II SA/Łd 314/05

Dnia 31 sierpnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić radcy prawnemu S. K. prowadzącemu Kancelarię Radcowską w Ł. Al. A 15a ze Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 18.marca 2004r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 1396/01, po rozpoznaniu skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] Nr[...]. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 17.czerwca 2003r., w sprawie o sygn.akt P 24/02 (OTK-A 2003/6/55) niekonstytucyjności art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), określającego termin do którego mogły być skutecznie składane wnioski o przyznanie uprawnienia do wskazanego wyżej świadczenia, umorzenie postępowania administracyjnego z powodu uchybienia temu terminowi nie jest zasadne. Rozpoznając sprawę powtórnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją Nr [...] z dnia [...] w oparciu o treść art. l ust. l i art. 4 ust. l i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił J. J. przyznania uprawnienia do tegoż świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono jedynie, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca nie doznał prześladowań, objętych przepisami wskazanej wyżej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. J., zwrócił się o pozytywne załatwienie jego żądania. Decyzją Nr [...] z dnia [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127, art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., póz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit a, art. 3 ust. l i art. 4 ustawy z dnia 31.sierpnia 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, póz. 395 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż J. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, w szczególności świadectwa chrztu wynika, iż urodził się on na deportacji w miejscowości B. we Francji w dniu 7.lipca 1944r. Nie jest jednak, zdaniem organu, możliwe zaliczenie okresu pobytu na deportacji po dniu 15.09.1944r., ponieważ w tej dacie nastąpiło zajęcie okolic miejscowości B. przez aliantów według, opracowania "Kronika II wojny światowej" pod red. Donalda Sommerville'a, Warszawa 1995r. oraz opracowania "United States Army in Word War II. Specjal Studies.Chronology 1941/1945", pod red. Mary H.Williams, Washington 1960. Pobyt na deportacji po tej dacie nie stanowił już bowiem represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit a cytowanej ustawy. Ustawa zaś nie tylko zakreśla ogólne ramy czasowe przedmiotowej represji na okres trwania II wojny światowej, tj. lata 1.września 1939 - 8. maja 1945r. ale nadto ogranicza ją do momentu wyzwolenia przez aliantów konkretnej miejscowości. Nie jest także, zdaniem organu, możliwe zaliczenie wnioskodawcy miesiąca września 1944r., gdyż zgodnie z art. 3 ust. l ustawy, świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej. Z tego też względu, przyjmując, iż deportacja J. J. trwała od lipca 1944r. do sierpnia 1944r., a zatem krócej niż wymagane przez ustawę 6 miesięcy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż żądane świadczenie, określone w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, wnioskodawcy nie przysługuje. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył J. J., wnosząc o przyznanie mu świadczenia pieniężnego "za pracę przymusową rodziców". Podniósł, iż urodził się na deportacji, co uzasadnia przyznanie rekompensaty. Wyzwolenie miejscowości B. we Francji w dniu 15.wrzesnia 1944r. nie uzasadnia, w ocenie skarżącego, końca deportacji, ponieważ wojna dalej trwała. Do jej zakończenia w maju 1945r. nie było możliwości powrotu z deportacji. W konkluzji wniósł o "rozpatrzenie sprawy na (jego) korzyść". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powołując argumentacją tożsamą do zawartej w zaskarżonej decyzji. Wniósł nadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14.kwietnia 2005r. przyznano J. J. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4.lipca 2005r. natomiast, oddalono wniosek organu o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.. Po myśli art. 134 § l p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza normy prawa materialnego oraz przepisy postępowania, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, iż osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31.maj a 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) powinna wykazać, że spełnia określone w art. 2 ustawy przesłanki prawne, uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch kategorii osób represjonowanych. Skarżący jako osoba urodzona podczas deportacji rodziców, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pieniężne, określone w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.sierpnia 2004r., sygn.akt OSK 135/04, ONSAiWSA2005/115) Okres represji, obejmuje natomiast przedział czasu liczony od daty (dnia) rozpoczęcia represji do daty (dnia) jej zakończenia i musi być wyrażony w miesiącach oraz w miarę potrzeby w dniach. Taki sposób ustalania okresów represji przyjęty został również w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29.grudnia 1999r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów, potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego, przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 111, poz. 1300). Treść art. 3 ustawy dotyczy natomiast sposobu obliczania wysokości świadczenia pieniężnego, należnego osobie uprawnionej, a nie ustalenia okresu represji (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13.stycznia 2000r., w sprawie o sygn.akt III RN 112/99, OSNAPU 2000/20/736, w wyroku z dnia 11.lipca 2002r., w sprawie o sygn.akt III RN 14/02, niepubl. w zbiorze urzędowym, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20.stycznia 2003r., w sprawie o sygn.akt SA/Rz 1834/01, niepubl. w zbiorze urzędowym). Tym samym wykładnię cytowanych przepisów, dokonaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów, sprowadzającą się do zaliczenia skarżącemu jedynie pełnych miesięcy do okresu represji, uznać należy za błędną, prowadzącą w konsekwencji do naruszenia prawa materialnego (art. 2 pkt 2 ustawy), które miało wpływ na wynik sprawy. Ponadto zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne i autorytatywne przyjęcie, iż świadczona przez skarżącego praca straciła charakter przymusowy po dniu 15.września 1944r., bowiem tego dnia "okolice miejscowości B." , wyzwolone zostały spod okupacji niemieckiej. Po pierwsze bowiem podkreślić należy, iż miejscowość B., jak wynika z kserokopii aktu chrztu skarżącego, położona jest w diecezji R., w rejonie A.. Obszar ten był obiektem intensywnych działań wojennych w lecie i jesieni 1944r. (Wielka Encyklopedia Multimedialna, Ardeny http://wiem.onet.pl.). Materiał dowodowy, zgromadzony w aktach sprawy, nie pozwalał na jednoznaczną konkluzję, iż dzień 15.września 1944r. przyjmować należy jako datę wyzwolenia miejscowości B., do której deportowani zostali rodzice skarżącego. Również w pracy Donalda Sommerville'a, na którą powołuje się organ administracji, data ta nie obejmuje całego regionu (górzystego, wielkością nieco mniejszego od polskich Sudetów). Ponadto w okresie od 16.grudnia 1944r. do 31.stycznia 1945r. w rejonie tym miało miejsce przeciwnatarcie niemieckie, co oznacza, że przechodził on z rąk do rąk, co najmniej do końca stycznia 1945r. (Encyklopedia II wojny światowej pod red. Kazimierza Sobczaka, Warszawa 1975r, str. 10-11). Przyjęcie zatem, opierając się (i to połowicznie) wyłącznie na jednym z dostępnych w języku polskim źródeł, iż świadczona przez skarżącą praca z dniem 15.września 1944r. straciła charakter przymusowy, uznać należy za arbitralne. Niewyjaśnienie sprawy w tym zakresie, pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy, stanowiąc naruszenie art. 7 i 77 § l i art. 80 k.p.a. Biorąc pod uwagę ujawnione naruszenie wskazanych przepisów materialnych i proceduralnych, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i c p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję. Wobec charakteru prawnego uchylonego orzeczenia (nie posiadającego przymiotu wykonalności), brak było podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania (art. 152 p.p.s.a.) Na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 2 pkt l lit c oraz w zw. z § 15 ust. l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie w opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) przyznano natomiast radcy prawnemu S. K. wynagrodzenie w kwocie 240,00,-zł. za pomoc prawną, udzieloną skarżącemu z urzędu.