II SA/Łd 302/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie NSA Teresa Rutkowska (spr.), WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant Referent Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pożyczki o d d a l a s k a r g ę 3 II SA/Łd 302/02 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją NR [...] z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odmawiającą A. B. umorzenia pozostałej do spłaty należności zasądzonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 25 marca 1996 r sygn. I C 1835/95. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 6c ust. 2 pkt 2 i art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( t. j. Dz. U. z 2001 r Nr 6 poz. 56 ze zm. ) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ ustalił, że na podstawie umowy zawartej z Rejonowym Biurem Pracy w Ł. w dniu 24 września 1993 r A. B. otrzymał pożyczkę ze środków Funduszu Pracy w wysokości 21.000 zł ( 210.000.000 zł przed denominacją )na utworzenie 3 dodatkowych miejsc pracy dla osób bezrobotnych. Zabezpieczeniem spłaty pożyczki było solidarne poręczenie 8 osób: K. K., R. G., A. M., R. G., Z. R., J. I., S. J. i K. K. Zgodnie z umową raty pożyczki i odsetki winny być całkowicie spłacone do września 1995 r. Z uwagi na nie wywiązanie się z warunków umowy Rejonowy Urząd Pracy w Ł. wezwał pożyczkobiorcę i poręczycieli do jednorazowej spłaty całego zadłużenia , a następnie po dwukrotnym odraczaniu terminu płatności, wniósł pozew do Sądu Wojewódzkiego w Łodzi o zapłatę kwoty 27.705,80 zł z należnymi odsetkami i kosztami postępowania. Wyrokiem z dnia 25 marca 1996 r Sąd Wojewódzki w Łodzi zasadził solidarnie od A. B. i wszystkich poręczycieli dochodzoną pozwem kwotę. Ponieważ dłużnicy nie spłacali zadłużenia , wierzyciel skierował do Komornika Sądu Rejonowego w Ł. wniosek o wszczęcie egzekucji z całego majątku dłużników. Zajęte zostały wynagrodzenia 4 poręczycieli i pożyczkobiorcy , a ponadto wierzyciel – RUP nr 1 w Ł. powiadomił Komornika, iż A. B. posiada nieruchomość, z której można dochodzić należności. W dniu 23 lipca 2001 r. A. B. złożył wniosek o umorzenie niespłaconego zadłużenia .Wcześniejsze wnioski w tym przedmiocie z dnia 7 czerwca 2000 r i 20 listopada 2000 r zostały z przyczyn formalnych pozostawione bez rozstrzygnięcia. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Prezydent Miasta Ł. wydał w dniu [...] decyzję o odmowie umorzenia zasądzonej należności i wskazał ma niespełnienie przesłanek z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu tj. brak możliwości zbadania sytuacji majątkowej jednego z poręczycieli – K. K. oraz fakt, że 6 osób poręczających uzyskuje stałe dochody, dając szansę na odzyskanie długu. Organ I instancji ustalił, że do dnia 31.10.2001 wpłacono ogółem 14.273,28 zł ( w tym pożyczka 5067,48 zł, odsetki 6705,80 zł i 2500 zł koszty zastępstwa procesowego), a do zapłaty pozostała jeszcze kwota 64.985,70 ( w tym kwota główna 15.932,52 zł, odsetki ustawowe liczone od kwoty 21.000 zł – 48.941,06 zł ). W złożonym odwołaniu A. B. prosił o ponowne rozpatrzenie sprawy, umorzenie naliczonych odsetek i rozłożenie na 10 rat kwoty głównej 15.932,52 zł. Wyjaśniał, że zlikwidował działalność ( po napadzie na sklep i pobiciu go) , ze względu na swój stan zdrowia . Nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty, która nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków. W nie najlepszych warunkach materialnych i zdrowotnych znajdują się także jego żyranci, którzy nie posiadają środków na spłatę jego zadłużenia. Rozpatrując sprawę Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę udzieloną osobie bezrobotnej jeżeli m.in.: - w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku , z którego można dochodzić należności., - w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, - przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Organ stwierdził, że w badanej sprawie za spłatę pożyczki odpowiada dziewięcioro współdłużników solidarnych. Negatywną opinię w przedmiocie umorzenia zobowiązań pożyczkowych wydała też 30 października 2001 r Powiatowa Rada Zatrudnienia i Mieście Ł. ( uchwała Nr [...]). W postępowaniu administracyjnym ustalono sytuację materialną pożyczkobiorcy i 7 poręczycieli, w tym 6 poręczycieli uzyskuje stałe dochody i egzekucja względem nich jest skuteczna . Brak natomiast możliwości ustalenia sytuacji materialnej poręczyciela K. K., który przebywa za granicą, co nie pozwala także stwierdzić, czy przesłanki uzasadniające umorzenie zachodzą co do wszystkich zobowiązanych W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Organ odwoławczy podkreślił, że wszystkie osoby zobowiązane przyczyniły się do zaistnienia sytuacji, w której się znalazły, nie realizując warunków umowy o pożyczkę i umów poręczenia, pomimo informacji o zaległościach i udzielanych przez wierzyciela ulgach w spłacie należności, co wpłynęło na wysokość zadłużenia. Mając na uwadze, iż środki Funduszu Pracy przeznaczone są nie tylko na finansowanie pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej , ale także na finansowanie innych form aktywizacji zawodowej bezrobotnych oraz wypłatę zasiłków i innych świadczeń dla bezrobotnych, starosta jest zobowiązany do prawidłowego i racjonalnego gospodarowania tymi środkami. Dlatego decyzja o umorzeniu lub odmowie umorzenia pożyczki uzależniona jest również od możliwości finansowych wierzyciela. Dlatego