II SA/Łd 319/14

Dnia 22 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2014 roku sprawy ze skargi M. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. Ś. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku M. C., decyzją z dnia [...] odmówił przyznania mu uprawnień kombatanckich wskazując, iż przedstawione przez stronę okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu przepisów art. 1 – 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012r., poz. 400, dalej jako: "ustawa"). Organ tymczasem orzeka na podstawie wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (art. 22 ust. 1 ustawy). Zdaniem organu, wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 – 4 ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. C. wyjaśnił, iż jako osoba cywilna, dziecko w wieku 8 lat został ranny podczas bombardowania Ł. w dniu 17 stycznia 1945r.. Doznane obrażenia potwierdza zaświadczenia lekarskie i zeznania świadków. W ocenie strony, prawo międzynarodowe jest jasne, cywil to inwalida wojenny na skutek działań na danym terenie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wzmiankowaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie z dnia [...]. W motywach decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala wykluczyć by do M. C. miały zastosowanie przepisy ustawy, wedle której uprawnienia kombatanckie są przyznawane za działalność kombatancką lub równorzędną. Organ podkreślił, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują wszystkim osobom, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Okoliczności, na które powoływał się wnioskodawca nie stanowią represji w rozumieniu ustawy i nie mogą być potraktowane jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Ustawa enumeratywnie wylicza tytuły z jakich możliwe jest przyznanie uprawnień i nie jest możliwe przyznanie uprawnień za opisywane przez stronę przeżycia z okresu wojny. Organ nie kwestionując cierpień jakich doznał M. C. w czasie okupacji, jak i w okresie powojennym, podkreślił jednak, iż podnoszone okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu ustawy. Organ orzekając w przedmiocie uprawnień wynikających z ustawy związany jest brzmieniem jej przepisów. Wolą ustawodawcy tego rodzaju represje nie zostały zaliczone do kategorii zdarzeń wyczerpujących przesłanki art. 1 – 4 ustawy. Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy i przyznania uprawnień z niej wynikających z innych tytułów niż wymienione w ar. 1 – 4 ustawy. W skardze do sądu administracyjnego M. C. ponownie wyjaśnił, iż w dniu 17 stycznia 1945r. podczas bombardowania miasta został poraniony, co potwierdza zaświadczenie lekarskie i zeznania świadków. Czując się pokrzywdzonym skarżący wniósł o wnikliwe rozpatrzenie sprawy i uznanie jego kalectwa, inwalidztwa z równym prawem kombatanckim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Oceniając legalność zaskarżonych decyzji sąd zważył, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa. W pierwszej kolejności dostrzec wypada, iż skarżący zwrócił się do organu z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień na podstawie powołanej już uprzednio ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego upatrując podstaw do ich przyznania w fakcie, iż został ranny podczas bombardowania miasta Ł. w dniu 17 stycznia 1945r.. Odnosząc się do powyższego wyjaśnić należy, iż w sprawie uprawnień kombatanckich orzeka organ, czyli Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie wniosku strony wraz z rekomendacją właściwego stowarzyszenia. Organ może przyznać uprawnienia z mocy ustawy tylko w ściśle określonych sytuacjach, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 1 – 4 ustawy. I tak, stosownie do regulacji art. 1 ust. 1 ustawy, kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką – w myśl przepisu art. 1 ust. 2 ustawy – uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie; 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej; 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 – 1945; 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939 – 1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej; 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, jak i 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944 – 1945. Natomiast, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką – zgodnie z treścią art. 2 ustawy – uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939 – 1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945 – 1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939 – 1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 3) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939 – 1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci; 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939 – 1945; 5) uczestniczenie w latach 1914 – 1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu, oraz 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką, na mocy art. 3 ustawy, zalicza się również czas przebywania: 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2, bądź 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2. Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego (art. 4 ust. 1 ustawy). Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, jak i 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Przy czym, na mocy art. 4 ust. 2 ustawy, przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Lektura powołanych przepisów ustawy potwierdza słuszny pogląd organu, iż wyliczenie podstaw do przyznania uprawnień na mocy ustawy ma charakter wyczerpujący, co oznacza, iż nie ma możliwości przyznania uprawnień z innych niewymienionych w art. 1 – 4 ustawy powodów, kiedy osoba doznała krzywd, cierpienia czy innych negatywnych konsekwencji związanych z działaniami wojennymi. Wobec tego nie ma także możliwości przyznania – jakby chciał tego skarżący – uprawnień związanych z faktem doznania ran podczas bombardowania miasta Ł. Z tego powodu pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyrażony w treści kontestowanych w skardze rozstrzygnięć jest prawidłowy i znajduje swojej poparcie w przepisach prawa. Nie kontestując cierpień i bólu jakiego doznał M. C. podczas bombardowania oraz będących jego wynikiem ran i krzywd wyjaśnić należy, iż argumenty te nie mogły przemawiać za uwzględnieniem skargi i wyeliminowaniem z obrotu prawnego rozstrzygnięć organu. Mimo doznanych niewątpliwych cierpień zarówno psychicznych, jak i fizycznych, organ nie miał prawnych możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień na mocy ustawy. Konkludując powyższe rozważania sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego i jednocześnie nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej postanowiono na mocy art. 250 P.p.s.a. przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461). B.A.