II SA/Łd 321/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm. ) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił G. D. zam. w miejscowości G. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, iż przedłożone dokumenty nie stanowią dostatecznych dowodów potwierdzających osadzenie w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A 4. Dodatkowo podniósł, iż powoływani przez stronę świadkowie nie posiadają uprawnień z wnioskowanego tytułu. W odwołaniu od powyższej decyzji G. D. wskazała, iż zebrane oświadczenia świadków są jedynymi dostępnymi dla niej dowodami pobytu w obozie przesiedleńczym. Stwierdziła, że obie powołane osoby zostały razem z nią wywiezione i osadzone we wskazanym obozie. Podniosła ponadto, iż brak odpowiednich dokumentów w zbiorach Archiwum Państwowego w Ł. nie jest od niej zależny i nie powinien wpływać na treść wydanego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem G. D. z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych mogących uzasadniać uchylenie własnej decyzji I instancji. Organ wyjaśnił, że powołane przez stronę oświadczenia świadków są jedynymi dowodami wskazującymi na jej pobyt w obozie przesiedleńczym. W ocenie organu podnoszone w powyższych oświadczeniach okoliczności w pozostałych, zgromadzonych wskutek postępowania wyjaśniającego aktach postępowania administracyjnego nie znalazły potwierdzenia. Organ powołał się na złożone w innej sprawie oświadczenie brata świadków - A. J. (sygn. akt [...]), który według ich oświadczenia przebywał razem z nimi w lipcu 1940 r. w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A, skąd miał zostać zabrany po oddzieleniu od reszty rodziny na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy. Zdaniem organu w jego aktach, w tym relacji własnej z 1997 r. brak jakiejkolwiek wzmianki o osadzeniu w obozie przesiedleńczym w przedmiotowym okresie, a tylko oświadczenie o wywiezieniu, ale w czerwcu 1940 r. na roboty przymusowe do Rzeszy. Zdaniem organu zgodnie z brzmieniem przepisu art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm. ) decyzję w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich wydaje Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Wobec brzmienia tego przepisu dla przyznania powyższych uprawnień konieczne w opinii organu jest udokumentowanie wniosku, zaś ograniczenie się do uprawdopodobnienia wskazanych w nim okoliczności nie jest wystarczające. Organ powołał się także na pisma Archiwum Państwowego w Ł. oraz Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Ł., z których wynika, że na listach osób wysiedlonych z miejscowości G. nie odnaleziono nazwiska G. D.. Na powyższe rozstrzygnięcie w dniu 31 marca 2006 roku G. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W treści pisma wskazała, iż nie znajduje podstaw, zgodnie z którymi sytuacja, która ją dotknęła nie jest zgodna z przepisem art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jej zdaniem bezpodstawne jest twierdzenie organu, iż powołanie oświadczeń świadków K. J. i A. K. jest niewystarczające i mało wiarygodne ze względu na to, iż wyżej wymienione osoby nie posiadają statusu kombatanta. Dodatkowo skarżącą wskazała, iż w powołanym przez organ piśmie Archiwum Państwowego z dnia 9 sierpnia 2005 roku wskazano, iż zachowane akta są fragmentaryczne i nie zawierają wszystkich nazwisk osób wysiedlonych. Nie może zatem być zdaniem skarżącej argumentem fakt, iż nie figuruje w ewidencji osób wysiedlonych z G.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej lub w postanowieniu z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego właściwego na czas wydania decyzji lub postanowienia. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bada więc zaskarżone orzeczenie pod kątem wszelkich naruszeń prawa, a nie tylko tych wskazanych w skardze. Stosownie do treści art. 133 § 1 powołanej ustawy Sąd rozstrzyga na podstawie akt sprawy. Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd dopatrzył się uchybień, które skutkować musiały uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane bowiem zostały z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a. Po myśli art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu pkt 1 lit c powyższego artykułu ustawy są m.in. okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W rozpatrywanej sprawie pierwszoplanowe znaczenie dla oceny legalności zaskarżonych decyzji miała kwestia prawidłowego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organy administracji. Po myśli art. 7. K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 K.p.a.) . Art. 77 § 1 K.p.a. stanowi, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.). Wedle dyspozycji art. 80. K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. (art. 86 K.p.a.). Organ kolegialny, właściwy do wydania decyzji w sprawie, może zlecić przeprowadzenie postępowania dowodowego lub jego części jednemu ze swych członków lub pracowników, jeżeli szczególne przepisy temu się nie sprzeciwiają (art. 87 K.p.a.) W realiach niniejszej sprawy skarżąca zgodnie z dyspozycją art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego złożyła w organie udokumentowany wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich oraz rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z załączonych dokumentów prywatnych złożonych przez A. K. i K. J. zatytułowanych "oświadczenie świadka" wynika, iż w lipcu 1940 roku skarżąca wraz ze świadczącymi osobami została deportowana z miejscowości G. do obozu przesiedleńczego w Ł. przy ul. A 4. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ na podstawie pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 9 lutego 2006 roku (k. 26 akt) ustalił, iż wysiedlenie z miejscowości G. odbyło się w 1941 roku i miało charakter zbiorowy. Nazwisko G. D. z domu O. nie figuruje jednak w wykazie osób wysiedlonych. W świetle pisma Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 31 stycznia 2006 roku (k. 29 akt) nazwę miejscowości G. odnaleziono w wykazie osób wysiedlonych w lipcu 1940 roku, z tym, że wysiedlenie to miało nastąpić nie do obozu przesiedleńczego w Ł. przy ulicy A 4, a do obozu przesiedleńczego w K.. Jednocześnie w uprzednim piśmie z dnia 9 sierpnia 2005 roku (k. 16 akt) Archiwum Państwowe w Ł. poinformowało skarżącą, iż jej nazwiska nie odnaleziono w wykazie osób wysiedlonych w 1940 roku, jednak dostępne akta są zachowane fragmentarycznie i nie zawierają wszystkich danych osób wysiedlonych. Podobne stwierdzenia są zawarte w pismach Archiwum Państwowego skierowanych do K. J. i A. K. (k. 4 i 11 akt). Wobec nieścisłości zgromadzonego materiału dowodowego dotyczącej miejsca wysiedlenia istniała zdaniem Sądu konieczność dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie. Organ administracji w sposób nieuprawniony odmówił wiarygodności "oświadczeniom świadków" z powodu braku posiadania przez nich uprawnień kombatanckich, przedkładając nad nie wnioski wyciągnięte z fragmentarycznie zachowanych akt Archiwum Państwowego w Ł.. Natomiast w świetle orzecznictwa sądowego w tym zakresie należy stwierdzić, iż jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99, LEX nr 5417). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela zawarty w skardze zarzut, iż odmówienie wiarygodności "oświadczeniom" A. K. i K. J. tylko z tego względu, iż nie posiadają one uprawnień z wnioskowanego tytułu jest nieuprawnione. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.) odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest swoje stanowisko w sposób przekonujący uzasadnić (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 3 lutego 1999 r., IV SA 1010/97, LEX nr 48684). Trzeba także wskazać, iż dokumenty i oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Ciężar dowodu w tej sytuacji z mocy art. 77 § 1 K.p.a. obciąża organ administracyjny (vide: wyrok NSA w Krakowie z dnia 7 czerwca 2000 r., I SA/Kr 638/98, LEX nr 44386). Powoływane w odpowiedzi na skargę, jako jedna z przyczyn odmowy wiarygodności "świadków" dokumenty znajdujące się w aktach sprawy A. J., brata "świadków" w żaden sposób nie poddają się weryfikacji, gdyż nie zostały załączone do akt niniejszej sprawy. Abstrahując od powyższych rozważań należy także wskazać, iż uznane za oświadczenia świadków pisma A. K. i K. J. z dnia 3 września 2005 roku stanowią w istocie jedynie dokumenty prywatne, a załączone do nich poświadczenia czynności notarialnej stanowią jedynie dowód autentyczności podpisów autorów pod wskazanymi dokumentami, w żadnym razie nie czynią zaś powyższych pism dokumentami urzędowymi. W takiej sytuacji organ winien przesłuchać te osoby w charakterze świadków tym bardziej, że zachodziły rozbieżności co do czasu oraz miejsca przesiedlenia skarżącej i zgodnie z art. 67 § 1 oraz § 2 pkt 2 K.p.a. sporządzić zwięzły protokół z powyższej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto organ wadliwie uznał powyższe "oświadczenia" za jedyne dowody przemawiające za faktem wysiedlenia do obozu przesiedleńczego pomijając rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, która jest jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2000 r., V SA 1786/99, LEX nr 49296). W sytuacji, gdy organ uznał przedstawione okoliczności, w szczególności dotyczące miejsca usytuowania obozu przesiedleńczego za niewystarczająco udokumentowane, powinien był dla wyjaśnienia spornych faktów przesłuchać nie tylko wskazanych przez G. D. świadków, ale także zgodnie z dyspozycją art. 86 i 87 K.p.a. przesłuchać stronę, ewentualnie zlecić w ramach pomocy prawnej przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego odpowiedniemu organowi lub pracownikowi. Wprawdzie stosownie do art. 22 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) (vide: wyrok NSA w Warszawie, V SA 145/02, LEX nr 149683). Należy także podnieść, że oba miejsca przesiedlenia, tj. zarówno obóz przesiedleńczy wskazywany w "oświadczeniach" A. K. oraz K. J. w Ł. przy ul. A 4 oraz obóz w K. wskazywany w piśmie Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 31 stycznia 2006 roku, zgodnie z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości ( Dz. U. Nr 106,poz. 1154 ), figurują na liście obozów odpowiadających wymogom art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ nie podjął wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w konsekwencji bezpodstawnie odmówił mocy dowodowej oświadczeniom A. K. i K. J. oraz dołączonej do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich rekomendacji właściwego organu. Naruszył tym samym zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, 77 § 1 , 80 K.p.a. Opisana sytuacja procesowa stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć znaczący wpływ na wydane rozstrzygnięcie i powoduje, iż zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym. Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. .