. Karta inwentarzowa została wykonana 10.05.1929r. Z zapisów w karcie inwentarzowej dla nieruchomości przy A [...], sporządzonej 10.05 1029 wynika, że budynki na A [...] były wybudowane w latach 1900-1910. Narożnik południowo wschodni działki (przy budynku frontowym A [...]) był terenem niezabudowanym i przeznaczonym na zieleń (obecnie ten fragment działki jest również niezabudowany). Karta inwentarzowa dla nieruchomości przy A [...] została wykonana 31.03.1930r. Z zapisów w karcie na części rysunkowej wynika, że pokazana zabudowa jest zgodna z kopią mapy zasadniczej. W pkt. B1 napisano, że "Dom frontowy murowany posiada parter, 3 piętra i poddasze niemieszkalne". W pkt. b napisano "9 okien frontowych na parterze wzgl. l piętrze". W pkt. c napisano "23 lokale a mianowicie 20 mieszkalnych, 3 handlowo-mieszkalne". Z zapisów w karcie wynika również, że w 1936r. właścicielami nieruchomości byli P. B. i A. K., a w budynku frontowym były "parter- 2 lokale dwuizbowe, jeden czteroizbowy, l piętro-2 lokale trzyizbowe, jeden pięcioizbowy, II piętro-3 lokale jednoizbowe, 2 dwuizbowe, jeden czteroizbowy, III piętro-11 lokali jednoizbowych". Na podstawie teczki noszącej numer "466" stwierdzono, że w 1893r. (data jej sporządzenia) na nieruchomości była oficyna prawa (3 kondygnacyjna), której lico stanowiło front od strony ul. A. Lico budynku stało w linii zabudowy ul. A. W tym roku pozostała cześć nieruchomości wzdłuż ul. A była niezabudowana. Na podstawie teczki noszącej numer "6692" (wykonana w 1897r.) stwierdzono, że zostało wydane pozwolenie na budowę z dnia 23.10.1897r. W teczce jest również dziennik budowy a z części rysunkowej wynika, że w budynku nie było otworów okiennych w ścianie zachodniej Z rysunków wynika również, że w wyniku budowy powstała oficyna frontowa posiadająca 9 okien frontowych. Następnie organ szeroko przytoczył przepisy prawa budowlanego, obowiązującego od czasów posadowienia budynku do dnia dzisiejszego. Przyjął, że otwory w zachodniej ścianie granicznej powstały po 1945 roku zeznania B.M. oceniając jako niewiarygodne z uwagi na upływ czasu i wiek świadka w czasie, o którym zeznawała. Analiza dokumentów doprowadziła do wniosku, ze sporne otwory zostały wykonane w ramach samowoli budowlanej, zasoby archiwalne nie potwierdzają istnienia jakiejkolwiek decyzji legalizującej te poczynania. Wobec powyższego na podstawie art. 51 ust.1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust.7 Prawa budowlanego nakazano nakazuję właścicielom nieruchomości - P. W., K. S., D. K., A. S., A. S.- K. doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem poprzez: zamurowanie otworu drzwiowego w sklepie spożywczym w parterze budynku cegłą ceramiczną pełną, zamurowanie otworów okiennych w lokalach nr 4 na l piętrze, nr 11 na II piętrze, nr 22 na III piętrze, znajdujących się w ścianie zachodniej budynku mieszkalnego wielorodzinnego (oficyna frontowa), położonego na terenie nieruchomości w Ł. przy ul. A [...], a stojącej w granicy z nieruchomością przy ul. A [...]- w terminie do dnia 31. 12. 2011 r. Odwołanie od tej decyzji wniosła K. S. Decyzją z dnia [...], nr [...],[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.) oraz art. art. 51 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2010r., Nr 243, poz. 1623 ze zm., powoływana także jako ustawa), uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...] w cześć dotyczącej terminu wykonania obowiązku i w tej części orzekł o wyznaczeniu terminu wykonania robót do dnia 28 czerwca 2013r. W pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. uzupełnił materiał dowodowy w trybie art. 136 k.p.a. Na skutek postanowienia organu odwoławczego z dnia [...], nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. przeprowadził rozprawę administracyjną. Uwzględniając wniosek dowodowy K. S., postanowieniem z dnia [...], nr [...],[...]WINB ponownie, na podstawie art. 136 K.p.a., zlecił organowi I instancji zgromadzenie