II SA/Łd 340/09

Dnia 9 lipca 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G.P. i M.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.P., M.P. i M.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie wygaśnięcia ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt budowlany postanawia: 1/ przyznać M.P. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2/ odmówić G.P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. LF II SA/Łd 340/09 Uzasadnienie G.P. i M.P. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi G.P., M.P. i M.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie wygaśnięcia ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt budowlany. Z wniosku G.P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem M.P. oraz dwoma synami: 27-letnim J.P. oraz 23-letnim M.P. Skarżąca utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której zadeklarowała dochód w wysokości 1400 zł miesięcznie. M.P. pobiera jedynie rentę w wysokości 840 zł. Obydwaj synowe są studentami i nie osiągają dochodów. Jedynym wykazanym majątkiem jest własnościowe prawo do spółdzielczego 62-metrowego lokalu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Wskazała również na koszty leczenia i rehabilitacji męża, które określiła na 200 zł miesięcznie. Z kolei z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym M.P. wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Nie wykazał żadnego majątku, a utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 750 zł. Wskazał na koszty leczenia i rehabilitacji w kwocie 150 zł miesięcznie. Wobec faktu, iż oświadczenie skarżących okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2009 r. referendarz sądowy zobowiązał: 1/ G.P. do: - złożenia odpisu zeznania rocznego o wysokości zadeklarowanego dochodu osiągniętego w 2008 r. przez skarżącą oraz jej męża M.P. (łącznie z dochodami z działalności gospodarczej), jak również odpisów deklaracji podatkowych z tytułu podatku dochodowego i podatku od towarów i usług z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe; - zaświadczenia o wysokości świadczenia otrzymywanego przez M.P.; - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą i M.P. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym rachunku związanego z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą); - udokumentowania kosztów ponoszonych na leczenie i rehabilitację, z wyjaśnieniem, okoliczności związanych z koniecznością ich ponoszenia, 2/ M.P. do: - złożenia odpisu zeznania rocznego o wysokości zadeklarowanego dochodu osiągniętego w 2008 r. (łącznie z dochodami z działalności gospodarczej), jak również odpisów deklaracji podatkowych z tytułu podatku dochodowego i podatku od towarów i usług z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe; - zaświadczenia o wysokości świadczenia otrzymywanego przez skarżącego; - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym rachunku związanego z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą); - udokumentowania kosztów ponoszonych na leczenie i rehabilitację, z wyjaśnieniem, okoliczności związanych z koniecznością ich ponoszenia, - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Z nadesłanych dokumentów wynika, że G.P. zadeklarowała w 2008 r. (deklaracja PIT 36) stratę z działalności gospodarczej w wysokości 2651,05 zł (przychód wyniósł 12701,61 zł, a koszty jego uzyskania 15352,66 zł) oraz dochód z innych źródeł w wysokości 2092,30 zł. Oświadczyła także, że w 2009 r. nie składała comiesięcznych deklaracji na podatek dochodowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ze względu na nieosiąganie dochodów ponad limit objęty opodatkowaniem. Z deklaracji VAT- 7 dla podatku od towarów i usług wynika, że w marcu 2009 r. wykazała kwotę 4113 zł jako podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów, w kwietniu - 4303 zł, a w maju – 4086 zł. Z kolei mąż skarżącej M.P. wykazał w deklaracji za 2008 r. (PIT 37) dochód w wysokości 2368,70 zł. Na wyciągach z rachunków depozytowych M.P. w banku A w okresie od 3 lutego 