II SA/Łd 338/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Sp. z o. o. w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2018r. wydanego w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M.K. A Sp. z o.o. w W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy podkreślając, że z oświadczeń skarżącej spółki zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 1 460 000 zł, wartość środków trwałych spółki to 1 147 000 zł, a za poprzedni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 161 344,23 zł. Fakt, że spółka nie osiąga dochodu, lecz wykazuje straty nie może stanowić automatycznie podstawy przyznania prawa pomocy. Co prawda skarżąca deklaruje stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak strata w zakresie prowadzonej działalności jest co do zasady jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, które to koszty są wynikiem decyzji gospodarczych danego podmiotu, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji, ani upadłości, a jej wspólnicy są w stanie ponosić koszty jej funkcjonowania. Podniósł, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że spółka posiada wyłącznie jednego wspólnika. Przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych takiej spółce oznaczałoby de facto po pierwsze, przyznanie tej pomocy osobie prawnej – B Sp. z o.o., której sytuacja majątkowa nie jest referendarzowi znana, a po wtóre – finansowanie przez Skarb Państwa funkcjonowania tej spółki w zastępstwie jej jedynego wspólnika. Kwestionując prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia A Sp. z o. o. w W. wniosła sprzeciw, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: a) naruszenie przepisów postępowania: • art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez bezpodstawną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sytuacji, gdy pomimo stwierdzenia przez starszego referendarza sądowego, że "spółka nie osiąga dochodu, lecz wykazuje straty", jednakże jego zdaniem nie oznacza to realnego braku środków finansowych, gdyż Skarżąca nie znajduje się w stanie likwidacji ani upadłości, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie..., powinno obciążać wyłącznie jej wspólników ", podczas gdy ze stanu faktycznego wynika, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy prawnej, Skarżąca spółka nie mogła osiągać jakichkolwiek dochodów z prowadzonej działalności z powodu jej zawieszenia z dniem 16.02.2018r., wskutek rezygnacji z dzierżawienia nieruchomości skarżącej (główny rodzaj jej działalności) przez podmioty trzecie, więc zamiast całkowitego zlikwidowania działalności, skarżąca skorzystała z przewidywanego przez polskie ustawodawstwo udogodnienia, poprzez tymczasowe zawieszenie działalności na okres dwóch lat, dowodem czego jest załączony do akt sprawy odpis z KRS, który to fakt został całkowicie pominięty przez Sąd podczas orzekania; • art. 255 p.p.s.a. poprzez jego nie zastosowanie, w konsekwencji nie podjęcie czynności wyjaśniających przewidzianych w w/w przepisie, a niezbędnych do ustalenia sytuacji majątkowej wspólnika skarżącej spółki, tj. B Sp. z o.o., w konsekwencji bezpodstawnym uznaniu, że "jej wspólnicy są w stanie ponosić koszty jej funkcjonowania" (str. 2 uzasadnienia), zwłaszcza gdy w momencie orzekania - według stanowiska starszego referendarza sądowego - sytuacja majątkowa jedynego wspólnika skarżącej nie była mu znana (str. 3 uzasadnienia); b) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez uznanie, że skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy, w tym: zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów, podczas gdy przedmiotem zaskarżenia był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Wydział II z dnia 19.06.2018r. sygn.. akt II SA/Łd 338/18, na co wskazuje treść pkt 3 załączonego wniosku z dnia 08.08.2018r., a jest to okoliczność mająca zasadnicze znaczenie, co do rozstrzygnięcia w/w wniosku skarżącej, gdyż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego - "dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego", ponieważ w procedurze odwoławczej do NSA obowiązuje przymus adwokacko - radcowski, która to okoliczność bezspornie została pominięta przez starszego referendarza sądowego, na skutek błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyznanie A Sp. z o.o. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata niezbędnego do zaskarżenia wyroku z dnia 19.06.2018 r. Sądu I instancji, gdyż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna wymaga sporządzenia przez adwokata lub radcę prawnego, a skarżąca nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, więc brak profesjonalnej pomocy prawnej pozbawi stronę skarżącą możliwości obrony swoich praw, zwłaszcza gdy załączone do sprzeciwu dowody wskazują na naruszenie reguł procedowania, skutkiem czego było niewyjaśnienie spornych faktów 'w zakresie ustaleń posiadacza spornych odpadów, a jest to okoliczność mająca wpływ na treść ustaleń faktycznych, a w konsekwencji na treść orzeczenia kończącego postępowanie w danej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca spółka nie wykazała spełnienia przesłanek wynikających z treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Na podstawie art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W ocenie Sądu, referendarz zasadnie odmówił prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawidłowo przyjął, że strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 1 460 000 zł, wartość środków trwałych spółki to 1 147 000 zł, a za poprzedni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 161 344,23 zł. Fakt, że spółka nie osiąga dochodu, lecz wykazuje straty nie może stanowić automatycznie podstawy przyznania prawa pomocy. Co prawda skarżąca deklaruje stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak strata w zakresie prowadzonej działalności jest co do zasady jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, które to koszty są wynikiem decyzji gospodarczych danego podmiotu, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji, ani upadłości, a jej wspólnicy są w stanie ponosić koszty jej funkcjonowania. W orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, że przedsiębiorca powinien zachować odpowiednią kwotę na mogące wystąpić w przyszłości postępowanie sądowe, (zob. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 97/15 oraz sygn. akt II FZ 99/15, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 422/15, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należy również dodać, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się pewną koniecznością osoby mającej zamiar prowadzić proces sądowy. Oznacza to, że w procedurze planowania swoich przedsięwzięć każdy podmiot przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględniać konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. NSA w postanowieniu z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15, słusznie zwrócił uwagę na możliwość uzyskania przez spółkę z o.o. dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2016). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sytuacja finansowa strony skarżącej przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zdaniem Sądu, pozwala na stwierdzenie, że skarżąca spółka posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Jak stanowi treść art. 255 p.p.s.a. zobowiązanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego wnioskodawcy może nastąpić, jeśli sąd dojdzie do przekonania, że oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości. Oznacza to, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego. Jego przeprowadzenie zależy od uznania sądu rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie Sąd nie ma wątpliwości, co do sytuacji majątkowej spółki. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty należy uznać za wystarczające do merytorycznego rozpoznania wniosku. Sugerowany w treści sprzeciwu obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w stosunku do złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, na mocy art. 255 p.p.s.a., stanowiłby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 2 p.p.s.a., a także nieuprawnioną próbę przerzucenia na Sąd obowiązku zebrania i przedstawienia materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego i pełnego rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. M.K.