dokumentów archiwalnych dotyczących prawa własności. Postanowieniem z dnia [...] nr [...],[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. zlecił Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Ł. uzupełnienie materiału dowodowego o urzędowo poświadczony odpis lub wyciąg aktu notarialnego, wyroku lub postanowienia sądu bądź innego dokumentu pozwalającego na ustalenie, na podstawie jakiego tytułu prawnego i od kiedy B. i A. małż. K. władali nieruchomością i urzędowo poświadczony odpis lub wyciąg postanowienia Sądu Rejonowego w Ł.z dnia [...] (sygn. akt [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku przez J.S. i R. K. oraz przeprowadzanie oględzin przedmiotowej nieruchomości. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. przekazał: protokół z oględzin przeprowadzonych w dniu 31 października 2012r., odpis aktu notarialnego świadczący o nabyciu nieruchomości przez A. i B. K. oraz odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...]. Na podstawie tak uzupełnionego postępowania wyjaśniającego [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. ustalił, iż przedmiotowy budynek frontowy powstał na podstawie pozwolenia na budowę z roku 1897r. Z projektu budowlanego tego budynku wynika jednoznacznie, że w ścianie zachodniej, usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. A [...] nie przewidziano jakichkolwiek otworów okiennych czy drzwiowych. W roku 1929 na nieruchomości przy ul. A [...], prowadzona była rozbudowa i budowa lewej oficyny. Następnie organ wskazał, iż zgodnie z wytycznymi zawartymi w ww. wyrokach, koniecznym było ustalenie, czy wybicie otworów okiennych odbyło się za zgodą organów państwowych, w tym w szczególności władz kwaterunkowych na podstawie dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami (Dz.U. z 1950r., Nr 36, poz. 343), a także czy działka, na której znajduje się przedmiotowy budynek oraz działka sąsiednia były w dyspozycji tego samego podmiotu, to jest Skarbu Państwa. Brak było natomiast podstaw do badania zarzutu nieuwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w kwestii odpowiedniego nasłonecznienia pomieszczeń zajmowanych przez najemców, uchybienia art. 8 k.p.a. oraz naruszenia art. 28 i art. 29 k.p.a. poprzez uznanie, że najemcy nie są stroną postępowania, bowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te były nieuzasadnione. Odnosząc się do kwestii daty wykonania otworów i zastosowania w sprawie przepisów dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami, organ odwoławczy wyjaśnił należy, iż przeprowadzone przez organy nadzoru budowlanego czynności wyjaśniające pozwoliły na ustalenie, że otwory w ścianie znajdującej się w granicy nieruchomości najprawdopodobniej wykonano przed 1945r., co w szczególności potwierdziły zeznania M. S. i B. M. złożone w toku rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 17 kwietnia 2012r. Tę okoliczność faktyczną potwierdziła również strona postępowania K. S. W toku postępowania podobnie w skardze kasacyjnej od wyroku z dnia 8 października 2008r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącej podnosił, że wskazano liczne dowody na to, że datę wybicie okien należy określać na okres sprzed 1945r. Jakkolwiek z uwagi na znaczny upływ czasu od dnia najbardziej prawdopodobnej daty wykonania otworów w ścianie granicznej i brak możliwości przesłuchania świadków naocznych, organ administracji publicznej nie miał możliwości jednoznacznego ustalenia rzeczywistej daty wykonywania robót budowlanych, to w oparciu o zeznania świadków z tzw. słyszenia ustalono, że przedmiotowe otwory powstały przed 1945r., a najprawdopodobniej jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można też przyjąć, że otwory okienne i drzwiowy mogły być wykonane w roku 1929 wraz z prowadzoną rozbudową i budową lewej oficyny. Następnie organ odwoławczy stwierdził, iż jakkolwiek organ l instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że przedmiotowe