też w ocenie organów obu instancji, nieudana działalność gospodarcza nie może stanowić podstawy do umorzenia w całości pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. B. wnosił o uchylenie decyzji Wojewody [...] jako niezgodnej z prawem . Zarzucił naruszenie art. 18 ust. 4a i b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( t. j. Dz. U. z 2001 r Nr 6, poz.56 ze zm. ). Zdaniem skarżącego odmowa umorzenia pożyczki z tego względu , że nie wszyscy gwaranci są w złej sytuacji materialnej, bo jeden z nich przebywa za granicą i nie można ustalić jego statusu materialnego, jest niezgodna z powołanymi przepisami. Skarżący nie ponosi bowiem winy za to, że nie można ustalić statusu materialnego gwaranta przebywającego za granicą. Jego zdaniem, załączone do przedmiotowej sprawy dowody w pełni uzasadniają podjęcie decyzji o umorzeniu 50% pożyczki. W kolejnych pismach złożonych do akt sprawy skarżący poinformował, że z udzielonego mu kredytu spłacił 9000 zł , a więc pozostała jeszcze do spłacenia kwota 12.000 zł. Spłacono też 36.000 zł odsetek . Wnosił o całkowite umorzenie odsetek i należności głównej lub rozłożenie na raty należnego zadłużenia. Podkreślał, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (choroba psychiczna) , utrzymuje się z renty inwalidzkiej i musi jeszcze spłacić dług żyrantom. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie rozważań wskazać jednak należy, że z dniem 1 stycznia 2004 r z mocy art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r Nr 153 poz. 1271, zm. Dz. U. Nr 228, poz. 2261 z 2003 r), weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002 r Nr 153, poz.1269 ) oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. z 2002 r Nr 153 poz. 1270). W myśl art. 97 § 1 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające /.../, sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utworzony z dniem 1 stycznia 2004 r. dla obszaru województwa łódźkiego, jest właściwy do rozpoznania skargi w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej /.../. Przy czym, jak stanowi art. 1 § 2 wskazanej już wyżej ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 145 § 1 wymienionej ustawy ( p.s.a.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził takiego naruszenia przepisów, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( tekst jednolity Dz. U. z 2001 r Nr 6 poz. 56 ze zm. ). Zgodnie z art. 18 ust. 4a starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, jeżeli: 1/ w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku , z którego można dochodzić należności., 2/ w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3/ pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4/ wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności , 5/ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. W myśl art. 18 ust. 4b umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. W rozpoznawanej sprawie, w świetle ustalonych przez organy administracyjne okoliczności, które nie są przez skarżącego kwestionowane, brak podstaw do postawienia zarzutu naruszenia wskazanych przepisów ustawy. Analiza treści art.18 ust. 4a wskazuje , że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy w części lub w całości jedynie w wyjątkowych wypadkach, które zostały enumeratywnie wymienione w tym przepisie. Jednocześnie w art. 18 ust. 4b przewidziano jeszcze dodatkowe ograniczenie, polegające na tym, że gdy za spłatę pożyczki odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, umorzenie pożyczki może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Jeżeli, tak jak w niniejszej sprawie, nie ma możliwości ustalenia sytuacji majątkowej jednego z dłużników solidarnych , organ administracji nie ma podstaw prawnych do umorzenia należności. Istotą zobowiązania solidarnego dłużników, zgodnie z art. 366 § 1 i 2 kodeksu cywilnego jest bowiem to, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani. Niemożność ustalenia sytuacji majątkowej poręczyciela oznacza, że istnieje jeszcze możliwość choćby częściowego zaspokojenia wierzyciela przez choćby jednego z dłużników solidarnych ,a w takiej sytuacji ustawodawca nie przewidział możliwości umorzenia pożyczki ani w całości ani w części. Dlatego organy obu instancji trafnie oceniły, że umorzenie pozostałej do spłaty należności zasądzonej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 25 marca 1996 r. solidarnie od pożyczkobiorcy i poręczycieli na rzecz Skarbu Państwa –Rejonowego Urzędu Pracy Nr 1 w Ł. nie było możliwe. W tym stanie rzeczy, nie było potrzeby dokonywania oceny sytuacji majątkowej pozostałych współdłużników. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, że skarżący nie ma żadnego wpływu na możliwość poczynienia ustaleń dotyczących sytuacji współdłużnika i nie ponosi winy za to, że informacji tych brak jest w sprawie , należy wskazać, że okoliczność ta jest bez znaczenia z punktu widzenia treści przepisu. Podkreślić także należy, że wskazana wyżej ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie przewiduje jakichkolwiek możliwości odstępstw od przewidzianych w niej zasad i nie daje organom administracji ani sądowi żadnych uprawnień do uznaniowego umarzania pożyczek udzielonych na jej podstawie, poza przypadkami wskazanymi w cytowanym już przepisie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 wskazanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , oddalił skargę.