2009 r. do 3 maja 2009 r. widniały niezmienione salda: 4,91 USD i 6,96 EUR. Z kolei na wspólnym rachunku bankowym należącym G. i M. P. w B na dzień 28 marca 2009 r. figurowało saldo 5270,03 zł (kwota miesięcznych uznań wynosiła 30013,55 zł, obciążeń 24 743,52 zł), na dzień 28 kwietnia 2009 r. saldo wynosiło 3461,17 zł (suma uznań – 27535,56 zł, suma obciążeń – 29344,42 zł), a na dzień 28 maja 2009 r. saldo wynosiło 5306,89 zł (suma uznań 11026,95 zł, suma obciążeń – 9181,23 zł). Na rachunku firmowym spółki cywilnej C, której współwłaścicielami są G.P., M.P. i M.P., saldo na koniec marca wynosiło 50 zł (uznania to 11238 zł, obciążenia to 11188 zł), na koniec kwietnia saldo wyniosło 281,02 zł (uznania – 6182,85 zł, obciążenia – 5951,83 zł), a saldo na koniec maja wynosiło 60,98 zł (suma uznań – 7821,45 zł, suma obciążeń – 8041,49 zł). Z kolei M.P. zadeklarował w 2008 r. (PIT 36) stratę z działalności gospodarczej w kwocie 2651,05 (przychód – 12701,61 zł i koszty jego uzyskania – 15352,66 zł) oraz dochód z innych źródeł w wysokości 6344,24 zł. Również oświadczył, że w 2009 r. nie przekroczył limitu dochodu, by składać miesięczne deklaracje na podatek dochodowy z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Złożył te same deklaracje VAT-7, z uwagi na fakt pozostawania wraz z G.P. wspólnikiem tej samej spółki cywilnej. Przedstawił również te same wyciągi z konta firmowego spółki C. Na prywatnym rachunku w D w okresie od 1 marca 2009 r. do 1 czerwca 2009 r. zarejestrowano 2 uznania (3000 zł i 3300 zł) oraz 4 obciążenia (na łączną kwotę 6512 zł). Saldo na koniec tego okresu wyniosło 398,54 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie M.P. wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewielkie dochody oraz brak praktycznie jakiegokolwiek majątku uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych Z kolei G.P. nie uczyniła zadość wskazanym wyżej wymaganiom. Na taką ocenę wpłynęła przede wszystkim analiza przedstawionych przez skarżącą wyciągów z osobistego, niezwiązanego z działalnością gospodarczą, rachunku bankowego, prowadzonego wraz z mężem. W okresie bezpośrednio następującym po złożeniu skargi (którą nadano listem poleconym w dniu 14 kwietnia 2009 r.) na rachunku tym dokonywano operacji w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł) – w dniu 15 kwietnia 2009 r. r. wpłynęła na to konto kwota 2400 zł, w dniu 22 kwietnia 2009 r. kwota 950 zł, a w dniu 24 kwietnia 20075,75 zł. Łączna suma uznań w kwietniu 2009 r. wyniosła 27535,56 zł. Wprawdzie w tym samym okresie skarżący odnotowali ubytek środków z rachunku przewyższający wpływy (obciążenia wyniosły 29344,42 zł), jednakże i tak saldo na koncie wynosiło na dzień 28 kwietnia 2009 r. 3461,17 zł. Analiza wpływów na rachunek skarżącej w okresie poprzedzającym złożenie formularza wniosku o zwolnienie od kosztów (został złożony w dniu 28 maja 2009 r.) również nie pozwala na pozytywne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie od kosztów. Nie dość, że saldo na dzień 28 maja 2009 r. zamknęło się kwotą 5306,89 zł (a więc wielokrotnie przewyższającą wysokość wpisu sądowego), to suma uznań w maju (11026,95 zł) przekraczała sumę obciążeń (9181,23 zł). Na szczególną uwagę zasługuje wpływ na konto w dniu 27 maja 2009 r., a więc w przeddzień złożenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, kwoty 5291,29 zł z tytułu wynagrodzenia za maj 2009 r. od E, której M.P. (jak wynika z danych podanych na stronie internetowej spółdzielni) jest prezesem zarządu. Posiadanie środków majątkowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich drobną część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Uwzględniając, iż strona skarżąca posiada wolne środki finansowe na koncie bankowym oraz wykazuje operacje (zarówno po stronie uznań jak i obciążeń) o znacznej wartości, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą G.P. stwierdzić należy, że skarżąca, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowiła priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF