II SA/Łd 331/05

Dnia 13 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor Renata Kubot-Szustowska, Protokolant: asystent sędziego Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] ; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. P. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów sądowych; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. II SA/Łd 331/05 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r. nr 42, poz. 371 ze zm. ) odmówił przyznania uprawnień kombatanckich M. P. ur. [...] z tytułu służby w Armii Krajowej od czerwca 1943r. do sierpnia 1944r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o wskazany wyżej art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...). Zgodnie z art. 22 ust. l tejże ustawy "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, (...)". Po analizie przedłożonych przez stronę dokumentów organ uznał, że strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów na pełnienie służby w Armii Krajowej, jak również nie przedstawiła rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego, a świadkowie nie udokumentowali swojej działalności konspiracyjnej. Z tego też względu Kierownik Urzędu odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Armii Krajowej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że jako członek AK był systematycznie szkolony w zakresie przydzielonych mu zadań. Polecenia – rozkazy wydawała mu jedna osoba hr. P. – córka. Zgłosił ponadto gotowość przedłożenia dodatkowych informacji i udzielenia odpowiedzi na zadane pytania. Dodatkowo załączył oświadczenie świadka J. K. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach...( tekst jedn. Dz.U. z 2002r. nr 42, poz. 371 ) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu stwierdził, że M. P. podniósł, iż w okresie okupacji ( od czerwca 1943 r.) był członkiem Armii Krajowej. Organ zwrócił uwagę, że dla ZWZ-AK obowiązująca była Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r., która w pkt 5a stanowiła, iż "członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak ( każda Polka ) nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę ( Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945 t. 1, Warszawa 1990, s. 12 ). W późniejszym okresie granice wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do ukończenia 16 roku życia. Zatem z punktu widzenia obowiązujących w AK zasad zainteresowany jako 14-letnie dziecko nie mógł składać przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej. W ocenie organu skarżący nie wchodził w skład Armii Krajowej i nie pełnił służby w organizacji, lecz co najwyżej mógł współpracować z organizacją. Współpraca z organizacją zgodnie z przepisami ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach, jak również z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Wprawdzie w przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach ustawodawca nie wprowadza granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednakże konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji - zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Mając powyższe na uwadze Kierownik Urzędu odmówił wiarygodności oświadczeniu świadka J. K. Z kolei z oświadczenia świadka H. I. nie wynika, aby skarżący pełnił służbę w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Organ stwierdził ponadto, iż świadkowie nie przedstawili jakichkolwiek dowodów wskazujących na ich bezpośredni udział w opisywanych zdarzeniach. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wykluczył, iż skarżący pomagał przy przekazywaniu informacji, co jednak nie może być utożsamiane z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu w/w przepisu ustawy. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności ( wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1993 r. SA/Wr 243/93). Pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Wobec powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów stwierdził, że do skarżącego nie ma zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach i dlatego orzekł, jak na wstępie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. P. zarzucił, iż organ formalizuje sprawę i w sposób sprzeczny dokonuje interpretacji złożonych przez niego dowodów. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc, jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym - zgodnie z § 2 tego artykułu - kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone przez organ z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest, czy M. P. pełnił służbę w Armii Krajowej, a tym samym, czy spełnił przesłanki zawarte w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm. ). Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, potwierdzonym utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie każda pomoc czyniona na rzecz walki z okupantem spełnia ustawowe przesłanki, pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Podkreślenia wymaga jednak to, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ administracji publicznej winno zapewnić przed wydaniem decyzji dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 kpa. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy zarówno pod względem okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe stosowanie prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzują unormowania zawarte w art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa. Wynika z nich, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a ponadto, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do treści art. 86 kpa, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Dowód ten może nabrać szczególnego znaczenia w sytuacji, kiedy zachodzi potrzeba udowodnienia okoliczności sprzed wielu lat, kiedy możliwość zgłoszenia świadków, czy przedstawienia dokumentów jest ograniczona. Okolicznością poza sporem w niniejszej sprawie jest, iż skarżący w okresie, w którym - jak twierdzi, co wynika zarówno z życiorysu, jak i kwestionariusza złożonego do organu oraz "oświadczenia" z dnia 25 lipca 2004r. - działał w AK w charakterze łącznika ( pseudonim "[...]" ), tj. od czerwca 1943r., był młodym chłopcem, gdyż urodził się w dniu 14 stycznia 1929r. Faktem jest również, iż z instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r. wynikało, że członkiem ZWZ-AK mógł być każdy Polak ( każda Polka )... poczynając od wieku lat 17-stu. Nie można jednak pomijać okoliczności, iż realia walki i życia okupacyjnego zweryfikowało powyższe założenia i zdarzały się przypadki, kiedy do pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w okresie wojny 1939-1945 przyjmowane były osoby ( dzieci ) znacznie poniżej dolnej granicy wieku członków organizacji, wynikającej ze wskazanej wyżej instrukcji gen. Sosnkowskiego. Jak bowiem wynika, np. z książki Cezarego Chlebowskiego pt. "Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie" ( wyd. Czytelnik, Warszawa 1985 ) - żołnierzem Zgrupowań "Ponurego" był 14-letni strzelec H. F., pseudonim "Sokolik" ( s. 486 oraz zdjęcia 192-193 i 288-289 ). Wskazany wyżej przypadek ma istotne znaczenie z punktu widzenia funkcji, jaką miał w czasie wojny wykonywać skarżący, który jako młody chłopiec miał pełnić rolę łącznika. Natomiast ze wskazanej wyżej przykładowo pozycji książkowej wynika, że do służby z bronią w ręku przyjmowane były również dzieci, bo takie były realia wojny. Z całą pewnością należy przyjąć, że były to przypadki odosobnione, ale brak jest podstaw do tego, aby je wykluczać, jak uczynił to w przedmiotowej sprawie organ. Ponadto stwierdzić należy, iż żaden przepis ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku ( por. np. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2001r. V SA 612/01 - LEX nr 12892, z dnia 13 lutego 2002r. V SA 1538/2001 – Palestra nr 3-4 z 2003r., s. 223 i z dnia 14 czerwca 1995r. SA/Kr 2891/94 - Prokuratura i Prawo Nr 5 z 1996r., poz. 64 ). Z oświadczenia świadka J. K. wynika, że M. P. był od czerwca 1943r. członkiem ruchu oporu przy placówce Armii Krajowej w H., gm. P.. Przenosił tajną prasę, był łącznikiem oraz zajmował się przechowywaniem broni zrzutowej przeznaczonej dla partyzantów do czasu wkroczenia wojsk radzieckich. Placówka AK w H. działała pod dowództwem porucznika Wojska Polskiego J. T. Jeżeli oświadczenie wskazanego wyżej świadka, podobnie jak i świadka H. I., budziło wątpliwości organu, czy istotnie skarżący był członkiem Armii Krajowej, czy jedynie wykonywał czynności usługowe, bez formalnej przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, złożeniu przysięgi, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności związanych z przynależnością do organizacji ruchu oporu, to okoliczności te winny zostać przez organ w sposób dostateczny wyjaśnione, organ winien podjąć próbę przesłuchania tychże osób, czego nie uczyniono w niniejszej sprawie. Ponadto, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego organ w przedmiotowej sprawie uznał, iż zeznania wskazanych wyżej świadków budzą wątpliwości co do ich wiarygodności z racji tego, że świadkowie ci nie mają udokumentowanej działalności w szeregach organizacji niepodległościowych, ani nie przedstawili jakichkolwiek dowodów wskazujących na ich bezpośredni udział w opisywanych zdarzeniach. Taka ocena dowodów jest bowiem nieuprawniona i pozostaje w sprzeczności z zasadami wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego. Na zakończenie powyższych rozważań należy jeszcze podnieść, iż skarżący składając przedmiotowy wniosek, nie przedłożył rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, o której mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, na co organ zwrócił uwagę w wydanej przez siebie decyzji. Należy jednak podkreślić, iż rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność rodzaju działalności ( represji ), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego ( art. 77 § 1 i art. 80 kpa ) i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o ich przyznaniu ( por. np. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2000r. sygn. V SA 1786/99 - LEX nr 49296 ). Reasumując, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnień ) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe.