II SA/Łd 294/02

Dnia 16 czerwca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Ewa Markiewicz, Sędzia WSA: Jolanta Rosińska, p.o. Sędziego WSA: Renata Kubot – Szustowska (spr.), , Protokolant: sekretarz sądowy Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi R. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił R. M. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym, przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), podnosząc w uzasadnieniu, iż "strona doznała we wnioskowanym okresie, prześladowań nie objętych przepisami ustawy" We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, R. M. wskazała, iż domaga się ustalenia uprawnień kombatanckich z racji podlegania represjom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego "(Dz.U. nr 17, poz. 75 z 1991r. z późn. zm.)". W obszernym uzasadnieniu przedstawiła wojenne losy swojej rodziny, szczegółowo opisując fakt oddania jej wraz z czteroletnią siostrą "na zgermanizowanie" niemieckiej rodzinie H. J., zamieszkałej w miejscowości "D. na terenie III Rzeszy Hitlerowskiej". Oświadczyła także, iż wobec faktu, że urodziła się w dniu 6.maja 1942r., podczas pobytu jej rodziców w obozie pracy, była niezdolna do wykonywania pracy przymusowej, będąc niemowlęciem. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] wskazując, iż zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2a ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.), represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych i religijnych oraz deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium Państwa Polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Według posiadanych przez organ dowodów skarżąca urodziła się podczas pobytu rodziców na robotach przymusowych, zaś z przedłożonych dokumentów wynika, iż jej rodzice zakwaterowani byli w gospodarstwie rolnym. Zdaniem organu, nie można zatem uznać, iż skarżąca przebywała w obozie pracy przymusowej. Natomiast urodzenie i pobyt z rodzicami na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu ustawy, a co za tym idzie, świadczenie z tego tytułu nie może zostać przyznane. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, R. M. podniosła, iż nie zgadza się z treścią decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Obszernie dokumentując starania o przyznanie jej oraz członkom jej rodziny świadczeń pieniężnych z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie oraz Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wskazała po pierwsze, iż czuje się pokrzywdzona stanowiskiem władz Fundacji oraz organów administracji, które kwestionują jej cierpienia podczas wojny, kiedy to wraz z rodzeństwem oraz rodzicami, poddana była dotkliwym represjom. Po wtóre podkreśliła, że rodzice pracowali przymusowo na terenie III Rzeszy, zaś ona jako sześciomiesięczne niemowlę oddana została "do zgermanizowania" niemieckiej rodzinie, zamieszkałej w "mieście powiatowym D.". Zażądała zatem w konkluzji uchylenia obu decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i uznania jej za osobę represjonowaną, w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach i niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Postanowieniem z dnia [...] zwolniono skarżącą od kosztów sądowych i ustanowiono dlań adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] natomiast, orzeczono o odrzuceniu skargi, z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Na wniosek skarżącej, orzeczeniem z dnia 27.lutego 20002r., przywrócono jej termin do złożenia skargi. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, iż choć R. M. urodziła się podczas pobytu jej rodziców na robotach przymusowych, wykluczyć należy, by z uwagi na wiek przymusowo pracowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) natomiast, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza prawo materialne oraz przepisy postępowania w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Podnieść bowiem należy w szczególności, że zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 1 i 2 lit a ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym, przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych lub też deportacja do takiej pracy, na okres co najmniej 6.miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W przedmiotowej sprawie organ administracji w zaskarżonej decyzji przyjął, iż rodzice skarżącej, deportowani zostali do pracy w gospodarstwie rolnym i tam też zakwaterowani. Trudno ustalenia te uznać za miarodajne, skoro żaden ze złożonych dokumentów faktu powyższego nie potwierdza. Oświadczenie K. K., znajdujące się w aktach sprawy, stwierdza jedynie, że rodzina