II SA/Łd 321/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. dc Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 741) – dalej: k.p.a.; art. 23 ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz.670 ze zm.) – dalej: p.o.u.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...] orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane i o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Prezydent Miasta Ł., po rozpatrzeniu wniosku I. N. z dnia 22 października 2018r., decyzją z dnia [...] r. znak: [...] orzekł o przyznaniu I. N. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. R. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., w wysokości 500 zł miesięcznie. W dniu 23 września 2019 r. do organu I instancji, wpłynęło zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. z dnia 17 września 2019 r., nr [...], z którego wynika, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżącej przekazano wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego następujące kwoty: 225,13 zł w dniu 12 listopada 2018 r.; 243,24 zł w dniu 12 grudnia 2018 r., 238,15 zł w dniu 10 stycznia 2019 r. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o: 1. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. R. za okresy: od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r. w wysokości 225,13 zł; od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 243,24 zł; od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. w wysokości 238,15 zł miesięcznie; 2. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. R. za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. w łącznej wysokości w wysokości 706,52 zł wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia 4 grudnia 2019r.w wysokości 45,72 zł, co łącznie stanowi kwotę 752,24 zł. Organ wskazał, iż wypłata skarżącej w/w kwot nastąpiła z pominięciem określonej w art. 28 ust. 1 p.o.u.a. kolejności rozliczania wpłat dokonywanych przez dłużnika alimentacyjnego, obowiązującej w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tym samym wypłacone skarżącej, w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. świadczenie alimentacyjne w łącznej kwocie 706,52 zł uznać należało za świadczenie nienależnie pobrane. Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia I. N. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że wypłacone jej w okresie listopad 2018 – styczeń 2019 r. przez komornika sądowego alimenty dotyczyły zaległości sprzed okresu, kiedy zostały jej przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podniosła, iż komornik sądowy egzekwujący należności alimentacyjne miał pełną wiedze, co do faktu przyznania skarżącej świadczeń z funduszu, na rzecz którego również przekazywał wyegzekwowane środki pieniężne. W ocenie skarżącej brak ustalenia przez organ administracji z jakiego tytułu i za jaki okres, zostały wypłacone przedmiotowe kwoty skutkował wadliwym uznaniem, iż wpłaty dotyczą świadczeń bieżących. Ponadto zdaniem strony zaprezentowane rozumowanie Funduszu prowadzi do tego, iż syn skarżącej nigdy nie będzie mógł ściągnąć przysługujących mu zaległych kwot. Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego. Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję. Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 2 pkt 7 lit. d p.o.u.a za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego uznaje się również świadczenie wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzyma niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 , zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Natomiast jak wynika z art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a. w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne w pierwszej kolejności zaspokaja należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia. Dalej Kolegium wskazało, że w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skarżąca w okresie od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r. otrzymała wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego alimenty w łącznej kwocie 706,52 zł. Wypłata powyższej kwoty nastąpiła z pominięciem kolejności określonej w powołanym wyżej art. 28 ust. 1 p.o.u.a. Tym samym, stosownie do treści art. 2 pkt 7 lit. d p.o.u.a. wypłacone stronie w tym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 706,52 zł. stanowiły nienależnie pobrane świadczenia i jako takie podlegają zwrotowi wraz z odsetkami, na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy. Kolegium podkreśliło również, że o fakcie otrzymania wypłaty przedmiotowej kwoty strona nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pomimo prawidłowego pouczenia o takim obowiązku. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. N. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i o umorzenie postępowania powtórzyła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazała, że wypłacona kwota stanowiła wyegzekwowane alimenty należne za okres sprzed złożenia wniosku o wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a co za tym idzie należności te nie były pokryte ze środków funduszu. Podkreśliła również, że komornik sądowy egzekwujący należności posiadał pełnię wiedzy, co do faktu wypłacania stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, co potwierdzają dokonywane na rzecz funduszu wpłaty. Stanowisko organu, pomijające powyższe okoliczności skutkuje tym, że syn skarżącej nigdy nie będzie mógł wyegzekwować należnych mu zaległych alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2021 r., sygn. akt II SPP/Łd 260/20 starszy referendarz sądowy przyznał stronie skarżącej, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) - dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit.a) , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotową skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają obowiązującemu prawu. Jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi I. N. uczyniła decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. orzekająca o: 1) uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. R. za okresy: od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r. w wysokości 225,13 zł; od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 243,24 zł; od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. w wysokości 238,15 zł miesięcznie; oraz 2) o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. R. za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. w łącznej wysokości w wysokości 706,52 zł wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia 4 grudnia 2019r. w wysokości 45,72 zł. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz.670 ze zm.) – dalej: p.o.u.a. Natomiast zasadniczą istotą sporu pozostaje kwestia, czy wypłacone skarżącej w okresie od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r., przez komornika sądowego, środki finansowe w łącznej kwocie 706, 52 zł, stanowiące zgodnie z oświadczeniem skarżącej należne jej synowi zaległe alimenty za okres sprzed wystąpienia z wnioskiem o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mogą zostać uznane za nienależnie pobranie świadczenia pieniężne. Z ustalonego w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy bezspornie wynika, że decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. skarżąca I. N. nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. R. na okres od 1 dnia października 2018 r. do dnia 30 września 2019 r., w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Organy ustaliły także, że w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, strona w okresie od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r. otrzymała od komornika sądowego łączną kwotę 706,52 zł, stanowiącą środki wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego. Okoliczność otrzymania powyższych środków nie jest kwestionowana przez skarżącą, z tym tylko zastrzeżeniem, że wypłacone środki stanowiły należne jej synowi alimenty za okres sprzed rozpoczęcia pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a co za tym idzie należności nie pokryte przez fundusz. Z uwagi na powyższe zdaniem skarżącej wypłacone środki nie mogą zostać uznane za świadczenia nienależnie pobrane. W ocenie Sądu stanowisko strony skarżącej nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 lit. d p.o.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W myśl art. 28 ust. 1 p.o.u.a. w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 3 - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 4 - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a p.o.u.a.). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 23 ust. 7 p.o.u.a.). Przytoczone wyżej przepisy ustanawiają zakaz jednoczesnego pobierania przez osobę uprawnioną świadczeń alimentacyjnych z budżetu państwa (funduszu alimentacyjnego) oraz od dłużnika. Treść art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. wyraźnie przy tym stanowi, że dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Z kolei osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki finansowe wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela. W czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnych jakichkolwiek kwot uiszczonych dobrowolnie przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje bowiem art. 28 p.o.u.a., który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. Jedyne należności podlegające pierwszeństwu w zaspokojeniu, z pominięciem kolejności, o której mowa w art. 28 ust. 1 p.o.u.a. stanowią koszty egzekucyjne z wyjątkiem kosztów zastępstwa prawnego przyznanych przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym, co wynika z treści art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. W związku z powyższym stwierdzić należy, że pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując w tym należności z tytułu alimentów- co miało to miejsce w niniejszej sprawie - niezależnie od tego czy są to należności bieżące, czy też zaległe, osoba je pobierająca znajduje się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli - określonej w art. 28 ust. 1 p.o.u.a. Jest to okoliczność obiektywna, której zaistnienie, niezależnie od stanu świadomości osoby pobierającej świadczenia, prowadzić musi do uznania, że wypłacone w takich uwarunkowaniach świadczenia są nienależnie pobrane, a tym samym, stosownie do art. 23 ust. 1 i ust. 1a p.o.u.a., podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podkreślenia również wymaga, że wydana na wniosek skarżącej decyzja z dnia [...] orzekająca o przyznaniu stronie uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zawierała wyraźne i zrozumiałe pouczenie zarówno, co do kolejności zaliczania wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego kwot, w okresie pobierania przyznanego świadczenia (art. 28 ust. 1 p.o.u.a.), jak również co do wynikającego z art. 23 ust. 1 ustawy obowiązku strony uprawnionej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie w pouczeniu wydanego rozstrzygnięcia przywołano treść art. 2 pkt 7 p.o.u.a. regulującego definicję ustawową terminu "nienależnie pobranego świadczenia". Co więcej w pouczeniu przywołanej decyzji wskazano również na treść art. 19 p.o.u.a., który to przepis nakłada na osobę uprawnioną lub jej przedstawiciela ustawowego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę otrzymanie alimentów zaległych lub bieżących niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy niewątpliwie stanowi zmianę mająca wpływ na prawo do przedmiotowego świadczenia. Reasumując Sąd stwierdza, iż organy obu instancji prawidłowo wyjaśniły stan faktyczny sprawy, w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy oraz dokonały jego oceny. Swoje stanowisko organy przedstawiły w uzasadnieniach swoich decyzji wskazując fakty, które uznały za udowodnione oraz dowody, na których się oparły. Organy prawidłowo też wyjaśniły podstawę prawną swoich rozstrzygnięć wskazując przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. A. P.