otwory wykonano najprawdopodobniej po 1945r., to w świetle zeznań świadków i okoliczności przytaczanych przez jedną ze stron postępowania, w obecnym stanie brak dowodów, chociażby pośrednich, na okoliczność, że otwory okienne i drzwiowy wykonano po 1945r. Organ odwoławczy podkreślił również, iż co prawda nie można wykluczyć, że faktycznie otwory w ścianie znajdującej się w granicy działki wykonano po 1945r., to w ocenie organu wyższego stopnia istnieją wiarygodne dowody pozwalające na przyjęcie, że roboty budowlane wykonywano przed zakończeniem II wojny światowej. W ocenie organu odwoławczego w ustalonym stanie faktycznym, nie sposób uznać, że dekret z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami, który wszedł w życie w dniu 13 lutego 1946r. winien mieć zastosowanie w sprawie, bowiem nie normował on stanów faktycznych zaistniałych przed 1945r. Z przeprowadzonych badań archiwalnych wynikało, że decyzje nakazujące "zarządzenie przerobienia samodzielnego mieszkania" nie zostały odnalezione, a tym samym zdaniem organu odwoławczego należy przyjąć, że nie wydano takich decyzji. Brak było również, pomimo prowadzonych badań archiwalnych, decyzji władz kwaterunkowych o przydziale mieszkań, które mogłyby stanowić pośrednią podstawę do uznania, że w 1946r. lub później dokonywano podziału i wyodrębniano nowe lokale mieszkalne w przedmiotowym budynku. W takim stanie brak było w ocenie organów nadzoru budowlanego jakichkolwiek przesłanek do uznania, że wykonanie otworów okiennych i drzwiowego odbyło się za zgodą władzy państwowej. Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami - prawomocne orzeczenie władzy budowlanej było tytułem do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Tymczasem w księgach wieczystych brak było informacji odnoszących się do przedstawianego zagadnienia. Natomiast w odniesieniu do podniesionej przez Naczelny Sąd Administracyjny kwestii "bycia w dyspozycji Państwa" zarówno nieruchomości, na której usytuowany jest przedmiotowy budynek, jak i nieruchomości sąsiedniej przy ul. A [...] w Ł. wyjaśnić należy, iż na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w szczególności kwerendy księgi wieczystej, stanowiącej kontynuację repertorium hipotecznego ustalono, że nieruchomość o nr ewid. 278/1, dla której prowadzona jest księga wieczysta pod numerem [...], od 10 września 1918r. nieprzerwanie była własnością Państwa A. i B. K., a następnie ich spadkobierców E. K. i J. S. z domu K. (vide: postanowienie z dnia [...] Sądu Rejonowego w Ł., sygn. akt [...]). Następnie spadek po J. S. nabyły: D. K., K. S., A. S. i A. S. – K., zaś po R. K. – P. W. Przeto z poczynionych ustaleń faktycznych wynika, że prawo własności nieruchomości nie przysługiwało temu samemu podmiotowi. Co więcej, najbardziej istotnym jest podział geodezyjny nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego sporne otwory okienne i drzwiowy wykonano za rządów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli i są one niezgodne z przepisami tego rozporządzenia. Stosownie bowiem do treści art. 196 tego aktu budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 metrów od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 cm ponad dach. Ponadto zgodnie z art. 278 rozporządzenia z 1928r. - w wypadkach, gdy szczupłe rozmiary poszczególnych działek stoją na przeszkodzie zachowaniu odległości, budynki mogą być wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów pod warunkiem, że budynki nie są wznoszone jednocześnie przez właścicieli przyległych działek, budynek, wznoszony przy granicy, powinien posiadać pokrycie ogniotrwałe i powinien być zaopatrzony od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni o grubości, równej co najmniej długości jednej cegły, wyprowadzony 30 centymetrów ponad dach. Aktualnie obowiązujące przepisy normujące warunki techniczno-budowlane również nie dopuszczają sytuowania otworów okiennych lub drzwiowych w ścianie znajdującej