II SA/Łd 355/08

Dnia 16 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2008 roku sprawy ze skargi P. B. i A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. ls Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie przez P. B. nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres od dnia 1. października 2007 roku do dnia 31. października 2007 roku w łącznej kwocie 135,15 zł. Od powyższej decyzji P. B. wniosła odwołanie, w którym wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, iż zatrudnienie jej matki – A. B. w firmie "A" nastąpiło we wrześniu 2006 roku, natomiast w okresie zasiłkowym 2007/2008 podstawę obliczenia dochodu powinien stanowić dochód osiągnięty w roku 2006. Błędem natomiast i oczywistym łamaniem prawa jest w ocenie skarżącej, że dochód rodziny za rok 2005 zsumowano z dochodem uzyskanym w roku 2007. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy odwołując się do treści art. 1 pkt 2, art. 7 ust. 1 i 2, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22. kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28. listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) wskazał, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, iż decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał P. B. zaliczkę alimentacyjną w kwocie 300,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1. października 2007 roku do dnia 31. sierpnia 2008 roku. Decyzją natomiast z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. uchylił własną ostateczną decyzję z dnia [...] i przyznał P. B. zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1. października 20007 roku do dnia 30. września 2008 roku w kwocie 170,00 zł miesięcznie wskazując w uzasadnieniu, iż powodem zmiany rozstrzygnięcia był fakt podjęcia od dnia 12. grudnia 2006 roku przez matkę wnioskodawczyni – A. B. zatrudnienia, a w konsekwencji przekroczenie dochodu uprawniającego do przyznania zaliczki w podwyższonej wysokości (dochód na osobę w rodzinie wyniósł 417,43 zł). Od powyższej decyzji wnioskodawczyni nie złożyła odwołania, co spowodowało, że w chwili obecnej nie ma obrocie prawnym decyzji przyznającej stronie wnioskowane świadczenie. Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza miesięcznie kwoty 583,00 zł, a do zaliczki alimentacyjnej w rodzinie uprawniona jest jedna lub dwie osoby zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż 170,00 zł dla osoby uprawnionej albo 250,00 zł jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). Decyzją z dnia [...] organ I instancji mając zatem na uwadze cytowany przepis, postąpił prawidłowo przyznając wnioskodawczyni świadczenie w wysokości 170,00 zł miesięcznie. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w odwołaniu organ odwoławczy podniósł, iż dla ustalenia dochodu rodziny pod uwagę wzięto dochód rodziny uzyskany w roku 2006, a nie jak twierdzi strona dochód z roku 2005. Do dochodu rodziny organ I instancji prawidłowo przyjął dochód uzyskany przez A. B. z tytułu podjęcia w dniu 12. grudnia 2006 roku zatrudnienia, doliczając do dochodu za rok 2006 kwotę 917,67 zł, stanowiącą wynagrodzenie za pełen pierwszy przepracowany miesiąc. Na marginesie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, wnioskodawczyni może w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, oraz zaliczce alimentacyjnej zwrócić się do Prezydenta Miasta Ł. z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżące: P. B. i A. B. podtrzymując argumenty zawarte w odwołaniu wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25. lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiło podstawę do ich uchylenia. Na wstępie podnieść należy, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 22. kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 powołanej ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł (art. 7 ust. 2 ustawy). W myśl zaś art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, zaliczka alimentacyjna przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki – 170,00 zł dla osoby uprawnionej albo 250,00 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z treścią art. 10a powołanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Osoba zaś, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu (art. 15 tej ustawy). Obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń przez osoby do nich nieuprawnione, które w toku całego postępowania nie wykazały całego istotnego dla sprawy stanu faktycznego albo też zaniechały ciążącego na nich, jako uprawnionych obowiązku informowania o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia. Zapobiega również nieprawnemu pobieraniu w sytuacji, kiedy organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń w postępowaniu oraz prawidłowo oparł się na definicji nienależnie pobranych świadczeń wskazanej w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28. listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W niniejszej sprawie skarżąca została pouczona przez organy orzekające o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na istnienie uprawnień do świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej i bezspornym jest na tle stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, co szczegółowo (kiedy i w jakiej wysokości) znalazło odzwierciedlenie w treści zaskarżonych decyzji. Jednakże podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Organy administracji publicznej rozpatrując przedmiotową sprawę nie rozważyły natomiast cytowanego powyżej przepisu art. 16 ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinno znaleźć się bowiem odniesienie do wskazanych w powołanym przepisie przesłanek. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu organy administracji publicznej obu instancji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. W myśl bowiem art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Oznacza, to iż organy administracji państwowej mają obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa - art. 8 k.p.a (por. wyrok NSA z dnia 7. października 1983 roku, w sprawie sygn. akt SA/Lu 240/83). Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Z kolei, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające naruszyły wskazane powyżej zasady postępowania, a naruszenie to niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Reasumując powyższe rozważania należy zatem podnieść, że orzekając ponownie w niniejszej sprawie organy administracji zobowiązane są do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zapewniając stronie czynny udział na każdym etapie postępowania administracyjnego. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być bowiem kompletny, tj. organy administracji zobowiązane są do wnikliwego ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i dochodowej strony skarżącej w świetle przesłanek przepisu art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z przepisem art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7. września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.). W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane uchybienia prawa materialnego i prawa procesowego, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W kwestii wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji, Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej powyżej ustawy. A.Ł.