II SA/Łd 345/23

Dnia 13 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Asesor WSA Marcin Olejniczak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2023 roku sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 lutego 2023 roku nr KO.446.42.2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Radomska z dnia 15 grudnia 2022 roku, nr ND.464.1454.2022; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi R.B. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 6 lutego 2023 r. nr KO.446.42.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na mocy art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej również jako: "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję z dnia 15 grudnia 2022 r., nr ND.464.1454.2022 wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Radomska przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radomsku w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: W. S. wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2022 r. wystąpił do MOPS w Radomsku o przyznanie dodatku węglowego. Wskazał w nim, iż zamieszkuje w R. pod adresem przy ul. [...], gdzie w budynku jednorodzinnym prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną. Jako główne źródło ogrzewania skarżący podał kocioł na paliwo stałe. Z deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i spalania paliw z dnia 20 sierpnia 2021 r., o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 438, ze zm.), wynika że jako zainstalowane na nieruchomości źródła ciepła wskazano sieć ciepłowniczą, ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny oraz kocioł na paliwo stałe w postaci drewna kawałkowego. Dlatego też decyzją z dnia 22 września 2022 r. nr ND.464.1454.2022 organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy przyznania dodatku węglowego, oceniając iż nie zostały spełnione przesłanki do jego przyznania. Powyższa decyzja została jednak uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 listopada 2022 r. nr KO.446.86.2022, zaś sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, iż w toku postępowania nie ustalono jednoznacznie, jakie jest główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Szczególnie że skarżący w swoim odwołaniu wskazał, iż posiada piec węglowy oraz nie pobiera energii cieplnej z miejskiej sieci ciepłowniczej od 2018 r. i wystąpił o rozwiązanie umowy na dostawę ciepła. Organ pierwszej instancji wskazał wprawdzie, że nawet gdyby przyjąć, iż skarżący nie pobiera ciepła z sieci miejskiej, to w dalszym ciągu głównym źródłem jego ogrzewania pozostaje piec na paliwo stałe w postaci drewna kawałkowego, który to opał nie został wymieniony w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 141 ze zm., dalej również jako: "u.d.w."). W ocenie Kolegium organ pierwszoinstancyjny nie wziął jednak pod uwagę twierdzeń skarżącego, iż ogrzewa on dom drewnem kawałkowym ze względów ekonomicznych, nie stać go bowiem na zakup węgla, lecz w zainstalowanym piecu można spalać różne rodzaje opału, w tym węgiel. Organ pierwszej instancji nie dokonał w tym zakresie wystarczających ustaleń, nie wyjaśniając wątpliwości w zakresie głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego i rodzajów stosowanych w nim paliw. W toku ponownego rozpoznania sprawy pracownik socjalny w dniu 24 listopada 2022 r. wizytował środowisko wnioskodawcy, który oświadczył, iż mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Dom ogrzewany jest kotłem na paliwo stałe (drewno kawałkowe), co potwierdził pracownik socjalny. Podczas wizyty wnioskodawca posiadał znaczny zapas drewna kawałkowego, nie posiadał natomiast węgla. Poinformował, iż nie kupował go ze względów finansowych, dotychczas nie ogrzewał nim mieszkania, ale gdyby otrzymał dodatek węglowy, zakupiłby węgiel, co ułatwiłoby ogrzewanie domu ze względu na stan zdrowia wnioskodawcy i jego żony. Pracownik socjalny w notatce służbowej z dnia 24 listopada 2022 r. wskazał, iż w jego ocenie źródłem ogrzewania domu wnioskodawcy jest kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym. W dniu 28 listopada 2022 r. pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie z W. S. i pouczył go o możliwości złożenia do dnia 30 listopada 2022 r. wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła – w tym przypadku drewna kawałkowego, zgodnie z obecnie wykorzystywanym paliwem do ogrzania mieszkania oraz deklaracją CEEB, w której skarżący również wskazał jako rodzaj wykorzystywanego paliwa drewno kawałkowe. Skarżący nie złożył jednak stosownego wniosku. Decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. nr ND.464.1454.2022 Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radomsku, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Radomska, odmówił W. S. przyznania dodatku węglowego w wysokości 3.000,00 zł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż drewno kawałkowe nie jest paliwem stałym, o którym mowa w art. 2 u.d.w., wobec czego nie zostały spełnione przesłanki do przyznania dodatku węglowego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. S., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie znalazło podstaw do zakwestionowania zaskarżonego rozstrzygnięcia i decyzją z dnia 6 lutego 2023 r. nr KO.446.42.2023 utrzymało je w mocy. Organ odwoławczy podzielił argumentację, powołaną przez organ pierwszej instancji i podkreślił ponadto, że dodatek węglowy może być przyznany, tylko jeżeli główne źródło ogrzewania wnioskodawcy jest faktycznie zasilane paliwem, o którym mowa w ustawie o dodatku węglowym. Natomiast z uwagi na fakt, iż wnioskodawca do ogrzewania używa faktycznie drewna kawałkowego, nie zostały spełnione przesłanki do przyznania dodatku węglowego. Skargę na powyższą decyzję złożył W. S., wnosząc o przyznanie mu dodatku węglowego w kwocie 3.000 zł. Skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięć podjętych przez organy administracji w niniejszej sprawie i podkreślił, iż złożył wniosek wyłącznie z uwagi na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną jego i jego żony. Jednocześnie wskazał, iż nie otrzymał dopłaty ani na drewno, ani na węgiel, a nie zakupił węgla z uwagi na problemy finansowe. Pismem procesowym z dnia 20 lipca 2023 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę, precyzując jednocześnie, iż wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej: "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim w odpowiedzi na skargę wniosło o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie wspomnianego wyżej art. 119 pkt 2 p.p.s.a., natomiast pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 20 lipca 2023 r. wskazał, iż nie oponuje wobec rozpoznania sprawy w tym trybie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6 lutego 2023 r. znak: KO.446.42.2023 oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Radomska z 15 grudnia 2022 roku nr ND.464.1454.2022, Sąd stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich usunięcie z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Art. 2 ust. 3 u.d.w. stanowi zaś, że przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, zgodnie z którym dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Zatem ustalenie w toku sprawy, że w budynku zainstalowane jest źródło ciepła, które faktycznie nie jest zasilane paliwem stałym, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.d.w., istotnie wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego (por. wyrok WSA w Krakowie z 28 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1879/22; wyrok WSA w Kielcach z 22 lutego 2023 r., sygn. II SA/Ke 73/23; wyrok WSA w Gliwicach z 26 lipca 2023 r., sygn. II SA/Gl 599/23 dostępne, podobnie jak inne powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej również jako: "CBOSA"). W rozpoznawanej sprawie pracownik socjalny w drodze wywiadu środowiskowego ustalił, że W. S. faktycznie ogrzewa swój dom kotłem na paliwo stałe w postaci drewna kawałkowego, którego posiada znaczny zapas. Skarżący, w chwili dokonywania wywiadu, nie posiadał jednak węgla. Biorąc pod uwagę powyższe stanowisko judykatury, słusznie zatem odmówiono wnioskodawcy prawa do dodatku węglowego, gdyż paliwem, faktycznie spalanym w głównym źródle ciepła gospodarstwa domowego skarżącego, jest drewno kawałkowe, nie zaś którekolwiek ze źródeł wymienionych w art. 2 ust. 3 u.d.w. Wbrew twierdzeniom skarżącego do przesłanek przyznania dodatku węglowego nie należy zarówno sytuacja majątkowa, jak i zdrowotna wnioskodawcy. Podkreślić jednak należy, że organy administracji w niniejszej sprawie zignorowały treść art. 24 ust. 25a ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm.). Przepis ten został dodany do ww. ustawy na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku (Dz.U. z 2022 r., poz. 2243) i obowiązuje od dnia 4 listopada 2022 r. Wprawdzie W. S. złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego w sierpniu 2022 r., jednak zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2022 roku o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku do postępowań w sprawie wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 36 stosuje się przepisy tej ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Organ pierwszej instancji wydał decyzję w rozpoznawanej sprawie w dniu 15 grudnia 2022 r., zatem powinien uwzględnić dyspozycję wynikającą z art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw w brzmieniu obowiązującym od 4 listopada 2022 r. Przepis ten stanowi, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Nie sposób zatem zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, wyrażonym w odpowiedzi na skargę, iż postępowanie w sprawie przyznania zarówno dodatku węglowego, jak i dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, uruchamiane jest wyłącznie na wniosek strony, złożony na ustalonym formularzu. W ocenie Kolegium, skoro wniosek skarżącego nie dotyczył dodatku do źródeł ciepła wykorzystujących drewno kawałkowego, to trudno czynić organom zarzut, że dodatek nie został stronie przyznany. Tymczasem, stosownie do dyspozycji przywołanego wyżej art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, organ administracji zobowiązany jest do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z urzędu w przypadku ustalenia, że dane gospodarstwo domowe spełnia przesłanki do jego przyznania. Tymczasem pracownik socjalny ustalił ponad wszelką wątpliwości, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest kocioł na paliwo stałe, zasilany drewnem kawałkowym. Organ posiadał zatem wszelkie dane, niezbędne do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych i w tej sytuacji winien przyznać skarżącemu dodatek, o którym mowa w art. 24 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, nawet mimo braku stosownego wniosku w tym przedmiocie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 31 maja 2023 r., sygn. IV SA/Po 281/23, publ. CBOSA). Podkreślić należy bowiem, że zarówno dodatek węglowy, jak i dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, mają służyć wsparciu jak największej liczby gospodarstw domowych. Celem tych świadczeń jest zrekompensowanie przez państwo jak najszerszej grupie gospodarstw domowych wysokich cen energii, w tym również kosztów zakupu opału. Ustawa nie uzależnia prawa do otrzymania tychże dodatków od kryterium dochodowego. Ustawodawca, wyposażając organy administracji w bardzo szerokie narzędzia do weryfikacji okoliczności uprawniających do otrzymania tych świadczeń, a jednocześnie w dużej mierze upraszczając formalności proceduralne po stronie wnioskodawców, dążył bowiem do zapewnienia wsparcia finansowego jak największej liczbie gospodarstw domowych. Również poprzez nałożenie na organy administracji obowiązku przyznania z urzędu wymienionych świadczeń w przypadku posiadania informacji o spełnieniu przesłanek przez gospodarstwo domowe. Z uwagi na wszystkie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Radomska z dnia 15 grudnia 2022 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawną i wytyczne wynikające z niniejszego uzasadnienia, a także wezmą pod uwagę treść art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw i nawet jeśli nie znajdą przesłanek do przyznania skarżącemu dodatku węglowego, winny przyznać mu z urzędu, bez konieczności składania odrębnego wniosku, prawo do dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła z uwagi na wykorzystywanie przez W. S. kotła zasilanego drewnem kawałkowym. Jak bowiem podkreślił skarżący, nie otrzymał on żadnego świadczenia, co niewątpliwie jest sprzeczne z opisanym wyżej celem ustawodawcy, a więc wsparciem jak największej liczby gospodarstw domowych w związku z wysokimi cenami źródeł energii i ogrzewania, w tym opału. ds