II SA/Łd 29/09

Dnia 19 marca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Kośka, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. W., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] roku, Nr [...] o uchyleniu decyzji i o odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] przyznał T. W. płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w łącznej wysokości 1.850,64 zł z tytułu ONW- Nizinne strefa nizinna II – 2006. Postanowieniem z dnia [...] roku, Nr [...] organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania zakończone decyzją z dnia [...] roku, ze względu na ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie wznowienia, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. decyzją z dnia [...] roku uchylił decyzję z dnia [...] roku oraz odmówił T. W. przyznania płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w roku 2006. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że w dniu 3 kwietnia 2008 roku do organu wpłynął protokół z kontroli na miejscu, która wykazała nieprawidłowości (kod DR 10 – cała działka rolna nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 roku) na działkach ewid. Nr [...],[...],[...], i [...] oraz na położonych na nich działkach rolnych B (trwała łąka o pow. 1,57 ha), E (łąka trwała o pow. 0,30 ha), F (łąka trwała o pow. 0,38 ha) i G (łąka trwała o pow. 1,44 ha). Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), dla celów przyznania płatności w ramach ONW (obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania) istotne jest przede wszystkim, aby działki rolne położone były na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wysokość płatności uzależniona jest od usytuowania działek w ramach poszczególnych stref ONW oraz od wielkości powierzchni zdeklarowanych i użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki i pastwiska trwałe działek rolnych przez producenta rolnego. Podstawowymi przesłankami wymaganymi do uzyskania płatności ONW są m. in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych, a działalność ta jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia Nr 1257/1999/WE. Przy czym działalność rolnicza polega na prowadzeniu produkcji roślinnej i zwierzęcej, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadowniczą, hodowlę i produkcję materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego, fermowego oraz chów i hodowlę ryb (§ 2 ust. 2 w/w rozporządzenia Rady Ministrów). Wysokość płatności ustala się jako iloczyn stawek płatności na hektar gruntu rolnego i deklarowanej przez producenta rolnego powierzchni działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (§ 4 ust. 1 w/w rozporządzenia). Płatność ONW jest udzielana producentowi do położonych na obszarach ONW działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki trwałe oraz pastwiska trwałe (§ 4 ust. 2 w/w rozporządzenia). Jeżeli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony, który spełnia wszystkie warunki określone w zasadach przyznania pomocy dla płatności ONW, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego po kontroli administracyjnej i po kontroli na miejscu pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy jeżeli różnica ta wynosi 3% lub 2 hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru (51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników). Jeżeli różnica przekracza 20% stwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego zdaniem organu wynika, że obszar powierzchni działek rolnych spełniających warunki do przyznania płatności ONW wynosi 2,55 ha. Tymczasem powierzchnia jaką strona zadeklarowała we wniosku wynosiła 7,01 ha. Dla wyliczenia powierzchni nie zostały bowiem uwzględnione działki, dla których wykryto błąd DR 10 w 2008 roku przez kontrolę na miejscu, tj.: - dla działki rolnej B położonej na działce Nr ewid. [...], gdzie zadeklarowano uprawę łąk trwałych o pow. 1,57 ha, kontrola na miejscu wykazała nieużytek o pow. 1,57 ha, zatem zawyżenie wyniosło 1, 57 ha, - dla działki rolnej E położonej na działce Nr ewid. [...], gdzie zadeklarowano uprawę łąk trwałych o pow. 0,30 ha, kontrola na miejscu wykazała nieużytek o pow. 0,30 ha, zatem zawyżenie wyniosło 0,30 ha, - dla działki rolnej F położonej na działce Nr ewid. [...], gdzie zadeklarowano uprawę łąk trwałych o pow. 0,38 ha, kontrola na miejscu wykazała nieużytek o pow. 0,38 ha, zatem zawyżenie wyniosło 0,38 