się w granicy nieruchomości. W świetle aktualnie obowiązujących przepisów niedopuszczalnym jest sytuowanie w ścianie znajdującej się w granicy działki otworów okiennych, obniżających odporność pożarową budynku, co wynika z treści § 12 oraz § 226 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002r., Nr 75, poz. 690 ze zm.). Według organu II instancji unormowania takie uzasadnione są i były koniecznością ustanowienia tzw. stref oddzielenia pożarowego. Celem tych przepisów jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia poza teren działki. Wreszcie organ II instancji wskazał, iż do robót budowlanych innych niż budowa obiektu, wykonanych niezgodnie z przepisami, jeśli roboty te wykonano po rządami poprzednio obowiązujących regulacji, zastosowanie znajdują przepisy aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane. Zgodnie bowiem z przepisem intertemporalnym - art. 103 ust. 2 ustawy do robót budowlanych innych niż objęte hipotezą art. 48 ustawy - zastosowanie znajdują przepisy aktualnie obowiązujące. Przepis ten ma charakter wyjątku i nie może być interpretowany rozszerzające ani też nie może rozciągać się na sytuacje inne niż ujęte w art. 48 ust. 1 aktualnie obowiązującej ustawy. Do robót budowlanych innych niż budowa obiektu lub jego części, znajdują zatem zastosowanie przepisy art. 50 i 51 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Regulacja zawarta w art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy znajduje zatem zastosowanie w sytuacji, kiedy roboty zostały wykonane w sposób istotnie niezgodny z przepisami. Za istotne naruszenie prawa uznaje się takie naruszenie, które w sposób oczywisty, jednoznaczny pozwala na stwierdzenie, że stan faktyczny jest niezgodny z treścią przepisu. Jak wykazano powyżej wykonanie otworu w ścianie oddzielenia pożarowego, która obligatoryjnie musi znajdować się w granicy działki, jest niedopuszczalne. Tym samym ww. roboty w sposób istotny naruszają powołane wyżej przepisy i uchybiają wymaganiom bezpieczeństwa pożarowego. Dalej organ odwoławczy podniósł, iż po myśli art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy w związku z art. 51 ust. 7 oraz art. 50 ust. 1 ustawy organ nadzoru budowlanego nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania. Decyzja nakazująca zamurowanie otworów okiennych nie narusza zatem chronionej konstytucyjnie własności nieruchomości, a postępowanie przed organem nadzoru budowlanego zdeterminowane jest na usunięcie stanu nieprawidłowego. W myśli art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej własność może być ograniczona w drodze ustawy i w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Nałożony obowiązek znajduje oparcie w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane i przepisach wykonawczych do tej ustawy, a także przepisach dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Na ostateczną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyli K. S. i P. W. powołując się na argumenty podnoszone w toku dotychczasowego postępowania administracyjnego, a w szczególności na okoliczność, że wykonanie otworów okiennych miało miejsce na podstawie decyzji ówczesnych organów Państwa, co oznacza, że nie można ich uznać za nielegalnie wykonane. Skarżący podnosili, że skoro budynek był przebudowywany w roku 1929 i powstało wówczas 11 lokali jednoizbowych, to należy domniemywać, że otwory zostały wówczas wybite na podstawie odpowiednich decyzji organów budowlanych. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nader istotne znaczenie ma przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Rozstrzygnięcia wymagała kwestia czasu wykonania spornych robót, ale jedynie w kontekście przypisania ich konkretnemu stanowi prawnemu oraz, czy powstałe w wyniku tych prac trzy otwory okienne i jeden drzwiowy w zachodniej, granicznej ścianie budynku przy ul. A [...] zostały usytuowane na podstawie funkcjonującej w obrocie decyzji, a więc, czy wykonane zostały legalnie. Kluczowa i dla organów i dla sądu jest zaakceptowana w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi w sprawie II SA/Łd 242/10 teza, że żaden z aktów prawnych obowiązujących na przestrzeni lat, od kiedy powstał obiekt, aż do chwili obecnej, nie dopuszczał w zasadzie umieszczania otworów drzwiowych czy okiennych w ścianach granicznych, które powinny być od strony granicy zaopatrzone w mur ogniotrwały bez otworów i próżni. Teza ta została poprzedzona oceną uregulowań prawnych na przestrzeni dziesięcioleci, w tym przepisów Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego (art. 676), a także przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem [obecnie budowlanym] i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202), (art. 196), jak też późniejszych przepisów Prawa budowlanego i rozporządzeń wykonawczych. Tym samym, orzekł sąd, bez znaczenia jest ustalenie konkretnej daty wykonania przedmiotowych otworów, skoro na ich wykonanie nie zezwalały żadne przepisy, dlatego bez znaczenia jest także kto i kiedy sporne otwory wykonał, również to, że skarżące przejęły na własność kamienicę w 1998 roku. Sąd podkreślił, że przy takim stanie prawnym dotyczącym ww robót, jedynie ujawnienie istnienia ostatecznej decyzji zezwalającej w obrocie prawnym decyzji zezwalającej na istnienie tych otworów daje podstawy do wniosku, że nie zostały one wykonane w drodze samowoli budowlanej. Nie sposób natomiast, wbrew stanowisku skarżących wnioskować, że sam fakt istnienia okien i drzwi przez tyle dziesięcioleci, wydawanie decyzji o przydziale mieszkań stwarza domniemanie ich legalności. Zwłaszcza, ze jak podkreślono wcześniej, żaden reżim prawny takiego rozwiązania architektonicznego nie przewidywał. Ten pogląd prawny zatem nie wymaga obecnie szerszego uzasadnienia i należy go uznać za wiążący w trybie art. 153 p.p.s.a. Jednocześnie zgodnie ze wskazówkami zawartymi w powołanym orzeczeniu należało wyjaśnić dwie okoliczności. Po pierwsze z uzasadnień zarówno wyroku NSA, jak i WSA w Łodzi, wydanych w niniejszej sprawie wynika, że możliwość usankcjonowania spornych robót budowlanych istniała jedynie pod rządami i w trybie dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami. Możliwość powstania otworów w okresie powojennym powinna prowadzić do badania sprawy z uwzględnieniem treści art. 10 ust. 1 przywołanego dekretu. Przepis ten stanowił, iż władza budowlana może na wniosek władzy kwaterunkowej zarządzić przerobienie samodzielnego mieszkania ponad trzyizbowego na dwa lub więcej samodzielnych mieszkań, a jeśli tego właściciel nieruchomości nie dopełni w oznaczonym terminie – wykonać tę przeróbkę na jego rachunek i w przypadku nieściągalności sumą wyłożonych kosztów obciążyć hipotecznie daną nieruchomość (art. 10 ust.2). W takiej sytuacji istniałyby prawne podstawy do wykonania przeróbki budynku polegającej na powiększeniu liczby samodzielnych lokali, być może wraz z otworami okiennymi. Dlatego nawet zezwolenie władzy kwaterunkowej na przeznaczenie pomieszczeń ze spornymi oknami na lokale mieszkalne i pobyt ludzi, bez wniosku do właściwej władzy budowlanej nie mogło odnieść skutku w postaci usankcjonowania przedmiotowej samowoli budowlanej. Dekret wszedł w życie w lutym 1945 roku. Zatem, skoro przepisy dekretu mogły stanowić jedyną prawnie usankcjonowaną przesłankę umiejscowienia okien w ścianie granicznej, należało wyjaśnić, czy materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że powstały one w określonym w dekrecie trybie, bądź mocą decyzji wydanych w trybie dekretu zostały usankcjonowane. Niestety również i w tym zakresie poszukiwanie dokumentów nie odniosło zamierzonego skutku. Jak wynika ze stany faktycznego sprawy, wyjątkowo skrupulatnie gromadzonego przez organy, w zasobach archiwalnych nie udało się znaleźć odpowiednich decyzji. Również zapisy w księdze wieczystej nieruchomości nie zawierają śladu wpisu, o którym stanowi art. 10 ust.2 