skarżącej pracowała przymusowa u rolnika H. B. Z oświadczeń składanych przez skarżącą i członków jej rodziny, przebywających wraz z nią na terenie III Rzeszy, wynika natomiast, iż rodzina M. osadzona została w "obozie pracy" w L. Pominięcie wspomnianego faktu, bez stosownej analizy i szczegółowego odniesienia w zaskarżonej decyzji, uznać należy za uchybienie przepisom art. art. 7,77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło w konsekwencji doprowadzić do naruszenia prawa materialnego. Po myśli art. 80 k.p.a. organ administracji obowiązany był na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W przedmiotowej sprawie, zanegowanie uprawnienia skarżącej wymagało szczegółowego i precyzyjnego uzasadnienia. Tymczasem ani zaskarżona decyzja ani poprzedzająca ją decyzja z dnia[...] . wymogów tychże nie spełniają, naruszając regulację zawartą w art. 107 § 3 k.p.a. Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to bowiem dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy, wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 ustawy, gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji. Podkreślenia wymaga również, iż nawet przy założeniu, że rodzice skarżącej istotnie deportowani zostali do pracy przymusowej i pracę tę świadczyli, będąc zakwaterowanymi na terenie gospodarstwa rolnego, fakt, iż skarżąca z uwagi na wiek nie mogła tejże pracy świadczyć, nie pozbawia jej prawa do zaliczenia do kręgu osób represjonowanych w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit a. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu administracyjnego, osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów cytowanej ustawy powinna wykazać, że spełnia tylko przesłanki uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch kategorii osób represjonowanych, wymienionych w art. 2 ustawy, nie jest natomiast obowiązana wykazywać, czy faktycznie wykonywała pracę przymusową. Treść art. 3 ustawy dotyczy bowiem jedynie sposobu obliczania wysokości świadczenia pieniężnego, należnego osobie uprawnionej, a nie ustalenia faktu podlegania represjom. Podzielić należy pogląd, iż dziecku deportowanemu wraz z rodzicami do pracy przymusowej, czy też urodzonemu na deportacji, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych do takiej pracy przez III Rzeszę, bez konieczności ustalania, że faktycznie pracowało. Z przepisów ustawy nie wynika, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był wszakże z góry ustalony. Dzieci, również te urodzone w jej trakcie, w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były do wykonywania różnych prac, niejednokrotnie przekraczających ich siły i możliwości. ( porównaj wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31.maja 1996r., w sprawie o sygn.akt III RN 112/99, OSNAPiUS 2000/20/736, wyrok z dnia 13.stycznia 2000r., w sprawie o sygn.akt III RN 143/99, Wokanda 2000/9/31, wyrok z dnia 24.października 2003r. w sprawie o sygn.akt III RN 120/02, niepubl. w zbiorze urzędowym, teza dostępna w dzienniku "Rzeczpospolita" z dnia 28.października 2003r., w dodatku "Prawo co dnia" str.2). Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, sprowadzających się de facto do żądania przyznania uprawnień z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz. 950 ze zm.), podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło uprawnienia skarżącej do świadczenia pieniężnego, określonego w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Wniosek o przyznanie tego świadczenia został przez R. M. złożony w dniu 14.grudnia 1999r. W następstwie jego rozpoznania wydana została zaskarżona decyzja. Faktem jest natomiast, że już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca wskazała nową podstawę faktyczną i prawną swego żądania. Organ winien zatem ustalić, czy w istocie złożony w dniu 19.października 2000r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie stanowił także żądania przyznania uprawnień z ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz. 950 ze zm.). Biorąc pod uwagę wskazane powyżej naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.s.a. w zw. z art. 135 p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Na podstawie art. 152 p.s.a. rozstrzygnięto zaś w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Z uwagi natomiast na fakt, że pełnomocnik skarżącej nie złożył wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącej z urzędu oraz oświadczenia, że opłaty te nie zostały zapłacone, nie orzekano w tym przedmiocie, uznając roszczenie o zasądzenie tychże kosztów za wygasłe (art. 210 § 1 p.s.a. w zw. z § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).