ha, - dla działki rolnej G położonej na działce Nr ewid. [...], gdzie zadeklarowano uprawę łąk trwałych o pow. 1,44 ha, kontrola na miejscu wykazała nieużytek o pow. 1,44 ha, zatem zawyżenie wyniosło 1, 44 ha. Wyliczona zatem procentowa różnica między powierzchnią działek deklarowanych we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli na miejscu wynosi 174,90% (7,01 ha – 2,55 ha x 100% / 2,55 ha), zawyżenie bowiem wyniosło 4,46 ha. Składając w dniu 10 maja 2006 roku wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich strona oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, czego dowodem jest jej podpis na wniosku. Zgodnie z art. 15 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 w przypadku gdy właściwe władze poinformowały rolnika o nieprawidłowościach we wniosku o pomoc lub w przypadku, gdy poinformowały go o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz gdy kontrola ta ujawniła nieprawidłowości, uzupełnienia i zmiany nie są dozwolone w odniesieniu do działek rolnych, których dotyczą nieprawidłowości. Obniżki i wyłączenia nie mają zastosowania w sytuacji gdy rolnik może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości (art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004). Na tej podstawie organ uznał, że strona nie dostosowała w wymaganym terminie wniosku do rzeczywistej sytuacji, przy czym strona znała zasady przyznawania płatności bezpośrednich oraz dysponowała czasem na dostosowanie złożonej deklaracji do stanu faktycznego. W odwołaniu od powyższej decyzji T. W. wskazała, że składając wniosek o przyznanie płatności nie miała możliwości przeczytać pouczenia zawartego na ostatniej stronie. Kilkakrotnie była wzywana do poprawienia lub uzupełnienia wniosku, a pracownik uniemożliwił jej cofnięcie wniosku o przyznanie płatności. Nadto strona wyraziła zdziwienie, iż mimo kilkakrotnych wezwań do poprawienia wniosku, organ nadal wypłacał pieniądze, których teraz żąda zwrotu. W tej sytuacji obarczanie jej winą za nieprawidłowości jest niesprawiedliwe. Nie została ona powiadomiona o kontroli przeprowadzonej w dniu 6 lutego 2008 roku. Otrzymane w ramach dopłaty pieniądze odwołująca się przeznaczyła na remont budynków gospodarczych. Po upałach ziemia była zniszczona i tylko mogła dokonać zalesienia sadząc sosny. W konkluzji strona wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej (uległa poważnemu wypadkowi samochodowemu i teraz musi się leczyć) i przez to jest w trudnej sytuacji finansowej. Dlatego też wniosła o rozłożenie należności na raty przez okres 3 lat. Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. decyzją z dnia [...] roku, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniając, że z płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu do położonych na obszarach ONW działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, sady, laki trwale oraz pastwiska trwale (§ 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów). Płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania określonych wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów). Art. 14 ust. 2 w/w rozporządzenia stanowi, iż płatność przysługuje, jeżeli producent rolny stosuje ogólną dobrą praktykę rolniczą. Grunty rolne nie powinny być porośnięte krzewami, za wyjątkiem tych krzewów, które nie podlegają wycięciu zgodnie z przepisami o ochronie przyrody lub mają znaczenie dla ochrony wód i gleb lub też krzewy te nie wpływają na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną (§ 4 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 roku w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, Dz. U. Nr 65, poz. 600 ze zm.). Ponadto, zgodnie z treścią § 1 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia, utrzymywaniem gruntów rolnych przy zachowaniu wymogów dobrej kultury rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska jest koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca – w przypadku łąk. Zgodnie z art. 69 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 wszystkie wnioski o płatność podlegają typowaniu do kontroli na miejscu. Kontrole na miejscu dokonywane są zgodnie z analizą ryzyka przedstawioną dla każdego środka rozwoju obszarów wiejskich. Kontrole na miejscu są rozkładane w ciągu roku zgodnie z analizą ryzyka przedstawioną dla każdego środka rozwoju obszarów wiejskich. W przypadku wsparcia inwestycji na mocy rozdziału I, VII, VIII i IX tytułu II rozporządzenia (WE) Nr 1257/1999, państwa członkowskie mogą postanowić, że kontrole na miejscu dotyczą tylko tych projektów, które są na etapie zakończenia. Wszystkie zobowiązania i obowiązki beneficjenta, które mogą być sprawdzone podczas wizytacji są przedmiotem kontroli. Jak wskazał organ odwoławczy, obowiązujące przepisy nie nakładają na organ obowiązku przeprowadzania kontroli na miejscu we wszystkich gospodarstwach, których posiadacze złożyli wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności (art. 23 rozporządzenia Nr 796/2004). Kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzenia (art. 25 rozporządzenia Nr 796/2004 z zw. z art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.). Zgodnie z art. 28 oraz 48 rozporządzenia Nr 796/2004, z każdej kontroli na miejscu sporządza się raport, który umożliwia wgląd w szczegóły przeprowadzonych kontroli. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, rolnik powinien zostać zapoznany z jej wynikami, powinien otrzymać kopię raportu oraz powinno się umożliwić podpisanie notatki z omówienia kontroli na miejscu, zanim właściwe władze wyciągną wnioski z jej wyników i zadecydują o możliwości zmniejszenia płatności lub o jej wykluczeniu. Bezsprzecznie kontrola przeprowadzona na gruncie stanowiącym własność odwołującej się wykazała nieprawidłowości w odniesieniu do działek oznaczonych Nr ewid. [...],[...],[...] i [...]. Podczas kontroli granice działek nie były widoczne, co oznacza, że sąsiadujące działki stanowiły nieużytek. Wynik kontroli, jak i kopia raportu po korekcie zostały przedstawione stronie, która złożyła do nich zastrzeżenia. Tym niemniej organ, po rozpatrzeniu tych zastrzeżeń utrzymał w mocy wynik kontroli. Organ stwierdził, że strona znała zasady przyznawania płatności oraz dysponowała czasem na powiadomienie organu o tym, że wniosek pomocowy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia. Pomimo tego strona nie zawiadomiła o niezgodności złożonej deklaracji ze stanem faktycznym. Argumentacja strony zawarta w odwołaniu, a dotycząca jedynie podpisania wniosku i nieznajomości przepisów prawa w zakresie przyznawania płatności nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, przede wszystkim zaś nie stanowi okoliczności wyłączającej winę producenta zgodnie z treścią art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 w zw. z art. 71 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 – obniżki i wyłączenia, nie mają zastosowania w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości. W ocenie organu II instancji, odwołująca się nie udowodniła, iż nie ponosi winy w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, nie przedstawiła dowodów, które pozwalałyby uznać, iż użytkowała w 2006 roku działki rolne położone na działkach Nr ewid. [...],[...],[...],[...]. Ciężar wykazania braku winy, w świetle powołanego przepisu spoczywa na stronie. Na tej podstawie organ odwoławczy przyjął, iż organ I instancji w sposób prawidłowy oparł swe rozstrzygnięcie na wynikach kontroli na miejscu. Ustosunkowując się do zarzutu strony, iż wyraziła wolę zrezygnowania z dopłat, organ II instancji wyjaśnił, iż zgodnie z § 6 ust. 4 rozporządzenia ONW, rolnik może z własnej inicjatywy złożyć formularz wycofania części wniosku obejmujący wycofanie pojedynczych działek ewidencyjnych i rolnych bądź całości wniosku, o ile nie został powiadomiony o nieprawidłowościach we wniosku lub powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz gdy taka kontrola stwierdzi nieprawidłowości. W sytuacji, kiedy na wycofywanej działce zostały wykryte nieprawidłowości, rolnik nie może jej wycofać. Innymi słowy, strona mogła cofnąć wniosek w zakresie działek rolnych wskazanych w wezwaniu z dnia 1 września 2006 roku do dnia, w którym wezwanie to zostało jej doręczone, czyli do dnia 25 września 2006 roku. Kompetencje do umarzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty spłat należności, zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 107 poz. 733), obecnie posiada Prezes ARiMR. W konkluzji organ wskazał, że ustalenia przeprowadzonego postępowania potwierdzają to, iż odwołująca się nie użytkowała w dacie złożenia wniosku na rok 2006 działek ewidencyjnych Nr [...],[...],[...] i [...] zgodnie z zadeklarowanym przeznaczeniem. Strona skorzystała z możliwości złożenia zastrzeżeń do wyników kontroli. Kierownik Biura kontroli na miejscu odniósł się do nich, lecz nie stwierdził żadnych nieprawidłowości. W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu I instancji jest zatem zgodne z prawem. W skardze do sądu administracyjnego, T. W. opisała swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Nadto wskazała, że działka Nr ewid. [...] od 1976 roku była pastwiskiem trwałym, nie koszonym, gdzie do 2003 roku wypasane były owce. Pastwisko to zostało bez zmian i jest przeznaczone na przyszłość do wypasu owiec lub krów. Natomiast działki Nr [...],[...] i [...] do 2003 roku były koszone, jednak po tej dacie nie były koszone, czasami były tam wypasane krowy. Działka Nr [...] zlokalizowana jest w pobliżu domu i przeznaczona jest na użytek ptactwa przydomowego. Działka Nr [...] i [...] zostały we wrześniu i październiku 2005 roku zalesione, gdyż to grunty VI klasy (żółty piasek). W konkluzji skargi strona kwestionowała prawidłowość przeprowadzenia kontroli na miejscu i wskazała, że nie miała możliwości wycofania wniosku o przyznanie płatności. Wyjaśniła, że pieniądze z dopłat zainwestowała w remont pomieszczeń gospodarskich. Podczas jej wizyt w organie I instancji pracownicy wskazywali gdzie ma złożyć podpis, a następnie dostawała do czytania pliki dokumentów z przytoczonymi przepisami prawnymi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Do pisma skierowanego do Sądu w dniu 9 lutego 2009 roku strona załączyła fotografie potwierdzające zalesienie działek Nr ewid. [...] i [...], które to w trakcie kontroli zostały zakwalifikowane jako ugór. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie Sądu, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. W stanie faktycznym sprawy bezsporne jest, iż skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006. Płatność taką strona otrzymała na mocy decyzji z dnia [...] roku. Tym niemniej na skutek ujawnienia się nowych okoliczności w sprawie, postępowanie to zostało wznowione na mocy postanowienia organu I instancji z dnia [...] roku. Podstawą do wznowienia postępowania był fakt stwierdzenia przez organ, że część działek rolnych zgłoszonych przez skarżącą do wykorzystania jako łąka trwała nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 roku. Oznacza to, że część działek rolnych, na których miała znajdować się łąka trwała, nie była zagospodarowana zgodnie z deklaracją strony. Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych i dostarczonych w toku postępowania sądowego wynika bowiem, że działki oznaczone Nr [...],[...],[...],[...] i [...] nie były wykorzystywane jako łąki trwałe. Dołączona dokumentacja fotograficzna sporządzona w dniu kontroli na gruncie, czyli w dniu 6 lutego 2008 roku wskazuje, że teren ten był zaniedbany, zatem nie pozostawał w dobrej kulturze rolnej. Okoliczności tych nie kwestionuje też skarżąca wyjaśniając, że z uwagi na złą jakość gleby na części działek (działka Nr ewid. [...] i [...]) dokonała zalesienia. Pozostałe tereny do 2003 roku były przeznaczone na pastwiska, do czasu, kiedy stado owiec będących własnością skarżącej nie zostało zlikwidowane. Ustosunkowując się do tych kwestii należy uznać, że skarżąca składając wniosek o przyznanie dopłat oświadczyła, że podane działki wykorzystywane są jako łąki trwałe, gdy tymczasem organ stwierdził, że tak nie było. Sąd nie kwestionuje złej jakości gleby na tym terenie, jednakże ta okoliczność nie ma wpływu na powyższą ocenę. W sytuacji gdy organ stwierdził, że część terenu stanowiącego własność skarżącej nie jest wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem, miał prawne podstawy do wznowienia postępowania i w jego wyniku uchylenia decyzji o przyznaniu płatności. Zgodnie z regulacją art. 5 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427) – program jest realizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i obejmuje m. in. działanie wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zasady przyznawania płatności regulowane są przez przepisy krajowe i unijne. W szczególności w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności na rok 2006 zastosowanie mają przepisy zarówno ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U Nr 229 poz. 2273 ze zm.), jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.). Spośród przepisów unijnych stosujemy rozporządzenie Komisji WE Nr 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Nr 1257/1999/WE w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) (Dz. Urz. UE L z dnia 30 kwietnia 2004 roku Nr 153, str. 30) oraz rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L z dnia 30 kwietnia 2004 roku Nr 141, str. 18-58 ze zm.). Z treści przepisu § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku wynika, iż płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwana płatnością ONW) jest udzielana producentowi rolnemu do położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki trwałe oraz pastwiska trwałe. Płatność ta udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania określonych wymagań, w tym m. in. gdy producent rolny stosuje ogólną dobrą praktykę rolniczą (§ 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku w zw. z art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Nr 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia, Dz. Urz. WE L Nr 160 z dnia 26 czerwca 1999 roku ze zm.). Grunty rolne nie powinny być porośnięte krzewami, za wyjątkiem tych krzewów, które nie podlegają wycięciu zgodnie z przepisami o ochronie przyrody lub mają znaczenie dla ochrony wód i gleb lub też krzewy te nie wpływają na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną (§ 4 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 roku w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, Dz. U. Nr 65, poz. 600 ze zm.). Utrzymywaniem gruntów rolnych przy zachowaniu wymogów dobrej kultury rolnej i wymogów ochrony środowiska jest m. in. koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca - w przypadku łąk (§ 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2004 roku). Z treści tych przepisów wynika, że rolnik deklarujący we wniosku o przyznanie płatności określony teren jako obszar łąk trwałych zobowiązany jest do utrzymania tego terenu w dobrej kulturze rolnej, w tym w szczególności na terenie łąk trwałych nie powinno być krzewów, a koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie powinno następować minimum raz w roku, do dnia 31 lipca. W celu sprawdzenia spełnienia zobowiązań rolników wnioskujących o przyznanie odpowiednich płatności, zgodnie z art. 69 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004, wszystkie wnioski o płatność podlegają typowaniu do kontroli na miejscu. Kontrole na miejscu dokonywane są zgodnie z analizą ryzyka przedstawioną dla każdego środka rozwoju obszarów wiejskich. Kontrole te są rozkładane w ciągu roku zgodnie z analizą ryzyka przedstawioną dla każdego środka rozwoju obszarów wiejskich, a wszystkie zobowiązania i obowiązki rolnika, które mogą być sprawdzone podczas wizytacji są przedmiotem kontroli. Kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności (art. 23 rozporządzenia Nr 796/2004). Kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzenia (art. 25 rozporządzenia Nr 796/2004). Z każdej kontroli na miejscu sporządza się raport, który umożliwia wgląd w szczegóły przeprowadzonych kontroli. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, rolnik powinien zostać zapoznany z jej wynikami, otrzymać kopię raportu oraz powinno się umożliwić mu podpisanie notatki z omówienia kontroli na miejscu, zanim właściwe władze wyciągną wnioski z jej wyników i zadecydują o możliwości zmniejszenia płatności lub o jej wykluczeniu (art. 28 i 48 rozporządzenia Nr 796/2004). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku, wysokość płatności uzależniona jest od usytuowania działek w ramach poszczególnych stref obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz od wielkości powierzchni zdeklarowanych i użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki i pastwiska trwałe działek rolnych przez producenta rolnego. Jak już wskazywano, podstawowymi przesłankami wymaganymi do uzyskania płatności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania są m. in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych, przy czym działalność ta winna być prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Wysokość płatności ustala się jako iloczyn stawek płatności na hektar gruntu rolnego i deklarowanej przez producenta rolnego powierzchni działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (§ 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku). Jeżeli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony, który spełnia wszystkie warunki określone w zasadach przyznania pomocy dla płatności ONW, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego po kontroli administracyjnej i po kontroli na miejscu pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeżeli różnica ta wynosi 3% lub 2 hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru (51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004). Jeżeli różnica przekracza 20% stwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa. Przy czym obniżki i wyłączenia nie mają zastosowania w przypadku, gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości (art. 68 ust. 1 rozporządzenia Nr 796/2004 w zw. z art. 71 rozporządzenia Nr 817/2004). W sprawie nie ulega wątpliwości, że powierzchnia zadeklarowana przez skarżącą we wniosku o przyznanie płatności obejmowała obszar 7,01 ha, a stwierdzone przez organ nieprawidłowości obejmują obszar 4,46 ha. Z prostego działania matematycznego wynika, że procent zawyżenia wynosi w takiej sytuacji wynosi 174,90%. W tej sytuacji organy orzekające obu instancji prawidłowo uznały, że płatność dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie przysługuje skarżącej. W tej sytuacji, strona zobligowana jest do zwrotu przyznanej i wypłaconej płatności. Na marginesie wskazać należy, iż strona nie podjęła próby zwolnienia się z odpowiedzialności za zaistniałe nieprawidłowości poprzez wykazanie, że nie ponosi za nie winy. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają kwestie dotyczące stanu zdrowia, czy sytuacji finansowej skarżącej. Są to okoliczności, które mogą przemawiać za umorzeniem, odroczeniem lub rozłożeniem na raty płatności podlegającej zwrotowi. Tym niemniej, w tym celu strona ma obowiązek złożyć odrębny wniosek do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 12 czerwca 2007 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 107, poz. 733). W przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi właściwy organ agencji płatniczej na wniosek dłużnika może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia z dnia 12 czerwca 2007 roku). Również sposób wykorzystania przyznanych środków nie wpływa na obowiązek zwrotu pobranej płatności. Podobnie na uwzględnienie nie zasługują zarzuty skargi dotyczące sposobu przeprowadzenia kontroli na gruncie, jak i faktu zaniechania poinformowania strony o planowanym jej przeprowadzeniu. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Nr 796/2004 organ nie miał obowiązku zawiadamiania rolnika o planowanej kontroli. Organ zobowiązany był jedynie do zapoznania strony z raportem z kontroli na miejscu umożliwiając ustosunkowanie się do jego treści. Obowiązki te bez wątpienia organ wypełnił, gdyż zapoznał stronę z raportem dołączając jego kopię do pisma z dnia 29 lutego 2008 roku wysłanego do skarżącej. Raport ten strona odebrała w dniu 6 marca 2008 roku. Następnie w dniu 14 marca 2008 roku skarżąca ustosunkowała się do wyników kontroli. Pismem z dnia 26 marca 2008 roku organ I instancji po zapoznaniu się z uwagami skarżącej stwierdził, że nie uwzględnił tych uwag i nie widzi podstaw do przeprowadzenia ponownej kontroli. Natomiast zarzut uniemożliwienia cofnięcia wniosku o przyznanie płatności nie znajduje poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, dlatego nie wpływa na rozstrzygnięcie. Przy czym należy wskazać, że strona ma ograniczoną możliwość cofnięcia wniosku o przyznanie płatności tylko do czasu poinformowania o nieprawidłowościach we wniosku lub do czasu poinformowania o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, jak również gdy taka kontrola stwierdzi nieprawidłowości. Ograniczenia te wprost wynikają z przepisu § 6 ust. 4 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku. Strona została powiadomiona o nieprawidłowościach we wniosku w dniu 25 września 2006 roku, zatem tylko do tej daty mogła cofnąć wniosek. W konkluzji wskazać należy, iż strona poprzez podpisanie wniosku oświadczyła, że treść wniosku odpowiada rzeczywistemu stanowi faktycznemu. Podpis strony na formularzu potwierdza również zapoznanie jej z zasadami przyznawania płatności. Skarżąca w treści skargi podała, że podczas wizyt w organie I instancji otrzymywała obszerne dokumenty ze wskazanymi przepisami prawa. Dokumenty te zawierały stosowne pouczenia, z którymi strona winna się zapoznać. Skutki zaniechania zapoznania się z treścią tych dokumentów obciążają stronę i stanowią wyraz niedbalstwa w prowadzeniu własnych spraw. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. K.O.