dekretu.. Organy, stosownie do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyjaśniały, czy organ władzy budowlanej na wniosek władzy kwaterunkowej, usankcjonował stan tej samowoli, czy to wydając odpowiedni akt administracyjny, czy to przez tzw. "milczący akcept". Warunkiem wystarczającym, ale i koniecznym było zatem wystąpienie przez organ władzy kwaterunkowej do organu władzy budowlanej z odpowiednim wnioskiem w tym przedmiocie, o czym wcześniej była już mowa. Tylko bowiem organ władzy budowlanej mógł usankcjonować stan samowoli budowlanej, co wynika wprost z powołanego już art. 10 ust. 1 dekretu. Powyższe potwierdza również brzmienie art. 10 ust. 2 dekretu, z którego wynika, że tylko prawomocne orzeczenie władzy budowlanej wydane na podstawie ust. 1 jest tytułem do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Sam fakt istnienia w pewnym okresie czasu lokali jednoizbowych, jak już wcześniej to podkreślano nie jest wystarczający dla przyjęcia domniemania ich legalności. Trafnie zatem organy przyjęły, że brak podstaw do wniosku, iż sporne okna i drzwi znalazły umocowanie w decyzjach wydanych w trybie dekretu. Przy czym te rozważania istotniejsze znaczenie miały dla ustaleń organu I instancji, który wywiódł, że okna i drzwi powstały po 1945 roku. Natomiast podzielić należy pogląd organu odwoławczego, iż bardziej prawdopodobne jest, że stało się to przed 1945 rokiem bądź w roku 1945, a nawet przed wojną. W ocenie sądu należy zaakceptować datę przyjętą przez organ II instancji. Organ nadzoru budowlanego w oparciu o art. 83 k.p.a. uzupełnił materiał dowodowy o zeznania świadków na powyższą okoliczność. Dowody te potwierdzają datę powstania otworów przyjętą przez organ odwoławczy. Wprawdzie świadkowie znają te okoliczności ze słyszenia, nie pamiętają ich dokładnie, ale w zasadzie zgodnie zeznali, iż otwory te powstały przez końcem 1945 roku, a nawet przed wybuchem II wojny światowej. Co istotne dla oceny ich wiarygodności, tezę tę potwierdzały również oświadczenia skarżących podnoszone w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Późniejsza zaś zmiana stanowiska przez skarżącą nie została przekonująco wyjaśniona. Przyjęcie za organem odwoławczym, że okna istniały przed końcem 1945 roku w zasadzie czyni zbędnym badanie spełnienia pozostałych przesłanek unormowanych w dekrecie z 1945 roku, bowiem obowiązywał on od lutego 1945 roku. Na aprobatę zasługują jednak próby wyjaśnienia, czy nie zostały wydane w niniejszej sprawie decyzje władz kwaterunkowych, które zezwalałyby na takie umiejscowienie okien bądź po lutym 1946 roku sankcjonowałyby taki stan rzeczy. Przyjęcie przez organ, że otwory powstały przed wejściem w życie dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z grudnia 1945 roku oznacza, że ocena ich legalności podlegała rygorom rozporządzenia z mocą ustawy Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928r. o prawie budowlanym i zagospodarowaniu osiedli. Jak już wcześniej zaznaczono, również to rozporządzenie określało bezwzględny nakaz zaopatrzenia budynków wznoszonych bezpośrednio przy granicy z działką sąsiednią w mury ognioochronne bez otworów i próżni (art. 196 i art. 278 rozporządzenia). Wymagania te podyktowane były bezpieczeństwem przeciwpożarowym i odnosiły się do budynku jako całości, miały charakter nadrzędny w stosunku do przepisów regulujących charakterystykę poszczególnych pomieszczeń, w tym lokali przeznaczonych na pobyt ludzi. Trafnie w ocenie sądu przyjął organ odwoławczy, że sam fakt, iż przebudowy spornego budynku dokonano w pod rządami wskazanego rozporządzenia, nie przesądza, iż wybite w ścianie otwory zostały usankcjonowane decyzją. Zebrane dowody nie wskazują na zasadność takiego wniosku. Przy tym nie może odnieść skutku zarzut skarżących, iż organy nie uwzględniły normy zawartej w art. 241 ust. 2 ww. rozporządzenia, która w ich ocenie uprawniał do wybudowania budynku z oknami w ścianie szczytowej. Przepis ten