II SA/Łd 349/05

Dnia 28 września 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA: Zygmunt Zgierski, Sędzia WSA: Sławomir Wojciechowski, Protokolant referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich wdowie po kombatancie 1/ oddala skargę; 2/ zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata R. O., Kancelaria Adwokacka w Ł. przy ul. A 27/29 kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił H. M. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu wydanej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił, że mąż skarżącej E. M. w okresie od lutego do marca 1945 roku pracował w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa w Ł., natomiast w okresie od marca do lipca 1945 roku był słuchaczem w Oficerskiej Szkole Bezpieczeństwa Publicznego. Organ wyjaśnił, iż sam fakt zatrudnienia i pełnienia funkcji w aparacie Bezpieczeństwa Publicznego powoduje utratę uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że, brak jest w aktach sprawy dowodów świadczących o tym, aby w odniesieniu do statusu prawnego strony miała zastosowanie dyspozycja przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowiącego, że przepisów o pozbawieniu uprawnień kombatanckich nie stosuje się do osoby, która przedłoży dowody, że do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji H. M. podniosła, że jej mąż posiadał uprawnienia kombatanckie do swojej śmierci w dniu 5 września 2003 roku, w związku z czym, zdaniem skarżącej organ wszelkie wątpliwości powinien wyjaśnić przed jego śmiercią. Skarżąca wskazała ponadto, że jej zmarły mąż był zatrudniony w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ł. w okresie od lutego do marca 1945 roku, czyli jeszcze w okresie wojny, przy czym został skierowany do tej pracy przez Polską Partię Robotniczą a nie z własnej inicjatywy. Stwierdziła, że w późniejszym okresie, to jest od marca do lipca 1945 roku uczęszczał do Oficerskiej Szkoły Bezpieczeństwa Publicznego, zaś od lipca do grudnia 1948 roku służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego i brał czynny udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] wskazując, że uprawnienia wdowy po kombatancie nie mają charakteru samoistnego lecz pochodny i są co do swej istoty bezpośrednio związane z uprawnieniami, które przysługiwałyby zmarłemu małżonkowi. Organ wyjaśnił, iż w zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. "a" ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ustawodawca nie pozostawił żadnej sfery uznania, bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie sam fakt zatrudnienia w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona w Urzędzie Bezpieczeństwa, bowiem współpraca z organami represji, jakimi były organy Bezpieczeństwa Publicznego nastawione na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia i sam udział w strukturach aparatu bezpieczeństwa publicznego stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. M. ponownie stwierdziła, że jej mąż posiadał uprawnienia kombatanckie do swojej śmierci i wszystkie ewentualne wątpliwości organu powinny zostać wyjaśnione najpóźniej przed jego zgonem. Podniosła, że jej mąż pracował w strukturach Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w Ł. nie z własnej inicjatywy oraz, że okres pracy w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa przypadał na okres wojny od lutego do marca 1945 r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że z akt sprawy wynika, iż mąż strony od lutego 1945 r. pracował w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ł., natomiast w myśl art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszystkich tytułów. W zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a cytowanej ustawy ustawodawca nie pozostawił żadnej sfery uznania, bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie sam fakt zatrudnienia w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa i sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w dacie ich wydania. Okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia były niniejszej sprawie bezsporne. Z akt postępowania administracyjnego, w tym dokumentów podpisanych przez E. M. ( np. deklaracji członkowskiej ) wynikało, że w okresie luty – marzec 1945 r. mąż skarżącej był zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ł., a następnie do lipca 1945 r. był słuchaczem Oficerskiej Szkoły Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Okoliczności te przyznała również skarżąca w składanych w toku postępowania administracyjnego pismach oraz w skardze wniesionej do sądu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 ust. 2 w pkt 1,3 i 4 z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a stanowi zaś, że "uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944–1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej ...". Powołane przepisy uniemożliwiają uzyskanie uprawnień kombatanckich przez osoby w nich wskazane, a jednocześnie nakładają na organ obowiązek pozbawienia uprawnień kombatanckich uzyskanych nawet z innych tytułów ( np. powołania do służby wojskowej i uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA ). Już sam fakt zatrudnienia osoby w Urzędzie Bezpieczeństwa w latach 1945 – 1956, także w oparciu o umowę o pracę obligował organ do pozbawienia jej uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów ( vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.09.1999 r., sygn. K. 11/99 – OTK ZU z 1999 r. Nr 6, poz. 116, uchwała składu 7 Sędziów NSA z dnia 21.10.2002 r. – OPS 2/02 ). W tej sytuacji, powoływanie się przez skarżącą na wcześniejsze zasługi męża związane z udziałem w wojnie obronnej w 1939 r. oraz pełnienie służby wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego i uczestniczenie w walkach z bandami UPA nie mogło odnieść zamierzonego skutku uchylenia zaskarżonej decyzji. Okoliczności te nie miały bowiem żadnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) jedyną okolicznością ekskulpującą osoby zatrudnione w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1945–1956 jest przedłożenie dowodu, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zostały zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Mąż skarżącej przesłanki tej nie spełniał, jako że do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego skierowany został przez Polską Partię Robotniczą, której był członkiem od stycznia 1945 r., co wynika wprost z jego deklaracji członkowskiej z dnia 11.07.1972 r. ( k. 6 akt postępowania administracyjnego ). Uprawnienia skarżącej jako wdowy po kombatancie nie są uprawnieniami samoistnymi, ale pochodnymi uprawnień jej męża. Co prawda, E. M. do chwili śmierci nie został pozbawiony uprawnień kombatanckich, ale istotne jest to, że w świetle przepisów ustawy uprawnień tych nie mógłby nabyć i zostałby ich pozbawiony, gdyby nadal żył. W tym stanie rzeczy organ niewadliwie uznał, że skarżącej jako wdowie po kombatancie nie przysługują uprawnienia przewidziane przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę jako bezzasadną oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono zgodnie z § 18 i § 19 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).