określa wymagania dotyczące lokali przeznaczonych na pobyt ludzi, w tym wymagania zaopatrzenia lokalu w odpowiednią liczbę okien wychodzących na wolną przestrzeń. Dotyczy on zatem innej materii, ogólnych wymogów lokali mieszkalnych, natomiast nie deroguje ogólnych zasad dotyczących ścian granicznych, podlegających szczególnym rygorom chociażby ze względu na zasady ochrony przeciwpożarowej. Przepis ten w żaden sposób nie umożliwiał wybicia otworów okiennych w ścianie szczytowej w granicy z działką sąsiednią, a już na pewno nie mógł sankcjonować samowoli budowlanej w powyższym zakresie. Zgodnie natomiast z art. 332 w zw. z art. 333 pkt c) rozporządzenia na wykonanie robót, polegających mi.in. na zmianie przeznaczenia wspomnianych w pkt a) budynków lub ich części, a w szczególności na przeróbkę na pomieszczenia dla pobytu ludzi takich lokali, które uprzednio miały inne przeznaczenie lub były budowane dla innego celu wymagane było uzyskanie pozwolenia właściwej władzy po przedstawieniu do zatwierdzenia projektu (planu) tychże robót. Skoro jednak żadne dokumenty w sprawie udzielenia pozwolenia na wybicie spornych otworów okiennych i drzwiowego nie zachowały się do naszych czasów, to zasadnie organ przyjął, iż należy domniemywać, że takich dokumentów w ogóle nie było, a ww. roboty budowlane zostały zrealizowane w ramach samowoli budowlanej. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy reżim prawny nie przewidywał umiejscowienia okien w ścianie granicznej, jedynie istnienie decyzji sankcjonującej takie prace może obalić domniemanie wykonania prac w drodze samowoli budowlanej i uznać, iż wybudowane zostały legalnie. Nie można jednak wnioskować o wydaniu takiej decyzji z samego faktu istnienia tych otworów w ścianie. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż domniemanie, o którym mowa jest wzruszalne i można je obalić przedstawiając stosowne dokumenty, które potwierdziłyby racje skarżących. Nie można jednak oczekiwać, że skoro przedmiotowych dokumentów nie udało się odnaleźć organowi, to należałoby przyjąć, że dokumenty te istniały. W żadnym jednak razie nie można domniemywać ich istnienia Wręcz przeciwnie, to strona, która powołuje się określone dokumenty, winna obalić domniemanie ich nieistnienia, jeżeli postępowanie dowodowe prowadzone przez organ, a zmierzające do ich odnalezienia nie przyniosło zamierzonego rezultatu. Kolejną kwestią, wymagająca zbadania, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Łodzi w sprawie II SA/Łd 242/12 była kwestia działań organów kwaterunkowych w czasie, gdy właścicielem działki przy ul. A [...] był Skarb Państwa, zaś budynek przy ul. A [...] podlegał publicznej gospodarce lokalami. Sąd w sprawie II SA/Łd zwrócił uwagę, ze w tym czasie mogło dojść do zmiany, przesunięcia granic nieruchomości bądź do usankcjonowania stosowną decyzją okien istniejących w ścianie granicznej, jako że obydwie nieruchomości pozostawały we władaniu Skarbu Państwa. Jednakże, jak ustaliły organy, granice nieruchomości nie ulegały zmianie – brak stosownych zapisów w księdze wieczystej., nieruchomość przy u. A cały okres była własnością osób prywatnych. Podsumowując, stwierdzić należy, że organ uzupełnił postępowanie wyjaśniające zgodnie ze wskazówkami zawartymi w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Ocena zebranego materiału dowodowego zgodna jest z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie przekracza zasady swobodnej oceny dowodów. W toku postępowania wyjaśniono wszystkie możliwe do ustalenia okoliczności sprawy. Przede wszystkim ustalono, że sporna kamienica przez cały czas pozostawała własnością prywatną. Zeznania świadków potwierdziły, iż okna powstały przed 1945r., kiedy obowiązywały przepisy rozporządzenia z 1928r. Przepisy tego aktu nie zezwalały na wybijanie otworów okiennych w ścianach szczytowych budynków w granicy z sąsiednią działką ze względów przeciwpożarowych. Podobnie określają to obecnie obowiązujące przepisy. Co więcej, nawet założenie, że otwory zostały wybite po roku 1945, a więc pod rządami dekretu nie zmienia oceny, że doszło do samowoli budowlanej wobec braku jakichkolwiek dokumentów potwierdzających legalność tych prac. Domniemanie samowoli budowlanej spornych robót (wybicie otworów okiennych, drzwiowego) mogły obalić decyzje sankcjonujące czy nakazujące te prace. Obszerny materiał dowodowy, w szczególności poszukiwania w archiwach nie przyniosły rezultatu. Zatem jedyną drogą do przywrócenia budynku do stanu zgodnego z prawem było orzeczenie nakazu likwidacji spornych otworów okiennych i drzwiowego. Na marginesie dodać można, że likwidacja otworów okiennych w przedmiotowych lokalach mieszkalnych w żaden sposób nie pozbawi tych lokali funkcji mieszkalnej, bowiem obecnie lokale te nie są lokalami jednoizbowymi, a utrzymanie ich funkcji mieszkalnej nie zależy od zamurowanie otworu okiennego w jednym z pomieszczeń. Przesądzono we wcześniejszych wyrokach w niniejszej sprawie, że brak podstaw do badania zarzutu nieuwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w kwestii odpowiedniego nasłonecznienia pomieszczeń zajmowanych przez najemców, uchybienia art. 8 k.p.a. oraz naruszenia art. 28 i art. 29 k.p.a. poprzez uznanie, że najemcy nie są stroną postępowania, bowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te były nieuzasadnione, decyzje kierowane są bowiem do właścicieli nieruchomości. Organy dokonały trafnego wyboru procedowania w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 103 ust. 1 obowiązującej aktualnie ustawy Prawo budowlane do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2, który z kolei stanowi, iż art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. Ewidentnie roboty budowlane, będące samowolą budowlaną w przedmiotowej sprawie nie stanowią robót, o których mowa w art. 48 ustawy, lecz są to roboty, których mowa w art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy, czyli roboty wykonane w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź przepisach. To z kolei oznacza, że przepis art. 103 ust. 2 nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Tym samym będą miały przepisy ustawy Prawo budowlane z 1994r., a konkretnie przepis art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy, gdyż tylko nałożenie obowiązku zlikwidowania otworów okiennych i drzwiowego, w sposób określony w decyzji organu nadzoru budowlanego może doprowadzić budynek do stanu zgodnego z prawem, bowiem obecnie obowiązujące przepisy (jak również i poprzednio obowiązujące) nie zezwalają na wykonanie okien w ścianie szczytowej w granicy z sąsiednią nieruchomością. Na uwzględnienie nie zasługują także podniesione przez skarżących zarzuty, związane z legalnością budowy na nieruchomości przy ul. A [...]. Ponadto według skarżących decyzja nakazująca zlikwidowanie spornych otworów okiennych drzwiowego spowodowana jest wyłącznie zamiarem umożliwienia firmie B prowadzenia prac budowlanych na sąsiedniej działce przy ulicy A [...] w Ł., bezpośrednio w granicy działki z ich nieruchomością. Postępowanie w sprawie legalności budowy przy ulicy A [...] jest bowiem objęte odrębnym postępowaniem, a jego wynik nie może mieć wpływu na legalność otworów okiennych i drzwiowego w sprawie niniejszej. Okoliczność, iż przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane pismem właściciela firmy B z dnia 30 października 2006r., nie ma żadnego wpływu na fakt, iż stosownie do art. 84 i art. 84a organy nadzoru budowlanego z urzędu są zobowiązane do kontroli przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego. Zatem wydanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie było skutkiem działania właściciela sąsiedniej nieruchomości, lecz wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że budynek przy ulicy A [...] w Ł. nie spełnia warunków określonych przepisami prawa budowlanego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. B.A.